Qoysas haya carruur ay dhaleen askar ka tirsanaa Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo ku dhintay dagaallada ka dhanka ah Al-Shabaab ayaa sheegay in lacag taageero ah oo ay dowladda siin jirtay carruurtaas laga dhimay.
Qoysaskan ayaa sheegay in lacag dhan 200 doolar bishii oo horey loogu siin jiray carruurta ay masuulka ka yihiin ay bishan hoos ugu dhacday 100 doolar. Waxay sheegeen in lacagta cusub ay heleen iyadoo aan loo soo gudbin faahfaahin rasmi ah oo ku saabsan sababta loo dhimay.
Qoysaska ayaa sheegay in lacagtaasi ay ahayd mid muhiim u ah nolosha carruurta, gaar ahaan kuwa aan haysan ilo kale oo joogto ah oo ay ku daboolaan baahiyahooda. Sida ay sheegeen, lacagta waxaa looga bixi jiray kharashaadka cuntada, waxbarashada, caafimaadka iyo baahiyaha kale ee carruurta.
Dhimista la sheegay ayaa timid xilli Soomaaliya ay wajahaysa xaalad dhaqaale oo adag, iyadoo dalka uu sidoo kale saameyn ku yeeshay hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah, abaaraha, colaadaha iyo kororka qiimaha nolosha.
Bangiga Adduunka ayaa warbixintiisa dhaqaale ee Soomaaliya ee 2026 ku sheegay in kobaca dhaqaalaha dalka uu hoos u dhacay, iyadoo dhaqaalaha Soomaaliya lagu qiyaasay inuu koray 3 boqolkiiba sannadkii 2025, marka loo eego qiyaastii 4 boqolkiiba sannadihii 2023 iyo 2024. Bangigu wuxuu sheegay in hoos u dhaca gargaarka dibadda, abaaraha iyo qiimaha nolosha ay cadaadis ku sameeyeen qoysaska iyo dhaqaalaha dalka.
Warbixinta Bangiga Adduunka waxay sidoo kale sheegtay in hoos u dhaca gargaarka shisheeye uu ka mid yahay sababaha keenaya in xaaladda nololeed ee qoysaska Soomaaliyeed ay adkaato. Bangigu wuxuu saadaaliyay in kobaca dhaqaalaha Soomaaliya uu 2026 ku ekaan karo qiyaastii 2.8 boqolkiiba, iyadoo hoos u dhaca gargaarka iyo isbeddelka cimiladu ay weli yihiin khataro muhiim ah.
Dhinaca kale, Sanduuqa Lacagta Adduunka ee IMF ayaa sheegay in Soomaaliya ay wajahday hoos u dhac weyn oo ku yimid gargaarka dibadda, iyadoo qiyaaso hore lagu sheegay in hoos u dhaca gargaarku uu noqon karo boqolaal milyan oo doolar. IMF ayaa sidoo kale xustay in dhimista gargaarku saameyn karto barnaamijyada muhiimka ah ee ay maamulaan hay’adaha caalamiga ah, oo ay ku jiraan adeegyada bulshada iyo barnaamijyada lacagaha lagu taageero qoysaska.
Xaaladdaas dhaqaale ayaa ku soo beegmaysa iyadoo dowladda Soomaaliya ay isku dayayso inay kordhiso dakhliga gudaha, si ay u yareyso ku-tiirsanaanta maalgelinta dibadda. IMF ayaa sheegtay in miisaaniyadda Soomaaliya ee 2026 markii ugu horreysay ay ku dartay kharash bulsho oo laga maalgelinayo kheyraad gudaha ah, iyadoo ujeeddadu tahay in la yareeyo saameynta dhimista gargaarka dibadda.
Qoysaska ayaa dowladda ka dalbanaya inay caddeyso sababta lacagta looga jaray kala bar, iyo in go’aanka uu yahay mid ku-meel-gaar ah ama joogto ah. Waxay sidoo kale doonayaan in la ogaado haddii dhammaan qoysaska barnaamijkan lagu sameeyay dhimista ama ay jiraan qoysas gaar ah oo ay saameysay.
Arrinta ayaa muhiimad gaar ah u leh qoysaska carruurtoodu ku tiirsan yihiin taageerada dowladda, maadaama qiimaha cuntada, gaadiidka iyo adeegyada kale uu sare u kacay. Bangiga Adduunka ayaa sheegay in sicir-bararka Soomaaliya uu gaaray 3.7 boqolkiiba 2025, iyadoo qiimaha cuntada, adeegyada iyo gaadiidku ay ka mid yihiin waxyaabaha cadaadiska ku haya miisaaniyadda qoysaska.
Waxaa sidoo kale sii xumaanaya xaaladda bani’aadantinimo ee dalka. Dowladda Soomaaliya, Qaramada Midoobay iyo hay’adaha gargaarka ayaa Janaayo 2026 sheegay in loo baahan yahay 852 milyan oo doolar si loo caawiyo 2.4 milyan oo qof oo u baahan gargaar naf-badbaadin iyo ilaalin ah. Qaramada Midoobay waxay sheegtay in dhimista maalgelintu ay si weyn u xaddiday awoodda hay’adaha gargaarka ay ugu jawaabaan baahiyaha jira.
Dhibaatada maalgelinta ayaa sidoo kale saameyn ku yeelatay wax ka qabashada nafaqo-darrada. Warbixin Reuters ay daabacday Agoosto 2026 ayaa sheegtay in maalgelinta wax ka qabashada nafaqo-darrada Soomaaliya ay hoos u dhacday in ka badan 80 boqolkiiba, iyadoo isla waqtigaas ay sare u kacday tirada carruurta u baahan daaweyn.
Hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah ayaa Soomaaliya ku soo aadaya iyadoo dalka weli wajahaya baahiyo badan oo ka dhashay colaadaha, abaaraha iyo barakaca. Qoysaska danyarta ah ayaa ah kuwa sida gaarka ah u dareemaya saameynta, maadaama fursadaha shaqo iyo ilaha dakhliga ay xaddidan yihiin.
Dhanka amniga, ciidamada Soomaaliya ayaa weli dagaal kula jira Al-Shabaab, waxaana dagaalladaas ku dhinta ama ku dhaawacma askar ka tirsan ciidamada dowladda. Qoysaska askarta dhimata ayaa muddo dheer ka mid ahaa dadka u baahan taageero gaar ah, gaar ahaan carruurta ay askartu ka tageen.
Lacagta taageerada ee la sheegay inay bishan hoos ugu dhacday 100 doolar ayaa sidaas darteed noqotay arrin walaac ku abuurtay qoysaska qaarkood. Qoysasku waxay doonayaan in dowladda ay si cad ugu sheegto sababta lacagta loo dhimay iyo qorshaha mustaqbalka ee barnaamijka.
Ilaa hadda, ma jirto war rasmi ah oo la helay oo ka soo baxay Dowladda Federaalka Soomaaliya oo xaqiijinaya in dhammaan qoysaska carruurta askarta ku dhimatay dagaalka Al-Shabaab laga dhimay lacagta 200 doolar ilaa 100 doolar. Sidoo kale, lama helin bayaan rasmi ah oo tilmaamaya in dhimistaas ay si toos ah ula xiriirto hoos u dhaca gargaarka shisheeye.
Haddii lacagta la dhimay ay noqoto go’aan rasmi ah oo dowladda ay qaadatay, waxaa la filayaa in faahfaahin dheeraad ah laga bixiyo tirada qoysaska ay saameysay, sababta go’aanka loo qaatay iyo muddada uu soconayo.
Qoysaska ayaa dhankooda sheegay in aysan doonayn in taageerada carruurta laga dhimo xilli ay duruufaha dhaqaale ee dalka iyo kharashaadka noloshu sii adkaanayaan. Waxay dowladda ugu baaqayaan in ay dib u eegto xaaladda carruurta iyo qoysaska askarta ku dhimatay dagaallada, isla markaana ay si cad uga jawaabto cabashadooda.
Arrintan ayaa hadda ku soo biiraysa doodda ballaaran ee ka taagan sida Soomaaliya uga gudbi karto ku-tiirsanaanta gargaarka dibadda, iyadoo isla markaana la ilaalinayo taageerada dadka ugu nugul iyo qoysaska ay saameeyeen colaadaha dalka.
Mustaqbalka barnaamijyada noocan ah ayaa si weyn ugu xirnaan doona awoodda dowladda ee kordhinta dakhliga gudaha, maaraynta miisaaniyadda iyo helitaanka maalgelin joogto ah. IMF ayaa sheegtay in dowladda Soomaaliya ay doonayso in kharashaadka hawlgalka dowladda ay si weyn ugu tiirsanaadaan dakhliga gudaha marka la gaaro 2027, iyadoo la ballaarinayo adeegyada bulshada si loo yareeyo saameynta hoos u dhaca gargaarka dibadda.
