Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed, ayaa maanta oo Talaado ah gaaray magaalada Eldoret ee dalka Kenya, halkaas oo uu marti-sharaf uga ahaa munaasabadda 63-aad ee maalinta halyeeyada Kenya, oo loo yaqaan Mashujaa Day, taas oo sanad walba la xuso 20-ka Oktoobar.
Madaxweynaha Kenya, William Ruto, ayaa Abiy Axmed ku soo dhaweeyay munaasabadda oo lagu qabtay garoonka Kipchoge Keino Stadium ee magaalada Eldoret, iyadoo ay ka qeyb galeen mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda Kenya iyo marti kale.
Booqashada Abiy Axmed ayaa dhalisay hadal-hayn la xiriirta xiriirka Kenya iyo Soomaaliya, kaddib markii , Xasan Sheekh Maxamuud, aanu ka mid noqon madaxda lagu arkay munaasabadda sanadkan.
Arrintan ayaa kusoo aadaysa xilli ay jiraan xiisado siyaasadeed oo saameyn ku yeelanaya xiriirka Soomaaliya iyo dalalka deriska ah, gaar ahaan muranka ka taagan maamulka Koonfur Galbeed iyo eedeymaha loo jeediyay Kenya iyo Itoobiya ee la xiriira xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Soomaaliya.
Dowladda Itoobiya ayaa xaqiijisay in Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu Eldoret u tegay ka qeybgalka munaasabadda Mashujaa Day, isagoo ahaa marti-sharafta gaarka ah ee xuska sanadkan.
Munaasabadda ayaa lagu maamuusaa halyeeyada Kenya iyo dadkii kaalinta ka qaatay halgankii xorriyadda, dhismaha dalka iyo horumarkiisa. Sidoo kale, waxaa looga hadlaa arrimaha amniga, ciyaaraha iyo kobaca dhaqaalaha.
Ka qeybgalka Abiy Axmed ayaa muujinaya xiriirka dhow ee diblomaasiyadeed ee Kenya iyo Itoobiya, kuwaas oo iska kaashanaya arrimaha amniga gobolka, ganacsiga, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo horumarinta xiriirka labada dal.
Dhanka kale, maqnaanshaha xasan sheikh ee munaasabadda ayaa keenay su’aalo ku saabsan heerka xiriirka Muqdisho iyo Nairobi, gaar ahaan xilli ay jiraan arrimo siyaasadeed oo xasaasi ah oo labada dal dan ka leeyihiin.
Waxaa soo baxay hadal-hayn sheegaysa in Xasan Sheekh Maxamuud, aanu sanadkan casuumaad ka helin dowladda Kenya si uu uga qeyb galo munaasabadda Mashujaa Day, halka Abiy Axmed loo doortay marti-sharafka xuska.
Hase yeeshee, ilaa hadda lama helin caddeyn rasmi ah oo muujinaysa in Kenya ay si ula kac ah uga reebtay Xasan Sheekh liiska martida ama ay diidday inay casuumaad u fidiso. Sidoo kale, lama shaacin sabab rasmi ah oo lagu fasiray maqnaanshaha Madaxweynaha Soomaaliya.
Sidaas darteed, arrinta casuumaadda ayaa weli u baahan xaqiijin dheeraad ah. Haddii la caddeeyo in Madaxweynaha Soomaaliya aanu casuumaad helin, waxaa muhiim noqon doonta in la ogaado sababta iyo in go’aankaasi la xiriiray xiriirka diblomaasiyadeed ee labada dowladood.
Maqnaanshaha hoggaamiye ka tirsan munaasabad caalami ah mararka qaarkood wuxuu dhalin karaa fasiraado siyaasadeed, balse kaligiis ma caddaynayo inuu jiro khilaaf diblomaasiyadeed ama tallaabo ula kac ah oo dhinac loo qaaday.
Arrintan ayaa ku soo beegmaysa xilli uu khilaaf siyaasadeed iyo mid amni ka taagan yahay maamulka Koonfur Galbeed Soomaaliya, halkaas oo ay isku hayaan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dhinacyada taageersan madaxweynihii hore ee maamulka, Cabdicasiis Xasan Maxamed Lafta-gareen.
Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo mas’uuliyiin taageersan hoggaanka cusub ee Koonfur Galbeed ayaa eedeymo u jeediyay Kenya iyo Itoobiya, iyagoo ku andacoonaya in labada dal ay door ku leeyihiin xaaladda ka taagan maamulka.
Eedeymaha la xiriira Itoobiya ayaa si gaar ah diiradda u saaray joogitaanka ciidamadeeda ee qaybo ka mid ah Soomaaliya iyo sida ay uga falceliyeen dhaqdhaqaaqyada ciidan ee ka dhacay deegaannada Koonfur Galbeed.
Kenya ayaa iyadana lagu eedeeyay inay martigelisay siyaasiyiin uu khilaaf kala dhexeeyo Dowladda Federaalka Soomaaliya. Hase yeeshee, eedeymahan oo dhan waxay u baahan yihiin in lagu qiimeeyo caddeymo madax-bannaan iyo jawaabaha rasmiga ah ee dowladaha lagu eedeeyay.
Ilaa hadda lama hayo caddeyn muujinaysa in booqashada Abiy Axmed ee Kenya ama maqnaanshaha Xasan Sheekh ay si toos ah ula xiriiraan khilaafka Koonfur Galbeed. Si kastaba, isku beeganka dhacdooyinkan ayaa keenay in la isweydiiyo sida xaaladda Soomaaliya ay u saameyn karto xiriirka dalalka gobolka.
Soomaaliya iyo Kenya waxay wadaagaan xuduud, dano amni iyo xiriir dhaqaale oo muhiim ah. Labada dal ayaa sidoo kale iska kaashanaya arrimo la xiriira la dagaallanka Al-Shabaab, isu-socodka ganacsiga iyo amniga gobolka.
Kenya waxay ciidamo ku leedahay Soomaaliya, kuwaas oo qeyb ka ah howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM. Iskaashiga amni ayaa muddo dheer ahaa mid ka mid ah qodobada ugu muhiimsan ee xiriirka labada dowladood.
Si kastaba, xiriirka labada dal waxaa mararka qaarkood saameeya khilaafaad siyaasadeed, arrimaha xuduudaha, ganacsiga iyo doorka ay dowladaha derisku ku leeyihiin xaaladaha gudaha Soomaaliya.
Haddii ay jiraan tabashooyin diblomaasiyadeed oo u dhexeeya Muqdisho iyo Nairobi, waxaa muhiim ah in labada dowladood ay adeegsadaan wada-hadal iyo xiriir diblomaasiyadeed si looga hortago in khilaafaadku saameeyaan iskaashiga amniga iyo danaha shacabka labada dal.
Booqashada Abiy Axmed ayaa muujinaysa muhiimadda ay Kenya iyo Itoobiya siinayaan xiriirkooda, iyadoo labada dal ay leeyihiin dano istaraatiiji ah oo ku saabsan amniga, ganacsiga iyo horumarinta dhaqaalaha gobolka.
Kenya iyo Itoobiya ayaa sannadihii u dambeeyay xoojiyay iskaashigooda, waxaana arrimaha difaaca iyo amniga lagu daray qodobada ay labada dowladood ka wada shaqeeyaan.
Xiriirkaas ayaa muhiim u ah Geeska Afrika, maadaama xaaladaha amni ee Soomaaliya, Itoobiya iyo dalalka kale ee gobolka ay inta badan is saameeyaan.
Dhanka Soomaaliya, waxaa muhiim ah in xiriirka ay la leedahay Kenya iyo Itoobiya lagu saleeyo ixtiraamka madax-bannaanida dalka, iskaashiga amniga iyo xalinta tabashooyinka diblomaasiyadeed.
