Mudaaharaadyo ka dhashay hindise sharciyeedka cusub ee maaliyadda oo muran badan dhaliyay ayaa isu rogay dhimasho iyadoo isku dhacyo dhexmaray booliska iyo dibadbaxayaasha uu sababay dhimashada shan qof, sida uu sheegay ururka dhaqaatiirta Kenya. Rabshadahaas ayaa hareeyay qaranka, taasoo keentay in dowladda ay farageliso, waxaana khudbad heer qaran ah ka jeediyay madaxweyne William Ruto 9-kii habeenimo xilliga Kenya.
Rabshadaha ayaa cirka isku sii shareeray markii qeyb ka mid ah baarlamaanka Kenya ay dab qabadsiiyeen dad mudaaharaadayaal ah oo ku soo xadgudbay xarunta oo buux dhaafiyay ciidamada booliska oo ka soo horjeeda sharciyada cusub ee canshuuraha. Xildhibaanada ayaa la sheegay in lagu qasbay in ay hoy ka raadsadaan aqalka hoose ee baarlamaanka kadib markii ay meel mariyeen sharciga, kaas oo soo bandhigaya canshuur kordhin weyn.
Maalintii oo dhan, rasaasta iyo sunta dadka ka ilmeysiisa ayaa Nairobi joogto ka ahaa. Weriyeyaasha BBC-da ee goobta ku sugnaa ayaa soo sheegay in ay arkayeen meydad daadsan waddooyinka iyo ciidamada booliiska oo dhigayay sunta dadka ka ilmeysiisa si ay dadka u kala eryaan. Dibad-baxyada ayaa ku fiday meelo ka baxsan caasimadda, iyadoo dibadbaxayaal ku sugan gobollada kale ee Kenya ay muujinayaan sida ay uga careysan yihiin tallaabooyinka cusub ee maaliyadeed.
Madaxweyne William Ruto, oo khudbad heer qaran ah ka jeediyay fiidnimadii Talaadada, ayaa rabshadaha ku eedeeyay “dambiilayaal” oo uu ku andacooday in ay “afduubteen” dibadbaxyada. Waxa uu wacad ku maray in uu “jawaab buuxda” ka bixin doono qalalaasaha, isaga oo sheegay, “Dhacdooyinka maanta waxay calaamad u yihiin isbeddel muhiim ah oo ku saabsan sida aan uga jawaabno khataraha weyn ee amniga qarankayaga. Waxa aan ummadda u caddaynayaa in xukuumaddu ay diyaarisay dhammaan agabkii ay qaranka u haysay si loo hubiyo in xaalad noocan oo kale ahi aanay dib u soo noqonayn, kharash kasta ha ku kaco”.
Mudaaharaadyada ayaa sidoo kale la arkayay dad mudaaharaadayaal ah oo isku dayaya in ay xoog ku galaan aqalka madaxtooyada ee Nakuru, ayna dab qabadsiiyeen xafiisyada xisbiga talada haya ee Embu. Xaalada oo aad u cakiran ayaa keentay in wasiirka gaashaandhiga uu amar ku bixiyo in ciidamada la keeno si loo soo celiyo nidaamka iyo kala dambeynta.
Dibadbaxyada ayaa sidoo kale dab qabadsiiyay qeyb ka mid ah xafiisyada dowladda hoose, xafiisyada dowladda hoose ee ismaamulka Nairobi.
Waxaa sii murjinaya xiisadda, Guddoomiyaha Ururka Sharciga ee Kenya, Faith Odhiambo, ayaa sheegtay in 50 Kenyan ah, oo ay ku jirto kaaliyaheeda gaarka ah, ay “afduubteen” shakhsiyaad la rumeysan yahay inay yihiin saraakiil booliis ah. Kooxaha bulshada rayidka ah ayaa ku andacoonaya in qaar badan oo ka mid ah dadka la qabtay ay ahaayeen mudaaharaadayaal codkar ah kuwaas oo laga saaray guryahoodii, goobahoodii shaqo, iyo goobihii ay dadku isugu yimaadeen ka hor mudaaharaadyadii Talaadadii. Saraakiisha booliisku wali kama aysan jawaabin taleefoonnada lagu raadinayo faallooyinka eedeymahan.
Guddoomiyaha baarlamaanka Moses Wetangula ayaa ku amray kormeeraha guud ee booliska inuu bixiyo xogta ku saabsan halka ay ku sugan yihiin dadka la sheegay in la afduubtay, isagoo xaalad kale oo degdeg ah ku daray xaaladdii markii horeba kacsaneyd.
Hindise sharciyeedka maaliyadda oo si weyn looga dooday baarlamaanka ayaa waxaa ku jira dib u habeyn ballaaran iyo kordhinta canshuuraha. Tallaabooyinka aadka loo murmay waxaa ka mid ah canshuuraha cusub ee abuuritaanka dhijitaalka ah iyo kordhinta 5 boqolkiiba canshuur bixinta lacagaha dhijitaalka ah, oo ay ku jiraan xawaaladaha bangiyada iyo wax kala iibsiga lacagaha mobaylada. Si gaar ah uga careysiisay dad badan oo Kenyan ah ayaa ah soo jeedinta lagu soo bandhigayo 16 boqolkiiba canshuurta qiimaha lagu darey (VAT) ee rootiga iyo 25 boqolkiiba canshuurta laga qaado saliidda cuntada lagu karsado ee ceyriinka ah iyo kuwa la safeeyey ee gudaha laga soo saaro.
