Dhawaan ayay ahayd markii Türkiye uu Soomaaliya u soo diray Kornayl Dr. Mehmet Serhan Yıldız, U-qeybsanaha Arrimaha Ciidanka Cirka ee Safaaradda.
turkiga soomaaliya ma hormarin donaa ama mustaqbal xumo ayuu u keeni doonaa,Türkiye iyo Soomaaliya: Ma taageero milatari oo dalka horumarisa ayay noqonaysaa mise khatar mustaqbalka soo food saari karta?
Magacaabista saraakiil sare oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Türkiye, kuwaas oo loo soo dirayo Soomaaliya, ayaa mar kale muujinaysa sida uu u sii xoogeysanayo xiriirka milatari iyo difaac ee u dhexeeya labada dal.
Dowladda Türkiye ayaa Soomaaliya u soo magacawday Gaashaanle Dhexe Fatih Mehmet Ünal, oo ka tirsan Ciidanka Badda Türkiye, si uu u noqdo U-qeybsanaha Ciidanka Badda ee Safaaradda Türkiye ee Muqdisho. Safaaradda Türkiye ayaa xaqiijisay inuu sarkaalkani soo gaaray magaalada Muqdisho.
Magacaabistan ayaa timid xilli Türkiye ay Soomaaliya ka taageerayso dib-u-habeynta Ciidanka Badda, tababarrada ciidamada iyo dhisidda awoodda difaaca dalka. Sidoo kale, dhawaan ayay ahayd markii Türkiye ay Soomaaliya u soo dirtay Kornayl Dr. Mehmet Serhan Yıldız, oo ah U-qeybsanaha Arrimaha Ciidanka Cirka ee Safaaradda Türkiye.
Labadan magacaabis ayaa muujinaya in iskaashiga labada dal uusan ku koobnayn hal qeyb oo ka mid ah ciidamada, balse uu sii ballaaranayo, isaga oo taabanaya dhinacyada badda iyo cirka.
Si kastaba ha ahaatee, arrintan ayaa dhalinaysa su’aalo muhiim ah oo ku saabsan mustaqbalka Soomaaliya: taageerada Türkiye ma noqon kartaa fursad dalka looga dhisayo ciidan awood leh oo ilaaliya madax-bannaanidiisa, mise waxay abuuri kartaa ku-tiirsanaan amni iyo mid siyaasadeed oo mustaqbalka caqabad ku noqota Soomaaliya?
Xiriirka difaac ee Soomaaliya iyo Türkiye ayaa galay marxalad cusub, iyadoo labada dowladood ay sii ballaarinayaan iskaashiga dhinacyada tababarka ciidamada, qalabeynta, ilaalinta xeebaha iyo horumarinta awoodda ciidanka cirka iyo badda.
Sannadkii 2024 ayay labada dowladood kala saxiixdeen heshiis guud oo ku saabsan iskaashiga difaaca iyo dhaqaalaha, kaas oo soconaya muddo toban sano ah. Heshiiskaasi wuxuu Türkiye u oggolaanayaa inay Soomaaliya ka taageerto dhismaha, tababarka iyo qalabeynta Ciidanka Badda, si loo xoojiyo awoodda dalka ee ilaalinta biyihiisa iyo kheyraadka dabiiciga ah.
Dhinaca kale, baarlamaanka Türkiye ayaa sannadkan 2026 kordhiyay muddada hawlgalka ciidamadiisa Soomaaliya, isaga oo u oggolaaday inay sii joogaan muddo laba sano oo dheeraad ah laga bilaabo 27-ka Luulyo 2026. Tallaabadan ayaa muujinaysa in Ankara ay qorsheyneyso inay sii waddo doorkeeda dhinaca amniga Soomaaliya.
Soomaaliya waxay leedahay xeeb dhererkeedu aad u weyn yahay, waxaana ku jira kheyraad badeed iyo fursado dhaqaale oo aan weli si buuxda looga faa’iideysan.
Muddo dheer ayay xeebaha Soomaaliya la kulmayeen dhibaatooyin ay ka mid yihiin kalluumeysiga sharci-darrada ah, burcad-badeedda, tahriibinta iyo ilaalin la’aanta biyaha dalka.
Haddii Türkiye ay si dhab ah uga caawiso Soomaaliya dhismaha ciidan badeed oo xirfad leh, waxaa suuragal ah in dalka uu helo awood uu ku ilaaliyo xeebihiisa, maraakiibtiisa ganacsiga iyo kheyraadkiisa badda.
Waxaa kale oo suuragal ah in la helo shaqooyin cusub oo la xiriira kalluumeysiga, dekedaha, gaadiidka badda iyo adeegyada maraakiibta.
Bishii Febraayo 2026, Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa ansixiyay heshiisyo la xiriira iskaashiga gaadiidka badda iyo casriyeynta adeegyada dekedaha, kuwaas oo ay ku jirto iskaashi lala yeelanayo Türkiye. Tani waxay muujineysaa in xiriirka labada dal uu dhaafayo dhinaca militariga oo uu gaarayo ganacsiga iyo dhaqaalaha badda.
Magacaabista saraakiisha ciidanka cirka iyo badda ee Türkiye ee Muqdisho waxay muujinaysaa in iskaashiga milatari uu yeelanayo qaab ka ballaaran kii hore.
Sarkaallada u qaabilsan ciidamada cirka iyo badda ee safaaraddu waxay ka shaqeyn karaan isku-duwidda xiriirka milatari, qorsheynta tababarrada, is-weydaarsiga khibradaha iyo xiriirka hay’adaha difaaca ee labada dowladood.
Arrintan waxay Soomaaliya siin kartaa fursad ay ku horumariso laba qeybood oo muhiim u ah difaaca qaranka.
Ciidanka Badda: Soomaaliya waxay u baahan tahay maraakiib ilaalin, qalab casri ah, shaqaale tababaran iyo xarumo lagu maamulo hawlgallada badda.
Ciidanka Cirka: Waxaa loo baahan yahay duuliyayaal xirfad leh, farsamayaqaanno, dayactirka diyaaradaha, nidaamyada ilaalinta hawada iyo awood lagu kormeero dhaqdhaqaaqyada amni ee dalka.
Haddii tababarrada iyo qalabeyntaasi noqdaan kuwo si wanaagsan loo maamulo, waxay qayb ka noqon karaan dib-u-dhiska ciidamada qaranka.
Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee Soomaaliya wajahdo waa awoodda ciidamada qaranka oo aan weli gaarsiisnayn heer ay si madax-bannaan u maareeyaan dhammaan baahiyaha amniga dalka.
Türkiye waxay muddo ka badan toban sano tababar siinaysay ciidamada Soomaaliya, iyadoo saldhigga TURKSOM ee Muqdisho uu door muhiim ah ku leeyahay tababarka ciidamada, gaar ahaan cutubyada gaarka ah ee Gorgor.
Taageeradaas waxaa laga filan karaa inay gacan ka geysato dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, kor u qaadista tayada ciidamada iyo dhismaha hay’ado amni oo awood leh.
Hase yeeshee, tababarka ciidamada keliya ma xallin karo dhibaatooyinka amni ee Soomaaliya. Waxaa sidoo kale loo baahan yahay hoggaan mideysan, mushaar joogto ah, qalab ku filan, isla-xisaabtan iyo in ciidamada qaranku yeeshaan amar iyo maamul mideysan.
Inkasta oo taageerada milatari ee Türkiye ay leedahay fursado badan, haddana waxaa jira arrimo u baahan in si taxaddar leh loo eego.
Haddii Soomaaliya ay muddo dheer ku tiirsanaato tababarka, qalabka iyo taageerada dal shisheeye, waxaa dhici karta inaysan si buuxda u dhisin awood ay iyadu ku maamusho ciidamadeeda.
Sidaas darteed, taageerada Türkiye waa inay noqotaa mid Soomaaliya u horseedda isku-filnaansho, halkii ay ka abuuri lahayd ku-tiirsanaan joogto ah.
Geeska Afrika wuxuu noqday goob ay dano kala duwan ka leeyihiin dalal badan, waxaana ka mid ah Türkiye, Itoobiya, Imaaraadka, Masar iyo dalal kale.
Joogitaanka milatari ee dalalkaasi wuxuu kordhin karaa tartanka siyaasadeed iyo kan amni ee gobolka.
Soomaaliya waxay u baahan tahay siyaasad dibadeed oo ilaalisa danaha qaranka, kana fogaanaysa in dalka loo adeegsado loollan u dhexeeya quwadaha shisheeye.
Waa muhiim in Soomaaliya ay iyadu leedahay go’aanka ugu dambeeya ee ku saabsan amniga, difaaca, kheyraadka badda iyo heshiisyada milatari.
Heshiis kasta oo lala galo dal shisheeye waa inuu leeyahay shuruudo cad, isla-xisaabtan iyo kormeer ay sameeyaan hay’adaha dowladda iyo baarlamaanka.
Iskaashiga milatari iyo kan dhaqaalaha badda waa in si cad loo kala fahmaa. Soomaaliya waa inay hubisaa in kheyraadkeeda dabiiciga ah iyo dakhliga ka soo baxa ay ka faa’iideystaan shacabka Soomaaliyeed.
Heshiisyada la xiriira kalluumeysiga, shidaalka iyo gaaska waa inay noqdaan kuwo hufan oo si cad loo og yahay waxa Soomaaliya ka helayso iyo waxa dhinaca kale helayo.
Türkiye waxay Soomaaliya ku leedahay dano siyaasadeed, dhaqaale, amni iyo istaraatiiji ah.
Soomaaliya waxay ku taallaa meel muhiim u ah isku xirka Badweynta Hindiya, Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Badda Cas. Goobtaas ayaa muhiim u ah ganacsiga caalamiga ah iyo dhaqdhaqaaqa maraakiibta.
Dhanka kale, Türkiye waxay dooneysaa inay sii xoojiso xiriirkeeda Afrika, gaar ahaan dalalka ku yaalla Geeska Afrika.
Dowladda Soomaaliya waxaa muhiim u ah inay hubiso in iskaashiga Türkiye uu ku dhisan yahay danaha qaranka, isla markaana aanu dhaawicin madax-bannaanida siyaasadeed iyo tan dhaqaale ee dalka.
Waxaa loo baahan yahay in heshiisyada difaaca si cad loo qeexo, gaar ahaan awoodaha ciidanka shisheeye, muddada joogitaankooda, waajibaadkooda iyo sida ay ula shaqeynayaan ciidamada Soomaaliyeed.
Sidoo kale, waa in mudnaanta la siiyaa tababarka saraakiisha Soomaaliyeed, dhismaha warshadaha difaaca, dayactirka qalabka iyo helitaanka aqoon farsamo oo dalka u suurtagelisa inuu mustaqbalka iskiis u maareeyo ciidamadiisa.
Magacaabista Gaashaanle Dhexe Fatih Mehmet Ünal iyo Kornayl Dr. Mehmet Serhan Yıldız waxay astaan u noqon kartaa marxalad cusub oo iskaashi difaac oo u dhexeeya Soomaaliya iyo Türkiye.
Taageerada Türkiye waxay Soomaaliya u noqon kartaa fursad muhiim ah oo ay dib ugu dhisato ciidankeeda badda iyo cirka, ku ilaaliso xeebaha, kuna xoojiso awoodda difaaca qaranka.
Hase yeeshee, faa’iidada iskaashigaasi kuma xirna tirada saraakiisha, maraakiibta dagaalka ama qalabka militari ee Soomaaliya loo soo diro, balse waxay ku xirnaan doontaa sida dowladda Soomaaliya u maamusho heshiisyada, una ilaaliso danaha qaranka.
Haddii Soomaaliya ka faa’iideysato aqoonta, tababarka iyo qalabka ay Türkiye siiso, iyadoo dhisaysa ciidan Soomaaliyeed oo madax-bannaan, iskaashigani wuxuu noqon karaa tallaabo muhiim ah oo horumar u horseedda dalka.
Laakiin haddii aan la helin hufnaan, isla-xisaabtan iyo siyaasad difaac oo cad, waxaa dhici karta in iskaashiga milatari uu abuuro ku-tiirsanaan iyo muranno la xiriira danaha shisheeye.
Ugu dambeyn, su’aasha ugu weyn ma aha in Türkiye Soomaaliya taageereyso iyo in kale, balse waa in Soomaaliya awood u leedahay inay taageeradaas u beddesho awood qaran oo waarta, iyadoo ilaalinaysa madax-bannaanideeda iyo kheyraadkeeda
