Dowladda Masar ayaa Sabtidii ku dhawaaqday in ay maxkamadeyn doonto 16 ka mid ah hay’adaha socdaalka, isla markaana ay kala laaban doonto shatiyadooda sababo la xiriira dhimashada dadka Masaarida ah ee sanadkan ku dhintay Xajka Maka.
In ka badan 1000 qof ayaa la rumeysan yahay inay ku dhinteen gudashada waajibaadka xajka ee Sacuudiga, iyadoo qaar badan oo ka mid ah dhimashada ay sabab u tahay kuleyl aad u daran. Ugu yaraan 658 ka mid ah waxay ahaayeen Masaari.
Heer kulka magaalada Maka, oo ah magaalada ugu barakeysan Islamka, ayaa kor u kacday ilaa 51.8 darajo Celsius (125 darajo Fahrenheit) inta lagu gudajiro xaflada sanadlaha ah, taasoo bilaabatay dabayaaqadii todobaadkii hore.
Ku dhawaad 1.8 milyan oo muslimiin ah oo ka kala yimid daafaha caalamka ayaa la filayey in ay ku sugan yihiin Sucuudiga si ay uga qayb qaataan gudashada waajibaadka xajka.
Dowladda Masar maxay tiri?
Ka dib kulan deg deg ah oo looga hadlay dhimashada Xajka, dowladda Masar ayaa sheegtay in tirada badan ee dhimashada xujeyda Masar sanadkan ay tahay mid si toos ah uga timid qaar ka mid ah hay’adaha socdaalka oo ka dhaga adaygay sharciga iyagoo soo diraya xujey “aan is-diiwaangelin”.
Si ay u gutaan waajibaadka xajka, xujaydu waxa ay u baahan yihiin in ay ogolaansho rasmi ah ka haystaan Sucuudiga si ay dalka u soo galaan. Sababtoo ah Muslimiin ka badan ayaa doonaya inay yimaadaan marka loo eego meelaha bannaan ee iyaga loogu talagalay, Sacuudi Carabiya waxay waddaa nidaamka kootada sannad kasta.
Qaahira ayaa ku doodaysa in qaar ka mid ah wakaaladaha socdaalku ay xujayda u direen Sucuudiga fiisaha booqasho shakhsi ah, halkii ay ka ahaan lahaayeen fiisaha Xajka. Fiisaha noocan oo kale ah uma ogola dadka sita inay galaan Mecca, halkaas oo ku dhawaad dhammaan cibaadada Xajka ay ka dhacaan.
Si taas looga gudbo ayay dowladda Masar sheegtay in xujeydaasi ay ku qasbanaadeen in ay maraan saxaraha soo gala Maka, si ay uga fogaadaan in ay qabtaan maamulka Sacuudiga. Haddii lagu qabto iyada oo aan la helin fiisaha saxda ah, xujaajta waxay halis ugu jiraan in la xidho oo la masaafuriyo.
Masar in ay dacwad ku soo oogto 16 hay’adood
Xujayda aan diiwaangashaneyn ayaanan ka faa’ideysan tas-hiilaadka ay dowladda Sacuudiga ugu deeqday si ay u yareeyaan dhibaatooyinka ka dhasha cibaadada qaar oo inta badan ka dhaca bannaanka iyadoo ay jirto kulayl aad u kulul.
Maamulka Masar ayaa sidoo kale sheegay in wakaaladaha socdaalku aysan siinin xujayda ay soo direen “guri ku haboon” iyaga oo intaa ku daray in taasi ay keentay in xujayda ay daalaan heerkulka sare ee sare.
Maamulka Masar ayaa diiwaangeliyay 31 dhimasho oo ka mid ah xujeyda Masar ee diiwaangashan, iyaga oo sabab uga dhigay “cudurada daba dheeraatay” inay sabab u yihiin dhimashada. Wasiirka arrimaha dibadda Sameh Shoukry ayaa sheegay in dadka dhintay ay u badnaayeen xujey aan diiwaangashaneyn.
“Hay’adaha socdaalka ee u fududeeyey socdaalkooda wax adeeg ah uma soo bandhigin,” ayuu yidhi.
Warbixin ay dowladdu soo saartay oo ku saabsan dhibaatada ayaa markii hore ku sheegtay inay mas’uul ka yihiin 16 hay’adood oo socdaal ah.
“Ra’iisul wasaaruhu wuxuu amar ku bixiyay in shirkadahan lagala noqdo shatiga, maamulayaashoodana loo gudbiyo dacwad oogaha iyo in la soo rogo ganaax lacageed si ay uga faa’iideystaan qoysaskii xujeyda dartood u dhintay,” ayay yiraahdeen golaha wasiirrada Masar.
Qaar ka mid ah qoysaska dhibanayaasha ayaa ku eedeynaya maamulka Sacuudiga ama maamullada dalalkooda oo aan si fiican loo abaabulin ama ay ka gaabiyeen gabaad ku filan oo ay ka galaan kulaylka daran.
Waa maxay dariiqa xajka ‘aan diiwaan gashanayn’?
Waddada aan diiwaangashanayn ee Maka si loo guto cibaadada Xajka ayaa ah mid dhow.
Dabayaaqadii sanadkii hore ee 2019-ka Boqortooyada Sacuudiga ayaa soo bandhigtay fiisaha dalxiiska, taasi oo u ogolaaneysa ajaaniibta dhowr wadan in ay helaan fiisaha ay ku booqan karaan dalkaasi. Intaa ka hor, socdaalka Sucuudiga waxa uu ahaa mid inta badan ku xaddidnaa ganacsiga, booqashooyinka qoyska iyo safarrada diimeed.
Dhowrkii xilli ee ugu horreeyay ee Xajka ka dib imaatinka fiisaha dalxiiska waxaa xaddiday masiibada COVID-19.
Marka laga reebo dhibaatada haysata helitaanka fiisaha Xajka oo ay sabab u tahay kootada iyo nidaamka bakhtiyaanasiibka ee lagu soo rogay, dariiqa aan diiwaangashanayn ayaa dad badani door bidaan maadaama ay aad u jaban tahay. Xajka oo mara dariiqa rasmiga ah ayaa inta badan kumannaan doollar ku baxda xujayda ka imaanaya dibadda.
Mid ka mid ah kulannada diimeed ee ugu waaweyn adduunka, Xajku waa mid ka mid ah shanta tiir ee Islaamka. Qof kasta oo Muslim ah oo awood u leh inuu sameeyo ugu yaraan hal mar inta uu nool yahay.
