Israa’iil ayaa ogolaatay in dhowr jeer ay hakiso dagaalka Gaza ka socda bisha Sebtembar si loogu ogolaado carruurta yaryar ee ku nool deegaankaas in laga tallaalo cudurka dabeysha, sida ay sheegeen saraakiil ka tirsan Qaramada Midoobay iyo Israa’iil.
Rik Peeperkorn, oo ah wakiilka Ururka Caafimaadka Adduunka ee Daanta Galbeed iyo Gaza, ayaa u sheegay shir jaraa’id oo uu ka jeediyay xiriiriyaha fiidiyowga Khamiista in hakadku uu bilaaban doono Sebtember 1 waxaana loo qaybin doonaa seddex waji oo 3-maalmood ah.
“Waxaan leenahay go’aan horudhac ah oo ku saabsan joojinta bini’aadantinimo ee aagga-gaar ah inta lagu jiro ololaha,” ayuu yidhi, isagoo intaa ku daray in hakadyadu ay ka bixi doonaan marka hore” bartamaha Gaza saddex maalmood, oo ay ku xigto koonfurta Gaza ka dibna ay ku xigto waqooyiga Gaza.”
Sarkaal Israa’iili ah ayaa CNN u xaqiijiyay in tallaalka dabeysha uu ka bilaaban doono Gaza 1-da Sebtembar. Weji kasta oo ololaha tallaalka ah ayaa la filayaa inuu qaato ku dhawaad ​​toddobo saacadood, inta lagu jiro saacadahaas, tallaaladu waxay awood u yeelan doonaan inay aagga soo galaan “hakin” oo ay noqdaan loo qaybiyey.
COGAT, oo ah hay’adda Israa’iil ee mas’uulka ka ah ansixinta gargaarka Gaza, kama aysan jawaabin codsigii CNN ee macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan sida qaybinta loo habayn doono.
Basem Naim, oo xubin ka ah xafiiska siyaasadda ee Xamaas, ayaa sheegay in kooxda xagjirka ah ay soo dhaweeyeen riixitaanka joojinta Gaza si loo hirgeliyo ololaha tallaalka. “Waxaan diyaar u nahay inaan la kaashano hay’adaha caalamiga ah si loo sugo ololahan,” ayuu raaciyay.
Tan iyo dagaalkii, daboolida tallaalka dabaysha ee Gaza ee ku dhow dhow ayaa hoos ugu dhacay 80%. Peeperkorn ayaa u sheegay shirka jaraa’id ee Qaramada Midoobay in in ka badan 90% loo baahan yahay in la daboolo si loo joojiyo faafitaanka ka dillaacay dhulka go’doonsan ee Falastiin.
Waxa uu ka digay in muddo saddex maalmood ah “laga yaabo in aysan ku filneyn in la gaaro tallaal ku filan,” isaga oo raaciyay “waxaa la isku raacay, marka loo baahdo, ololaha waxaa lagu kordhin doonaa hal maalin aag kasta, ama xitaa ka badan marka loo baahdo.”
Waxa uu intaa ku daray in uu noqon doono olole tallaal oo laba wareeg ah oo afar toddobaad u dhaxayn doono qiyaasta koowaad iyo labaad.
Soo noqoshada fayraska – oo laga takhalusay inta badan adduunka horumaray – waxay muujineysaa halganka ay wajahayaan labada milyan ee Gaza deggan, kuwaas oo ku hoos noolaa duqeymaha Israel tan iyo bishii Oktoobar ee sanadkii hore. Dad badan oo ku nool deegaankaas ayaa waxaa ka maqan cunno, dawooyin iyo biyo nadiif ah, iyadoo ilaa 90% dadku ay ku barakaceen gudaha dalka.
Ujeedada ololaha tallaalku waa in lagu tallaalo ilaa 640,000 oo carruur da’doodu ka yar tahay 10 jir midkiiba laba qiyaasood. Sida laga soo xigtay Peeperkorn, 1.26 milyan oo qiyaasood oo tallaal ah iyo 500 tallaal sidayaal ayaa mar hore la geeyey Gaza.
Dabayshu waxay inta badan ku dhacdaa carruurta da’doodu ka yar tahay shanta sano, waxayna keeni kartaa curyaan aan laga noqon karin iyo xataa dhimasho. Aad buu u faafaa oo ma jiro dawo; waxaa looga hortagi karaa oo kaliya tallaal, sida ay sheegtay WHO.
Golaha Qoysaska la haysto, oo u ololeeya sii deynta la haystayaasha ay ku hayaan Xamaas ee Gaza, ayaa sidoo kale ka codsatay WHO iyo hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan carruurta, UNICEF, in la haystayaasha lagu daro ololaha tallaalka dabaysha ee socda iyo dhammaan waxqabadyada kale ee caafimaadka.
Sarkaal Maraykan ah ayaa CNN u sheegay in Xoghayaha Arrimaha Dibedda ee dalka Maraykanka Antony Blinken uu ku riixay ra’iisul wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu kulankoodii usbuucii hore ee ku saabsanaa tallaalka dabeysha, isagoo u sheegay Netanyahu inay tahay mudnaanta koowaad oo ay tahay in la sameeyo.
Netanyahu wuxuu ogolaaday inuu Mareykanka kala shaqeeyo faahfaahinta, ayuu yiri sarkaalku. Ergeyga Gaarka ah ee Mareykanka Lise Grande ee arrimaha bini’aadantinimada ee Bariga Dhexe ayaa hogaamineysay dadaalkaas, iyadoo ka shaqeyneysa dhameystirka faahfaahinta u dhaxeysa dowladda Israel iyo Qaramada Midoobay, oo ay ku jiraan waxa joojinta ay jeclaan lahaayeen iyo sida tallaallada loo gaarsiin lahaa.
WHO waxay ku biirtay dadaalka tallaalka ee Wasaaradda Caafimaadka Falastiin, Sanduuqa Carruurta ee Qaramada Midoobay, Hay’adda Gargaarka iyo Shaqada ee Qaramada Midoobay ee Qaxootiga Falastiin iyo la-hawlgalayaasha kale. Urur kasta waxaa loo xilsaaray door farsamo iyo istiraatijiyadeed “microplan” si loo fuliyo ololaha tallaalka.
