Xiriirka siyaasadeed ee Soomaaliya, Kenya iyo Itoobiya ayaa wajahaya xaalado kala duwan oo la xiriira danaha siyaasadeed, amniga gobolka iyo loollanka saameynta Geeska Afrika. Saddexdan dal ayaa leh dano ay wadaagaan, balse waxaa sidoo kale jira arrimo mararka qaarkood abuura khilaaf iyo kalsooni-darro.
Dowladda Soomaaliya waxay xoogga saaraysaa ilaalinta madaxbannaanida dalka iyo midnimada dhuleed, halka Itoobiya ay danaynayso helitaanka marin badeed oo ganacsi. Kenya dhankeeda waxay danaynaysaa xasilloonida gobolka, iskaashiga amniga iyo xiriirka ay la leedahay dalalka deriska ah.
Khilaafka Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa si weyn u soo shaac baxay bishii Janaayo 2024, markii Itoobiya iyo Somaliland ay kala saxiixdeen is-afgarad la xiriiray marin badeed. Dowladda Soomaaliya ayaa tallaabadaas ka hortimid, iyadoo ku tilmaantay mid ka hor imaanaysa madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
Hase yeeshee, 11-kii Diseembar 2024, Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa Ankara ku gaaray heshiis ay Turkigu dhexdhexaadiyeen. Heshiiskaas ayaa dhigaya in labada dhinac ay ka wada shaqeeyaan sidii Itoobiya ku heli lahayd marin badeed oo ganacsi, iyadoo la ixtiraamayo madaxbannaanida Soomaaliya. Hirgelinta heshiiska iyo sida loo xalliyo arrimaha farsamo ayaa weli muhiim u ah mustaqbalka xiriirka labada dal.
Dhanka kale, xiriirka Soomaaliya iyo Kenya ayaa isaguna wajahaya caqabado diblomaasiyadeed. Muranno la xiriira socdaalka iyo gelitaanka saraakiisha Soomaaliyeed ee Kenya ayaa sababay walaac ku saabsan xiriirka labada dowladood. Inkastoo ay jiraan arrimahaas, labada dal waxay leeyihiin dano wadaag ah oo ay ka mid yihiin ganacsiga, amniga xuduudaha iyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Munaasabaddii Maalinta Halyeeyada Kenya ee 20-kii Oktoobar 2026, oo lagu qabtay magaalada Eldoret, waxaa ka qaybgalay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed. Ka qaybgalkaas ayaa soo jiitay dareenka dadka la socda siyaasadda gobolka, gaar ahaan xilli xiriirka Soomaaliya iyo Kenya uu wajahayo caqabado.
Si kastaba ha ahaatee, martiqaadka Abiy Ahmed keligiis ma caddaynayo in Kenya ay qaadatay mowqif ka dhan ah Soomaaliya. Xiriirka dowladaha waxaa lagu qiimeeyaa heshiisyada ay kala saxiixdaan, go’aannada rasmiga ah iyo tallaabooyinka ay qaadaan, mana aha hal munaasabad oo keliya.
Kenya iyo Itoobiya waxay iska kaashadaan arrimo ay ka mid yihiin amniga, ganacsiga iyo horumarinta xiriirka gobolka. Labada dal waxay sidoo kale leeyihiin dano istaraatiiji ah oo saameyn ku leh siyaasadda Geeska Afrika. Xiriirkooda sii xoogaysanaya ayaa Soomaaliya u baahan yahay inay si dhow ula socoto, iyadoo ilaalinaysa danaha qaranka iyo xiriirka diblomaasiyadeed ee labada dal.
Arrin kale oo muhiim ah ayaa ah joogitaanka ciidamada Itoobiya ee Soomaaliya iyo doorka ay ku leeyihiin hawlgallada amniga. Isbeddel kasta oo ku yimaada tirada ciidamadaas ama qorshaha ay uga baxayaan Soomaaliya wuxuu saameyn ku yeelan karaa hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab iyo dadaallada lagu xoojinayo ciidamada Soomaaliyeed. Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in arrimaha ciidamada lagu maareeyo wada-hadal iyo qorshe cad oo aan abuurin firaaq amni.
Mustaqbalka xiriirka saddexda dal wuxuu ku xirnaan doonaa sida ay dowladuhu u maareeyaan khilaafaadkooda. Haddii Soomaaliya iyo Itoobiya ay si dhab ah u hirgeliyaan heshiiska Ankara, isla markaana Soomaaliya iyo Kenya ay xal u helaan murannada diblomaasiyadeed, waxaa suuragal ah in xiriirka gobolka uu yeesho xasillooni dheeraad ah.
Dhanka kale, haddii khilaafaadka ku saabsan marin-badeedka, ciidamada iyo arrimaha socdaalku sii xoogaystaan, waxaa dhici karta in kalsooni-darrada siyaasadeed ay sii korodho, taas oo saameyn ku yeelan karta iskaashiga amniga iyo ganacsiga.
Ugu dambayn, xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya, Kenya iyo Itoobiya weli waxay ku jirtaa marxalad u baahan taxaddar iyo diblomaasiyad joogto ah. Ma jiro caddeyn ku filan oo lagu go’aamin karo in xiisaddu ku dambayn doonto iska horimaad ama heshiis buuxa. Waxaase muuqata in wada-hadalka, ixtiraamka madaxbannaanida iyo fulinta heshiisyada ay yihiin arrimaha ugu muhiimsan ee go’aamin kara jihada xiriirka saddexda dal iyo xasilloonida Geeska Afrika.
