NAIROBI Dadweynaha Soomaaliya ayaa noqon kara kheyraad muhiim ah si looga fogaado in ay dib u soo laabato xukunka al-Shabaab marka ay ciidamada Midowga Afrika ka baxaan dalka dhamaadka sanadkan.
Gen Michael Langley oo ah Taliyaha Taliska Ciidamada Mareykanka ee Afrika (Africom) ayaa sheegay in ay jiraan weeraro “fursad ah” oo laga filan karo kooxda xagjirka ah ee doonaya in ay ka faa’ideystaan daldaloolada ay baneeyaan Ciidamada Midowga Afrika ee AMISOM. Laakiin waxa uu ku dooday in kuwani ay noqon karaan daruur dhaaftay marka ay dadku isu soo baxaan dawladooda.
“Iyadoo ay jirto hoos u dhac kasta oo Atmis ah, Al-Shabaab waxa ay dooneysaa in ay ka faa’ideysato wax kasta oo ka dhasha faaruqnimada amniga iyaga oo ku dhibaateynaya weerarada iyo ciidamada amniga, Ciidanka Xoogga dalka Soomaaliyeedna taas way garowsadeen oo waxa ay diyaarinayaan difaacooda si ay awood ugu yeeshaan in ay taas ku dhexmaraan qaar ka mid ah kala wareejinta ama wareejinta saldhigyo kala duwan,” Langley ayaa u sheegay shir jaraa’id oo muuqaal ah Khamiistii, maalmo ka dib socdaal uu ku tagay qaaradda oo ay ku jirto Soomaaliya.
“Marka, mararka qaarkood, weerarrada saameynta badan ee Muqdisho iyo meelo kale ayaa ka dhalan kara taas, laakiin waxaan rajo ka qabaa in dowladda federaalka Soomaaliya ay fahamsan tahay khatarta ku jirta xilliga kala guurka.”
Langley ayaa la kulmay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud usbuucii hore, waxaana uu ka dhageystay warbixin ku saabsan habka “dowladda oo dhan” ee lagula dagaalamayo Al Shabaab loogana hortagayo soo laabashada marka ay baxaan ciidamada Atmis.
Xoraynta xasilinta
Ka gudubka Atmis ee adeegsiga ciidamada deegaanka ayaa hadda loo arkaa mid ka guuraya xoreynta una guuraya xasilinta: Ilaalinta dhulalka laga adkaaday Al Shabaab si ay dib ugu noqdaan gacanta mintidiinta. Taas, ayuu Langley ku dooday, waxay u baahan tahay in dadweynaha lagu guuleysto, sidoo kale, qorshaha dowladda federaalka iyo sidoo kale kan maamul goboleedyada federaalka ee dalka.
“Waxay arkayaan qiimaha taas (iskaashiga). Muwaaddiniinta ku dhaqan gobolladaas waxay arkeen qiimaha ay leedahay. Waa meesha ugu waxtarka badan qorshihiisa ololihiisa,” ayuu yiri Langley, isaga oo tixraacaya ololaha madaxweyne Maxamuud ee ah in mutadawiciin ay ka qeybgalaan si ay u taageeraan ciidamada Soomaaliya ee ka dhanka ah Al Shabaab.
needs.
Tan iyo markii uu xukunka qabtay 2022, Maxamuud wuxuu markii ugu horreysay taageeray feejignaan is-xilqaamay si ay u taageeraan ciidamada qaranka si ay uga ooyaan Al-Shabaab magaalooyin iyo tuulooyin kala duwan. Ka dib waxa uu ka codsaday hay’adaha maaliyadda in ay jaraan lacagaha ay ku bixiyaan lacagaha, waxaana uu shacabka ka codsaday in ay magaca Al Shabaab ku bedelaan ereybixin uu ku tilmaamay in kooxdaasi ay tahay mid aan la aqoon.
Laakiin ciidamada Atmis ayaa la filayaa in ay dalka ka baxaan dhamaadka bisha December, iyaga oo ka tagaya farqi ay tahay in ay buuxiyaan ciidamada deegaanka.
Muqdisho waxay horey u codsatay in si isdaba joog ah looga baxo, taasoo u ogolaaneysa ciidamada Soomaaliya waqti ku filan oo ay ku buuxin karaan tiradooda. Muqdisho ayaa sidoo kale soo jeedisay qaab cusub oo u ogolaanaya ciidamada shisheeye inay sii joogaan Soomaaliya iyadoo la raacayo hannaan ka duwan kii Atmis.
Si kastaba ha ahaatee, ciidamada ku deeqay iyo maalgeliyayaasha weli lama heshiin.
Soomaaliya ayaa wajaheysa xaalad ay falanqeeyayaasha qaar ay ka digeen in ay ku ekaan karto tii Afganistan 2021-kii markii ciidamada Mareykanka iyo xulafadooda ay dalka ka baxeen iyada oo aan la qaadin tallaabooyin amni oo sugan. Waxay u ogolaatay Taliban inay dib ula wareegto maamulka.
Todobaadkan Ku-simaha Ergeyga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya James Swan, ayaa warbixin kooban oo uu siiyay safiirrada loo aqoonsan yahay Soomaaliya, waxa uu xusay in dowladdu ay muhiimad gaar ah siisay amniga xilliga kala guurka, balse wuxuu uga digay kooxda xagjirka ah inay weli tahay khatar xooggan.
“Dhankeeda, al-Shabaab waxa ay weli ka go’an tahay in ay sii waddo weerarrada argagixisanimada iyada oo aan tixgalinayn khasaaraha nolosha rayidka,” ayuu yidhi.
Mohamed El-Amine Souef, Madaxa Atmis, ayaa sidoo kale qiray sida ay Al-Shabaab u adkeysanayaan, isagoo soo hadal qaaday weeraradii ugu dambeeyay ee ka dhacay qeybo ka mid ah deegaanada Maamulka Galmudug iyo Xeryaha Atmis ee Maamulka Koonfur Galbeed, halkaasi oo ay horay uga saareen Ololaha Soomaaliya.
“Kooxdu wali waxay sii haysataa awoodda ay ku fulinayso weerarrada xunxun.”
Atmis waxa uu qorsheeyey hoos u dhigista oo bilaabmay Juun 2023 in ciidamada la dhimay 5,000. Waa in ay sii socotaa ilaa dhammaadka December 2024. Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dhawaan codsatay in 4,000-ka June la sameeyo laba qaybood oo 2,000 oo askari ah hadda iyo tiro siman bisha Sebtembar, taas oo Golaha Nabadda iyo Ammaanka Midowga Afrika uu ansixiyay.
“Waxay noqonaysaa kala-guur ku soo fool leh, laakiin wuxuu aad ugu kalsoon yahay in kala-guurkaani uu si habsami leh u socdo, inuu ilaaliyo dhammaan mabaadii’da dawladda oo dhan heer qaran iyo heer qaran. heer maxalli ah oo ay ku guulaysan karaan si loo gaaro saamaynta ka dhanka ah Al Shabaab.”
Codsiga hawlgal kale oo ku-meel-gaar ah ayaa si cad u dhaliyay aragtiyo kala duwan.
Xuseen Sheekh Cali, oo ah la taliyaha amniga qaranka oo codsiga rasmiga ah soo jeediyay, ayaa si kastaba ha ahaatee hoos u dhigay cabsida laga qabo in Soomaaliya ay ka adkaato haddii uu baxo Atmis. “Aragtida ah in ay jirto ‘cabsi laga qabo in Al-Shabaab ay dib u soo noolaato’ waa mid riwaayad ah,” ayuu ku qoray X.
Ka bixista la yaabka leh, iyo sidoo kale howlgalka Atmis ka dib, ayaa ah arrimo ay horay u ansixiyeen dalalka ay ciidamada ka joogaan Kenya, Itoobiya, Jabuuti, Uganda iyo Burundi.
Xasan Cali Qaylow oo ah Janaraal ka tirsanaa Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa sheegay in Soomaaliya ay ka fogaan karto fowdo la mid ah Afgaanistaan haddii ay kor u qaado niyadda ciidamadeeda.
“Haddii damiirka ciidanku uu hooseeyo, hoggaankiisu waa mid aan habboonayn oo awooddu waa mid aan ku filnayn, markaa ma jiraan wax ku dhiirigelin kara askarta inay la dagaalamaan xagjiriinta ku dhaqma caqiido diimeed oo adag,” ayuu yidhi Jeneraalka.
“Marka ay dadweynuhu aamminsan yihiin in hoggaamiyayaasha ay ku gaadhaan jagooyinka sare hab musuqmaasuq ah, waxa laga yaabaa inay door bidaan xukunka kali-taliska ah.”
Gen Qaylow waxa uu soo qaatay gobolada Soomaaliya ee ay nabadi ka jirto, isagoo xusay Somaliland iyo Puntland inay ka fogaadeen dhibaatada Al Shabaab, sababtoo ah madaxdu waxay aqbaleen heshiisyo iyo heshiisyo, marka loo eego meelaha ay ka dhacaan dagaal beeleedyada dhimasho iyo dhaawacba leh.
Midowga Afrika ayaa taageeray in la sameeyo ciidamo cusub oo bedeli doona in ka badan 10,000 oo askari oo ka tirsan howlgalka nabad ilaalinta ee Soomaaliya ka bixi doona dhamaadka bisha December. Tani waxay imaanaysaa iyadoo ay jiraan calaamado iyo qeylo dhaan muujinaya in Shabaab ay sii xoogeysteen.
Waxaa jirta sabab wanaagsan oo loo baqo, Al-Shabaab-na waxay u muuqataa inay gobolka Bariga Afrika u soo bandhigtay khatar ka weyn sidii hore.
Ciidamada Kenya, Uganda, Burundi, Jabuuti iyo Itoobiya, ayaa tan iyo sannadkii 2007-dii la dagaalamay Al-shabaab, kuwaasoo markii ugu horreysay ka mid ahaa howlgalka Midowga Afrika ee AMISOM, iyadoo beryahan dambena ay ka mid ahaayeen howlgalka KMG ah (Atmis), iyadoo kooxda Jihaadiga ah ay dagaal kula jirto dowladda Soomaaliya. .
14-kii sano ee la soo dhaafay, Al-Shabaab ayaa weeraro argagaxiso oo isdaba joog ah ka geystay Soomaaliya, Kenya iyo Uganda, halkaasoo ay ku dileen boqolaal rayid ah iyo qandaraasleyaal Mareykan ah oo qandaraasleyaal ah. Weerarkii ugu weynaa ee ay ka geysato Soomaaliya ayaa ka dhacay Kampala, labo qarax oo ay ku dhinteen 76 taageere kubbadda cagta ah oo daawanayay finalka Koobka Adduunka bishii Luulyo 2010.
Taliyaha Africom: Sidee Soomaalidu uga badbaadi kartaa in ay la wareegaan Shabaab
Sebtembar 21, 2013, waxay weerar bahalnimo ah ku qaadday suuqa ganacsiga ee Westgate Mall ee magaalada Nairobi. Markii go’doominta la soo afjaray saddex maalmood ka dib, waxaa jiray 71 dhimasho ah, oo ay ku jiraan 62 rayid ah, shan ka mid ah askarta Kenya iyo dhammaan afar dabley ah.
Ilaa 200 oo qof ayaa ku dhaawacmay weerarka.
Iyadoo Atmis uu baxayo, iyadoo 5,000 oo ka mid ah ciidamadooda ay baxeen bilihii la soo dhaafay, sarkaal sare oo ka tirsan gaashaandhigga Mareykanka ayaa toddobaad ka hor sheegay in Al-Shabaab ay wax ka beddeshay dhammaan guulihii ay gaareen Ciidanka Qaranka Soomaaliya labadii sano ee la soo dhaafay.
Sarkaal ka tirsan dowladda Soomaaliya ayaa si caro leh u diiday sheegashadaas, balse qiimeyn qarsoodi ah oo Midowga Afrika uu sameeyay “Howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya ka dib Atmis” oo uu arkay wargeyska The EastAfrican ayaa xaqiijineysa guulaha Al Shabaab ee gobollada qaar. Ciidamadoodu way banneeyeen, si kastaba ha ahaatee, heer ka hooseeya kan uu Maraykanku rinjiyeeyay.
Qiimaynta AU waxay soo bandhigaysaa indho-indhayn lagu eegayo dawladnimada Soomaaliya, iyadoo lagu qiyaasay in Al-Shabaab ay yeelanayso awood dagaal oo sii kordhaysa. Iyadoo lagu faah faahinayo burburka ay maleeshiyadu sameeyeen, iyo baaxadda hawlgalkii iyo maamulkii Atmis ee 14-kii sano ee la soo dhaafay, waxay sidoo kale soo bandhigaysaa sawirka Al-Shabaab oo aan si naadir ah loogu arkin dibadda.
Marka dib loo eego gobolba gobol, fidinta Al Shabaab iyo awoodda ay u leeyihiin in ay weeraro ka geystaan dhammaan dacallada dalka, waa wax aan horay loo arag. Ku dhawaad meel kasta oo adduunka ah, kooxahan xagjirka ah waxay noqon doonaan kuwo firfircoon ama xoog leh hal ama laba qaybood oo ka mid ah gobolka, sida Boko Haram ay ka ahayd Nigeria iyo Ansar al-Sunna ee gobolka Cabo Delgado ee Mozambique.
Al Shabaab ayaa horay dhaq dhaqaaqyo muhiim ah uga sameeyay Bariga Afrika. Waxa ay xidhiidh la samaysay jabhadda Uganda ee Allied Democratic Forces (ADF), kuwaas oo raad burbur ah kaga tagay bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, halkaas oo ay ku sugnaayeen ku dhawaad 25 sano.
ADF ayaa soo noolaysay saddexdii sano ee la soo dhaafay.
: Ilaa 16 ayaa lagu dilay dad looga shakisan yahay Islaamiyiinta bariga Congo
Qiimeyntan ayaa muujineysaa Al-Shabaab oo ku xeel dheer adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, mar walbana hindisa habab cusub oo ay ku soo furto walxaha qarxa marka laga soo tago qaabkii hore ee ay u isticmaali jireen dameeraha, lehna hab sirdoon oo cadaalad ah, isla markaana isticmaalaya goobo xog-ogaalnimo oo furan si ay u helaan shabakado. ee bartilmaameedyada weerarka.
Waxay intaas ku dartay in gobollada Jubaland, oo ay ku xooggan yihiin dagaalyahannada, oo si xor ah u dhex mushaaxa, “Beeraha kobcaya ee ku teedsan webiga Jubba waxay kaloo Al-Shabaab siisaa cunto aan xad lahayn oo xilliyada oo dhan ah.”
Waxay xustay in, “Jaarka la ah Soomaaliya iyo Gacanka weyni ay kaalin dhab ah ku leeyihiin amniga iyo xasilloonida Soomaaliya”. Sidoo kale waa inay.
Digniin kale oo heer gobol ah ayaa ah dagaalyahannada ajnabiga ah ee al-Shabaab ee loo yaqaan Muhajiriin. Muhaajiriinta ugu badan waa Kenyaan, Itoobiyaan iyo Tanzanian, laakiin waxaa sidoo kale jira dad u dhashay Congo, Burundi, Rwandan iyo Ugandan. Markii ay wax yar eegayeen, Al-Shabaab waxay abuureen ciidamo dhan bariga Afrika.
Dadkan ayay ilo-wareedyadu sheegayaan in uu wato nin u dhashay dalka Kenya.
Waxay weeraro bambaanooyin ah ka fulisay Kampala, dabayaaqadii bishii June 2023-kii, waxay xasuuq habeenimo ah ka geysatay iskuul ku yaalla Uganda oo u dhow xuduudda ay la wadaagto DRC. ADF ayaa lagu soo waramayaa in ay Al-Shabaab u gudbiso macdan sharci darro ah oo laga soo saaro miinooyinka bariga DRC si ay tababar iyo hub ugu badasho.
