Khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya iyo muranka ku saabsan muddada xil-haynta Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dhalinaya walaac ku saabsan mustaqbalka amniga iyo xasilloonida dalka. Su’aasha taagan ayaa ah haddii xaaladdu sidan ku sii socoto isla markaana aan heshiis laga gaarin xil-wareejinta iyo doorashada, ma dhici kartaa in Soomaaliya ay ka dhalato jabhad cusub?
Jawaabtu waa in arrintaasi ay suurtagal tahay balse aysan ahayn wax la hubo ama khasab ku imaanaya. Khilaaf siyaasadeed wuxuu isu beddeli karaa iska-horimaad hubeysan haddii dhinacyadu lumiyaan kalsoonida ay ku qabaan wada-hadalka, hay’adaha sharciga iyo hannaan doorasho oo la isla oggol yahay.
Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee xiisadda dhalisay waa muranka ku saabsan muddo-xileedka Madaxweynaha iyo Baarlamaanka Federaalka.
Baarlamaanka Soomaaliya ayaa bishii Maarso 2026 ansixiyey wax-ka-beddel dastuuri ah oo muddada xil-haynta hay’adaha federaalka ka dhigay shan sano halkii ay markii hore ka ahayd afar sano. Dowladda federaalka waxay ku doodaysaa in wax-ka-beddelkaasi siinayo Xasan Sheekh Maxamuud muddo uu xilka sii hayo ilaa May 2027.
Dhanka kale mucaaradka ayaa diiddan in wax-ka-beddelka cusub lagu dabaqo hay’adaha hadda jira. Waxay ku adkeysanayaan in muddo-xileedkii hore uu dhammaaday isla markaana loo baahan yahay heshiis siyaasadeed oo lagu go’aamiyo doorashada iyo xil-wareejinta.
Khilaafku wuxuu gaaray heer ay mucaaradku dacwad ka gudbiyaan Maxkamadda Sare iyagoo doonaya in dib loo eego wax-ka-beddelka dastuurka iyo jadwalka doorashada ee dowladda ku dhawaaqday.
Soomaaliya horay ayay u aragtay sida khilaafka doorashooyinku ugu gudbi karo dhinaca hubka. Bishii Juun 2026 waxaa Muqdisho ka dhacay dagaallo dhex maray ciidamada dowladda iyo kooxo hubeysan oo la safnaa siyaasiyiinta mucaaradka.
Dagaalladaas ayaa sababay cabsi xooggan waxaana qoysas badan ay ka barakaceen xaafado ka mid ah caasimadda.
Dhacdadaasi waxay muujisay in khilaafka siyaasadeed uusan ku koobnayn hadallo iyo shirar balse uu gaari karo heer ay hub isku adeegsadaan dhinacyada isku haya awoodda.
Sidaas darteed haddii aan xal laga gaarin muranka waxaa kordhi kara halista iska-horimaadyo kale. Hase yeeshee isku dhacyadaas oo keliya laguma tilmaami karo in jabhad qaran oo cusub ay dhalatay.
Waxaa jira dhowr arrimood oo haddii ay isku biiraan abuuri kara xaalad ay kooxo hubeysan ku samaysmaan ama ku ballaariyaan awooddooda.
Haddii siyaasiyiinta mucaaradka ay aaminaan inaysan jirin waddo sharci ah oo ay ku heli karaan tartan siyaasadeed waxaa dhici karta in qaar ka mid ah taageerayaashooda ay ku adkaystaan iska-caabin ka baxsan nidaamka siyaasadeed.
Taasi waxay khatar noqon kartaa haddii taageerada siyaasadeed ay isu beddesho abaabul ciidan.
Ciidanka qaranka waxaa loogu talagalay ilaalinta dalka iyo shacabka mana aha inuu noqdo ciidan u kala safan siyaasiyiinta.
Haddii ciidamada amniga ay ku kala qaybsamaan taageerada dowladda iyo mucaaradka waxaa dhaawacmi kara midnimada hay’adaha amniga taas oo fursad siin karta kooxo hubeysan inay soo baxaan.
Haddii dowlad-goboleedyada qaarkood ay diidaan go’aannada dowladda federaalka isla markaana ay yeeshaan hannaan siyaasadeed iyo mid amni oo kala duwan waxaa adkaan karta in dalka lagu maamulo heshiis qaran oo mideysan.
Haddii dhinacyada gudaha ay taageero ciidan dhaqaale ama siyaasadeed ka raadsadaan dalal shisheeye oo dano iska soo horjeeda leh khilaafka Soomaaliya wuxuu yeelan karaa waji ka ballaaran muranka gudaha.
Waa su’aal ay tahay in si dhab ah loo eego. Soomaaliya waxay soo martay burburkii dowladdii dhexe 1991 dagaallo sokeeye kooxo hubeysan iyo maamullo kala awood sheeganayay.
Haddii khilaafka maanta jira uu sii xoogaysto waxaa dhici karta in dalka uu wajaho xaalad ay jiraan kooxo hubeysan oo ku kala aragti duwan maamulka iyo mustaqbalka dowladda.
Laakiin xaaladda maanta si toos ah looguma barbar dhigi karo tii 1991. Soomaaliya waxay hadda leedahay dowlad federaal ah hay’ado amni dowlad-goboleedyo iyo xiriir caalami ah. Hay’adahaasi waxay noqon karaan waddo lagu xalliyo khilaafka haddii dhinacyadu diyaar u noqdaan heshiis.
Dhanka kale khatarta ugu weyn waxay noqon kartaa in dowladnimada iyo hay’adahaas ay ku kala qaybsamaan muranka siyaasadeed.
Al-Shabaab ayaa ka mid ah dhinacyada ka faa’iidaysan kara haddii dowladda federaalka dowlad-goboleedyada iyo mucaaradku ku mashquulaan dagaal siyaasadeed.
Marka ciidamada dowladda ay ku mashquulaan khilaafaadka gudaha waxaa yaraada awoodda iyo waqtiga loo heli lahaa howlgallada ka dhanka ah kooxda.
Sidoo kale haddii iskaashiga amni ee dowlad-goboleedyada iyo dowladda dhexe uu daciifo waxaa adkaan karta in si mideysan loola dagaallamo kooxaha hubeysan.
Sidaas darteed khilaafka siyaasadeed ma aha oo keliya arrin ku saabsan cidda hoggaaminaysa dowladda balse wuxuu si toos ah u taaban karaa amniga guud ee dalka.
Arrin kale oo muhiim ah ayaa ah dhammaadka howlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya UNTMIS kaas oo soo afjarmay 31-kii Oktoobar 2026 kaddib in ka badan soddon sano oo ay Qaramada Midoobay ka qayb qaadanaysay taageerada geeddi-socodka siyaasadeed iyo dib-u-dhiska hay’adaha dalka.
Arrintani waxay muhiim ka dhigaysaa in hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed ay iyagu hormuud ka noqdaan xalinta khilaafka maadaama aan la isku hallayn karin in dhexdhexaadin dibadeed oo keliya ay xallin karto muranka.
Dowladda iyo mucaaradku waxay sii wadi karaan muranka dastuurka iyo doorashada iyadoo aan dagaal ballaaran dhicin.
Kooxo taageera dhinacyada siyaasadeed ayaa isku dhici kara taasoo keeni karta barakac iyo amni-darro.
Haddii ciidamada maamullada iyo siyaasiyiintu si weyn u kala qaybsamaan waxaa dhici karta in kooxo hubeysan oo cusub ama kuwo hore u jiray ay helaan awood dheeraad ah.
