Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, ayaa wareysi dheer oo socday in ka badan saacad kaga hadlay xaaladda siyaasadeed ee dalka, dhaqdhaqaaqyada ciidamada dowladda ee laga soo sheegay agagaarka hoygiisa Muqdisho, muranka ka taagan jadwalka doorashooyinka iyo hadallada Xasan Sheekh Maxamuud ee la xiriira sii joogitaanka talada dalka.
Sheekh Shariif ayaa maalmihii u dambeeyay si cad uga hadlay xaaladda dalka, isaga oo ku baaqay in khilaafaadka siyaasadeed lagu xalliyo wada-hadal iyo heshiis loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale ka digay in go’aanno siyaasadeed oo aan heshiis lagu ahayn ay sii kala fogeyn karaan dhinacyada siyaasadda.
Mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee uu khilaafku ka dhashay ayaa ah ciidamo iyo gaadiid milatari oo la soo sheegay in la geeyay waddooyinka ku dhow hoyga Sheekh Shariif iyo hoyga ra’iisul wasaarihii hore Xasan Cali Khayre ee Muqdisho.
Xafiiska Sheekh Shariif ayaa 11-kii Oktoobar sheegay in ciidamada dowladda ay xaddideen dhaqdhaqaaqa agagaarka hoygiisa, isla markaana ay jireen jidgooyooyin saameeyay gelitaanka iyo bixitaanka dadka. Xafiisku wuxuu sidoo kale sheegay in xubno ka tirsan shaqaalihiisa la afduubtay, eedeymahaas oo aan si madax-bannaan loo xaqiijin.
Dhanka kale, Hay’adda Nabadsugidda iyo Sirdoonka Qaranka (NISA) ayaa ku eedeysay ilaaladii Sheekh Shariif inay weerareen ciidamo ka tirsan hay’adda, ayna isku dayeen inay abuuraan iska horimaad hubeysan. Xafiiska madaxweynihii hore ayaa eedeymahaas beeniyay, isaga oo sheegay in ilaaladiisu ay ka fogaadeen tallaabo keeni karta dagaal.
Labada dhinac ayaa sidaas ku kala aragti duwan dhacdooyinka amni ee ka dhacay degmada Wadajir. Ilaa iyo inta laga helayo xaqiijin madax-bannaan, eedeymaha ay labada dhinac isu jeediyeen waxay ahaanayaan sheegashooyin is khilaafsan.
Arrinta kale ee uu Sheekh Shariif diiradda saaray ayaa ah jadwalka doorashooyinka federaalka ee ay ku dhawaaqday Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka iyo Soohdimaha Qaranka ee lagu muransanyahay.
Guddiga ayaa shaaciyay in doorashada labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka la qorsheeyay 15-ka Abriil 2027, halka doorashada madaxweynaha loo asteeyay 15-ka May 2027.
Dowladda Federaalka ayaa sheegtay in jadwalku ku saleysan yahay dastuurka iyo shuruucda doorashooyinka, halka mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyadu ay diidan yihiin hannaanka loo maray wax-ka-beddelka dastuurka iyo diyaarinta doorashooyinka.
Sheekh Shariif ayaa ka mid ah siyaasiyiinta ku doodaya in doorashooyinka qaranka lagu saleeyo heshiis siyaasadeed oo ay qayb ka yihiin dowladda dhexe, dowlad-goboleedyada iyo mucaaradka. Wuxuu sidoo kale taageeray in maxkamaddu go’aan ka gaarto muranka dastuuriga ah.
Khilaafkan ayaa weli ah caqabad weyn oo hortaalla hannaanka doorashooyinka, maadaama dhinacyadu aysan isku raacsanayn qaabka loo maamulayo doorashada iyo saldhigga sharci ee lagu qabanayo.
Hadalka Xasan Sheekh Maxamuud ee la xiriira inuusan talada dalka dhulka dhigi doonin ayaa sidoo kale qayb ka ah doodda siyaasadeed ee taagan. Mucaaradku waxay hadallada noocan ah ku xiriirinayaan muranka muddada xilhaynta madaxweynaha iyo sharciyadda jadwalka doorashada.
Dhinaca dowladda, waxaa la difaacayaa wax-ka-beddelka dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka ee la qorsheeyay, iyadoo la sheegayo in hay’adaha dowladda ay ku shaqeynayaan saldhig sharci.
Sheekh Shariif iyo siyaasiyiin kale oo mucaarad ah ayaa dhankooda ku adkeysanaya in mustaqbalka siyaasadeed ee dalka aan lagu go’aamin karin aragtida hal dhinac oo keliya, balse loo baahan yahay heshiis ballaaran oo ay dhinacyada siyaasadda ku wada qanacsan yihiin.
Khilaafka u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka ayaa saameyn ku yeelan kara amniga caasimadda, diyaar-garowga doorashooyinka iyo awoodda hoggaanka dalka uu ugu wajaho caqabadaha kale ee jira, oo ay ka mid yihiin dagaalka Al-Shabaab, xaaladda bani’aadannimo iyo dhaqaalaha.
Sheekh Shariif ayaa ku baaqay in dib loogu laabto wada-hadal dhab ah oo lagu gaaro heshiis siyaasadeed. Dhinacyada kale ee mucaaradka ayaa iyaguna dalbanaya hannaan doorasho oo lagu wada heshiiyo, halka dowladda Federaalka ay sheegtay inay sii wadi doonto dadaallada wada-hadalka iyadoo horay u socodsiinaysa jadwalka doorashada.
Waxaa weli furan su’aalaha ku saabsan sida loo xallin doono muranka dastuurka, cidda maamuli doonta doorashooyinka iyo sida looga hortagi karo in khilaafka siyaasadeed uu isu beddelo iska horimaad amni.
Ugu dambeyn, wareysiga Sheekh Shariif wuxuu ku soo beegmayaa xilli Soomaaliya ay wajahdo muran siyaasadeed oo la xiriira awoodda dowladda, muddada xilhaynta iyo mustaqbalka doorashooyinka. Sida xaaladdu u socoto waxay ku xirnaan doontaa sida hoggaanka dowladda, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyadu uga wada shaqeeyaan sidii loo heli lahaa heshiis siyaasadeed oo la isku raacsan yahay.
