Kadib markii Israa’iil ay 26-kii Diseembar 2025 si rasmi ah ugu dhawaaqday aqoonsiga Somaliland, waxaa soo xoogaystay hadal-haynta ku saabsan dalalka kale ee laga yaabo inay tallaabadaas ku xigaan.
Somaliland ayaa muddo dheer raadineysay aqoonsi caalami ah, iyadoo ku doodaysa inay tan iyo 1991 si madax-bannaan isu maamuleysay. Aqoonsiga Israa’iil ayaa noqday tallaabo diblomaasiyadeed oo muhiim ah, balse weli ma jirto dowlad kale oo xubin ka ah Qaramada Midoobay oo si rasmi ah ugu dhawaaqday inay Somaliland u aqoonsatay dal madax-bannaan.
Dalalka inta badan lagu xuso doodaha ku saabsan aqoonsiga Somaliland waxaa ka mid ah Itoobiya, Imaaraadka Carabta, Maraykanka, Ingiriiska, Hindiya iyo Eswatini. Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira farqi u dhexeeya dalalka xiriirka dhow la leh Somaliland iyo kuwa dhab ahaan go’aan aqoonsi qaatay.
Itoobiya: Dal juqraafi ahaan muhiim ah, balse aan weli go’aan gaarin,Itoobiya ayaa ka mid ah dalalka sida weyn loogu xuso suurtagalnimada aqoonsiga Somaliland, sababo la xiriira xiriirka labada dhinac iyo muhiimadda dekedda Berbera u leedahay Addis Ababa.
Itoobiya oo aan lahayn xeeb ayaa muddo dheer raadineysay marin badeed kale oo ay ku tiirsanaato, waxaana 2024 la saxiixay is-afgarad dhexmaray Itoobiya iyo Somaliland oo la xiriiray marin badeed iyo suurtagalnimada aqoonsi.
Hase yeeshee, qorshahaasi wuxuu dhaliyey muran xooggan oo ay dowladda Soomaaliya ku tilmaantay mid ka hor imaanaya madax-bannaanideeda iyo midnimada dhuleed.
Falanqayn ay Washington Institute daabacday Janaayo 2026 ayaa sheegtay in Itoobiya ay muddo ka fiirsanaysay aqoonsiga Somaliland, balse ay go’aanka dib u dhigtay, iyadoo hirgelinta heshiiskii marin-badeedka ay hakad gashay.
Sidaas darteed, Itoobiya waxaa lagu tilmaami karaa dal laga yaabo inuu dib u eego mowqifkiisa, balse ma jiro go’aan rasmi ah oo aqoonsi oo la shaaciyey.
Imaaraadka Carabta ayaa xiriir dhaqaale iyo mid istaraatiiji ah la leh Somaliland, gaar ahaan dhinacyada dekedaha, ganacsiga iyo maalgashiga.
Shirkadda DP World ee Imaaraadka ayaa ka shaqeysa dekedda Berbera, taas oo Somaliland u aragto xarun muhiim u ah ganacsiga iyo kobaca dhaqaalaha.
Eswatini ayaa xiriir rasmi ah la leh Taiwan, halka Argentina uu hoggaamiyo Madaxweyne Javier Milei oo xiriir dhow la leh Israa’iil. Arrimahaas ayaa warbixinta lagu sheegay inay sababi karaan in labada dal lagu daro dalalka laga yaabo inay Somaliland aqoonsadaan.
Si kastaba ha ahaatee, warbixintu ma aysan soo bandhigin go’aanno rasmi ah oo ay labada dowladood ku shaaciyeen aqoonsiga Somaliland. Waxaa weli loo baahan yahay xaqiijin rasmi ah oo ka timaadda dowladahaas.
Maraykanka, Ingiriiska iyo Hindiya ayaa sidoo kale ka mid ah dalalka Somaliland ay rajaynayso inay aqoonsi ka hesho.
Falanqayn uu Washington Institute daabacay Janaayo 2026 ayaa xustay in Madaxweynaha Somaliland uu rajaynayo in tallaabada Israa’iil ay ku dhiirrigeliso dalal kale, gaar ahaan Maraykanka, Ingiriiska iyo Hindiya, inay dib u eegaan mowqifkooda.
Maraykanka ayaa muhiim u ah Somaliland sababo la xiriira siyaasadda amniga ee Badda Cas iyo Geeska Afrika. Ingiriiska ayaa leh xiriir taariikhi ah oo Somaliland la leh, halka Hindiya ay danaynayso amniga marin-biyoodka iyo xiriirka ay la leedahay dalalka ku yaalla gobolka.
Hase yeeshee, rajada Somaliland iyo falanqaynta khubaradu ma aha go’aan dowladeed. Ilaa hadda, saddexdaas dal midkoodna si rasmi ah uma shaacin aqoonsiga Somaliland.
Somaliland iyo Taiwan waxay leeyihiin xafiisyo wakiillo oo labada dhinac ka furan, waxaana ka dhexeeya iskaashi dhinacyo kala duwan leh.
Hase yeeshee, xiriirkaas waa in laga soocaa aqoonsiga dowladeed ee dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay. Taiwan lafteedu waxay leedahay xaalad diblomaasiyadeed oo muran ka taagan yahay, halka Israa’iil ay tahay dalka keliya ee xubin ka ah Qaramada Midoobay ee si rasmi ah u aqoonsaday Somaliland.
Aqoonsiga Somaliland wuxuu ku xiran yahay arrimo diblomaasiyadeed, siyaasadeed iyo amni oo ay dalalku ku qiimeeyaan danahooda.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag uga soo horjeedda aqoonsiga Somaliland, iyadoo ku adkaysanaysa in Somaliland ay qayb ka tahay Soomaaliya. Dalal iyo ururro goboleed ayaa sidoo kale ku baaqay in la dhowro midnimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya.
Dhinaca kale, Somaliland waxay ku doodaysaa inay leedahay hay’ado dowladeed, doorashooyin iyo maamul u gaar ah, ayna mudan tahay in loo aqoonsado dal madax-bannaan.
Aqoonsiga Israa’iil wuxuu Somaliland u furay fursad cusub oo diblomaasiyadeed, balse weli lama oga dalalka kale ee go’aan rasmi ah qaadan kara ama waqtiga ay qaadan karaan.
