Kooxo mucaarad ku ah xukuumadda Madaxweyne Isaias Afwerki ee Eritrea ayaa dibadda ka wada abaabul siyaasadeed iyo mid bulsho, iyagoo isku dayaya inay dhisaan awood mideysan oo mustaqbalka horseedi karta isbeddel siyaasadeed oo gudaha dalka ah.
Arrintan ayaa lagu sheegay warbixin uu daabacay wargeyska Haaretz, oo faahfaahin ka bixiyay dhaqdhaqaaqa loo yaqaan Brigade N’Hamedu iyo dadaallada ay xubnihiisu ka wadaan dalal kala duwan oo ay ku nool yihiin Eritrean-ka qurbaha.
Warbixintu waxay sheegtay in xarun ku taalla koonfurta Tel Aviv ay kamid tahay goobaha ay ku kulmaan xubno ka tirsan dhaqdhaqaaqa, kuwaas oo ku kala nool Israel, Mareykanka, Canada, Sweden, Germany iyo Ethiopia.
Dhaqdhaqaaqa ayaa sheegay inuu doonayo inuu mideeyo Eritrean-ka dibadda ku nool, isla markaana diyaariyo qaab siyaasadeed oo lagu beddeli karo nidaamka hadda ka jira Eritrea.
Dawit Teferi, oo ah ganacsade Eritrean-Canadian ah kana tirsan hoggaanka dhaqdhaqaaqa, ayaa Haaretz u sheegay in mucaaradka Eritrea muddo ku dhow labaatan sano ay ku adkaatay inay yeeshaan saameyn siyaasadeed oo muuqata.
Hase yeeshee, sida uu sheegay, tan iyo 2022 waxaa soo baxay wejiyo cusub, habab abaabul iyo qaabab siyaasadeed oo ay mucaaradku isku dayayaan inay ku dhisaan awood mideysan.
Dhaqdhaqaaqa ayaa hadda sameystay qaab-dhismeed ay ku jiraan waaxyo ama masuuliyado la xiriira maaliyadda, diblomaasiyadda, abaabulka bulshada iyo qorsheynta amniga.
Bishii hore, ku dhowaad 1,300 Eritrean ah ayaa magaalada Nes Tziona ee Israel kaga qayb galay doorasho lagu soo xulayay wakiillo ka mid noqonaya gole caalami ah oo matala dhaqdhaqaaqa.
Sida ay sheegtay Haaretz, 17 munaasabadood oo la mid ah ayaa lagu qabtay dalal kala duwan, waxaana la dhisay gole ka kooban 51 xubnood.
Mulu Sultan, oo kamid ah xubnaha golaha, ayaa sheegay in xubnuhu si joogto ah u kulmaan, iyagoo ka wada hadla arrimo ay kamid yihiin dhaqaalaha, qaybsiga masuuliyadaha, xiriirka ay la leeyihiin gudaha Eritrea iyo qorshaha lagu dhisayo saldhig abaabul oo ku yaalla Ethiopia.
Hoggaamiyaha dhaqdhaqaaqa, Beyene Gerezgher, ayaa ku sugan magaalada Addis Ababa ee Ethiopia.
Gerezgher ayaa sheegay in dhaqdhaqaaqu xiriir la leeyahay dad gudaha Eritrea ku sugan, kuwaas oo uu sheegay inay ku jiraan rayid iyo shaqsiyaad ka tirsan hay’adaha dowladda iyo ciidamada.
Sheegashada ah in dhaqdhaqaaqu xiriir la leeyahay xubno ka tirsan dowladda iyo ciidamada Eritrea si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dhaqdhaqaaqa ayaa sidoo kale isku dayaya inuu fariimihiisa gaarsiiyo shacabka gudaha Eritrea, iyadoo ay jiraan xannibaado xooggan oo lagu soo rogay internet-ka iyo warbaahinta madaxa-bannaan.
Gerezgher ayaa sheegay in qaar kamid ah fariimaha loo diyaariyo qaab muuqaal iyo heeso ah, si ay ugu fududaato inay gaaraan shacabka gudaha dalka.
Dhinaca diblomaasiyadda, xubnaha dhaqdhaqaaqa ayaa dadaallo ka wada Washington.
Dawit Teferi ayaa Haaretz u sheegay inuu kulamo la yeesho xubno ka tirsan Congress-ka Mareykanka iyo mas’uuliyiin ka tirsan maamulka Mareykanka.
Wuxuu ku dooday in Mareykanka, Israel iyo dalalka Khaliijka ay dan istiraatiiji ah ka leeyihiin gobolka Badda Cas, isla markaana ay muhiim u arki karaan xiriir ay la yeeshaan dhinacyo ka shaqeynaya isbeddelka siyaasadeed ee Eritrea.
Hase yeeshee, Gerezgher ayaa sheegay in xiriirradaasi aysan weli ka dhignayn aqoonsi rasmi ah ama taageero dowladeed oo loo fidiyay dhaqdhaqaaqa.
Sida ay Haaretz u xigatay International Crisis Group, Ethiopia ayaa tan iyo horraantii 2025 si furan u martigelinaysay dhaqdhaqaaqa.
Gerezgher ayaa sheegay in xubnaha dhaqdhaqaaqa ay Addis Ababa ka haystaan xorriyad ay ku shaqeeyaan, isla markaana magaaladaasi ay ka dhisayaan awoodda ay mustaqbalka doonayaan inay gudaha Eritrea kula galaan.
Arrintan ayaa muhiimad gaar ah leh, maadaama xiriirka Ethiopia iyo Eritrea uu muddo dheer ahaa mid xasaasi ah, labada dalna ay horey ugu dagaallameen xuduudaha.
Eritrea waxaa tan iyo xornimadeeda sanadkii 1993 hoggaaminayay Madaxweyne Isaias Afwerki.
Dalka weli kama dhicin doorasho qaran oo tartan ah, halka dastuurkii dalka ee la ansixiyay 1997 aan si buuxda loo dhaqan gelin.
Warbaahinta madaxa-bannaan ayaa sidoo kale muddo dheer ka maqneyd gudaha Eritrea, iyadoo hay’adaha xuquuqda aadanaha ay si joogto ah uga hadlaan xaaladda xorriyadaha siyaasadeed iyo kuwa bulshada.
Hay’adaha xuquuqda aadanaha ayaa sidoo kale soo sheegay eedeymo la xiriira xarig aan maxkamad lahayn iyo adeegga qaran ee muddada aan xadidnayn.
Khilaafka u dhexeeya taageerayaasha dowladda Eritrea iyo mucaaradka ayaa sanadihii dambe marar kala duwan uga soo baxay dalalka ay qurbajoogta Eritrea ku badan yihiin.
Tel Aviv ayaa bishii Sebtembar 2023 lagu arkay isku dhacyo xooggan oo ka dhashay munaasabad ay safaaradda Eritrea qorsheysay.
Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale horay uga digtay cabsi gelin, hanjabaado iyo cadaadis xuduudaha ka gudba oo lagu hayo Eritrean-ka ku nool dibadda.
Dhaqdhaqaaqa Brigade N’Hamedu ayaa sidoo kale wajahaya eedeymo la xiriira rabshado iyo falal sharci-darro ah.
Xeer-ilaaliyeyaasha federaalka Germany ayaa bishii Maarso 2025 baaritaanno ku sameeyay 17 qof oo looga shakiyay inay hoggaan ka ahaayeen laanta Brigade N’Hamedu ee dalkaas.
Mas’uuliyiinta Germany ayaa dadkaasi ku tuhmay sameynta ama ka mid ahaanshaha urur argagixiso gudaha ah.
Si kastaba, eedeymahaasi waxay khuseeyaan laanta Germany, mana aha xukun kama dambeys ah oo lagu riday dhammaan dhaqdhaqaaqa caalamiga ah ama dhammaan xubnihiisa.
Hoggaamiyeyaasha Brigade N’Hamedu ayaa ku adkeysanaya in ujeeddadoodu tahay inay dhisaan nidaam ay ku tilmaamayaan mid dimuqraadi ah oo beddela xukuumadda Madaxweyne Isaias Afwerki.
Si kastaba, dhaqdhaqaaqa weli ma haysto aqoonsi rasmi ah oo caalami ah, mana cadda heerka awoodda uu dhab ahaan gudaha Eritrea ku leeyahay.
Sidoo kale lama xaqiijin karo sida uu dhaqdhaqaaqu u hirgelin karo qorshihiisa siyaasadeed ama heerka taageerada uu gudaha Eritrea ka haysto.
Abaabulka ka socda qurbaha ayaa sidaas darteed noqonaya isku day ay mucaaradka Eritrea ku doonayaan inay ku mideeyaan taageerayaashooda, ku dhisaan hay’ado siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed, isla markaana u diyaargaroobaan waxa ay ku tilmaamayaan isbeddel siyaasadeed oo mustaqbalka ka dhaca Eritrea.
