Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin ayaa goor hore oo arbaca ah gaaray Kuuriyada Waqooyi, ka dib markii uu sheegay in labada dal ay doonayaan in ay si dhow isaga kaashadaan sidii looga gudbi lahaa cunaqabateynta uu Mareykanku hoggaaminayo ee wajahaya iska horimaadyada sii kordhaya ee Washington.
Putin ayaa waxaa garoonka diyaaradaha ee Pyongyang kula kulmay hogaamiyaha Kuuriyada Waqooyi Kim Jong Un. Waa ay is gacan qaadeen oo isku duubeen, Kim ayaa markii dambe kula biiray Putin gaadhigiisa si uu shakhsi ahaan ugu hago Guriga Martida ee Kumsusan ee Pyongyang, sida ay sheegtay wakaaladda wararka dhexe ee Kuuriyada Waqooyi. Hay’addu waxay kulankooda ku tilmaantay dhacdo taariikhi ah oo muujinaysa “la’aanta iyo waarta” saaxiibtinimada iyo wadajirka labada waddan.
Putin, oo safarkiisii ugu horreeyay ku tagay Kuuriyada Waqooyi muddo 24 sano ah, ayaa faallooyin ka soo muuqday warbaahinta dowladda saacado ka hor inta uusan soo degin ku sheegay in uu aad uga mahadcelinayo taageerada adag ee uu waddanku u fidiyay ficilladiisa milatari ee Ukraine. Kremlin-ka ayaa duullaan ballaaran ku qaaday dalka deriska la ah sanadkii 2022-kii.
Waxa uu sheegay in dalalku ay sii wadi doonaan “si adag uga soo horjeedaan” waxa uu ku tilmaamay hamiga reer galbeedka “si ay u carqaladeeyaan samaynta nidaamka caalamiga ah ee multipolar oo ku salaysan caddaalad, ixtiraam labada dhinac ee madaxbannaanida, tixgelinaya danaha midba midka kale.”
Booqashada Putin ayaa ku soo beegantay iyadoo ay sii kordhayaan walaaca laga qabo diyaarinta hubka kaas oo Pyongyang ay siinayso Moscow hubka sida xun loogu baahan yahay si ay u huriso dagaalka Ruushka ee Ukraine si ay u hesho kaalmo dhaqaale iyo xawilaad tignoolajiyadeed taasoo kor u qaadi doonta khatarta ka imanaysa hubka Nukliyeerka ee Kim iyo barnaamijka gantaalaha.
Caasimada Kuuriyada Waqooyi ee Pyongyang, waxaa wadooyinka lagu qurxiyay sawirada Putin iyo calamada Ruushka. Boorar ku dul yaal dhismo ayaa lagu yiri: “Waxaan si diiran u soo dhaweyneynaa Madaxweynaha Federaalka Ruushka.”
Putin ayaa sidoo kale ku sheegay hadaladiisa la daabacay in Ruushka iyo Waqooyiga Kuuriya ay horumarin doonaan ganacsi iyo nidaam lacag-bixineed “oo aysan maamulin reer Galbeedka” ayna si wadajir ah uga soo horjeedaan cunaqabateynta ka dhanka ah dalalka, oo uu ku tilmaamay “xakameyn sharci-darro ah oo hal dhinac ah.”
Kuuriyada Waqooyi waxaa saaran cunaqabatayn dhaqaale oo culus oo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ay ku soo rogtay hubkeeda nukliyeerka iyo barnaamijkeeda gantaallada, halka Ruushka uu sidoo kale la daalaa dhacayo cunaqabataynta Maraykanka iyo xulafadiisa reer galbeedka ee gardarada ah ee uu ku hayo Ukraine.
Putin ayaa sheegay in dalalku sidoo kale ballaarin doonaan iskaashiga dhanka dalxiiska, dhaqanka iyo waxbarashada.
Putin ka hor inta uusan tagin Kuuriyada Waqooyi waxa uu u safray magaalada Yakutsk ee ku taalla bariga Ruushka, halkaas oo uu kula kulmay guddoomiyaha gobolka Aisen Nikolayev, wuxuuna ka helay warbixinno ku saabsan tignoolajiyada iyo mashaariicda la xiriira difaaca. Waxa kale oo uu la kulmay dhalinyaro xirfadlayaal ah oo ka shaqeeya Bariga Fog ee Ruushka.
Putin ayaa waxaa safarkiisa ku wehlinaya dhowr mas’uul oo sare oo ay ka mid yihiin Ra’iisul Wasaare ku xigeenka Denis Mantrurov, Wasiirka Difaaca Andrei Belousov iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Sergey Lavrov, sida uu sheegay la taliyaha arrimaha dibadda Yuri Ushakov. Wuxuu sheegay in dhowr dukumeenti la saxiixi doono inta lagu guda jiro booqashada, oo ay suurtagal tahay inuu ku jiro heshiis ku saabsan iskaashi istiraatiiji ah oo dhameystiran.
Saraakiisha Mareykanka iyo Kuuriyada Koonfureed ayaa sheegay in isdhaafsiga militari, dhaqaale iyo kuwa kale ee u dhaxeeya Kuuriyada Waqooyi iyo Ruushka uu aad u kordhay tan iyo markii Kim uu Putin kula kulmay bishii Sebtembar ee Bariga Fog ee Ruushka, waana markii ugu horeysay tan iyo 2019-kii.
Saraakiisha Maraykanka iyo Kuuriyada Koonfureed ayaa ku eedaynaya Kuuriyada Waqooyi inay Ruushka siiso madaafiic, gantaallo iyo qalab kale oo milateri si ay ugu adeegsadaan Ukraine, taasoo ay suurtagal tahay inay ugu beddelaan tignoolajiyada muhiimka ah ee militariga iyo gargaarka. Pyongyang iyo Moscow labaduba waxay dafireen eedeymaha ku saabsan wareejinta hubka Waqooyiga Kuuriya, taas oo jabin doonta cunaqabateyn badan oo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay uu horey u ansixiyay.
Shiinaha oo ay weheliyaan, Ruushku waxa uu daboolka siyaasadeed ka bixiyay dadaallada joogtada ah ee Kim uu ku doonayo in uu ku hormariyo hubkiisa nukliyeerka, isaga oo si isdaba joog ah u xannibay dadaallada uu Maraykanku hoggaamiyo ee lagu doonayo in lagu soo rogo cunaqabatayn cusub oo Qaramada Midoobay ah oo ku saabsan tijaabooyinka hubka.
Bishii Maarso, diidmada qayaxan ee Ruushka ee Qaramada Midoobay ayaa soo afjartay la socodka cunaqabataynta Qaramada Midoobay ee ka dhanka ah Kuuriyada Waqooyi ee ku saabsan barnaamijkeeda Nukliyeerka, taasoo keentay eedeymaha reer galbeedka ee ah in Moscow ay raadineyso inay ka fogaato baaritaan maadaama ay hub ka soo iibsaneyso Pyongyang si loogu isticmaalo Ukraine. Saraakiisha Maraykanka iyo Kuuriyada Koonfureed ayaa sheegay inay ka wada hadlayaan sidii loo heli lahaa hab cusub oo lagula soconayo Waqooyiga.
Horaantii sanadkan, Putin waxa uu Kim u soo diray gaadhi noociisu sareeyo oo Aurus Senat limousine ah, kaas oo uu tusay hogaamiyaha Kuuriyada Waqooyi markii ay kulmeen bishii Sebtembar. Kormeerayaasha ayaa sheegay in shixnadda ay jabisay qaraarka Qaramada Midoobay ee mamnuucaya in la geeyo Kuuriyada Waqooyi.
Isagoo jooga Washington, xoghayaha arrimaha dibadda ee Maraykanka Antony Blinken ayaa sheegay in booqashadii Putin ee Kuuriyada Waqooyi ay muujinayso sida Ruushku isku dayayo, “isagoo rajo ka qaba, inuu horumariyo oo uu xoojiyo xiriirka uu la leeyahay dalalka siin kara waxa uu u baahan yahay si uu u sii wado dagaalka gardarada ah ee uu ku bilaabay. Ukraine.”
“Waqooyiga Kuuriya waxay siinaysaa Ruushka hub muhiim ah … iyo hub kale oo loo isticmaalo Ukraine. Iran waxay siinaysay hub, oo ay ku jiraan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, kuwaas oo loo adeegsaday rayidka iyo kaabayaasha rayidka,” Blinken ayaa u sheegay suxufiyiinta ka dib kulan uu la yeeshay madaxa NATO Jens Stoltenberg Talaadadii.
Stoltenberg wuxuu ku celiyay walaaca ku saabsan “taageerada suurtagalka ah ee Ruushka uu siinayo Waqooyiga Kuuriya marka ay timaado taageeridda barnaamijyadooda gantaalaha iyo nukliyeerka.”
Lim Soosuk, oo ah afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Kuuriyada Koonfureed, ayaa sheegay in Seoul ay ku nuuxnuuxsatay Moscow in iskaashi kasta oo u dhexeeya Ruushka iyo Kuuriyada Waqooyi waa in uusan u socon “jiho ka hor imaanaya qaraarada Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ama wiiqaya nabadda iyo xasilloonida gobolka.”
Xiisada ka taagan gacanka Kuuriya ayaa mareysa meeshii ugu sareysay muddo sanado ah, iyadoo xawliga labada tijaabo ee Kim iyo dhoolatusyada militari ee la isku daray ee ay ku lug leeyihiin Mareykanka, Kuuriyada Koonfureed iyo Japan ay sii xoogeysanayaan wareegtada tit-for-tat. Kuuriyada Woqooyi waxa ay sidoo kale gashay dagaal nafsi ah oo la mid ah dagaalkii qaboobaa kaas oo ku lug lahaa in Kuuriyada Woqooyi ay koonfurta ku daadiso qashin badan oo buufino ah, iyo koonfurta oo dacaayad ka dhan ah Kuuriyada Waqooyi ku baahinaysa sameecado.
Milateriga Kuuriyada Koonfureed ayaa sheegay in askartu ay rideen rasaas digniin ah si ay isaga celiyaan askarta Kuuriyada Waqooyi oo si ku meel gaar ah uga soo tallaabay xadka dhulka Talaadadii, taasoo u muuqata qalad, markii labaad bishan.
Putin waxa uu si joogto ah u doonayay in uu dib u soo dhiso xidhiidhka uu la leeyahay Pyongyang taas oo qayb ka ah dadaallada lagu soo celinayo sumcadda dalkiisa iyo isbahaysigii Soviet-ka. Xidhiidhka Moscow ee Waqooyiga Kuuriya wuu daciifay kadib burburkii Soofiyeedka 1991. Kim Jong Un ayaa markii ugu horreysay la kulmay Putin 2019 dekedda bariga Ruushka ee Vladivostok.
Ka dib Waqooyiga Kuuriya, Kremlin-ka ayaa sheegay in Putin uu sidoo kale booqan doono Vietnam wada-hadallo la filayo in diiradda lagu saaro ganacsiga. Mareykanka, oo sanado badan ku qaatay xoojinta xiriirka iyo dardargelinta ganacsiga Vietnam, ayaa dhaleeceeyay booqashada la qorsheeyay ee Putin.
“Maaddaama Ruushku sii wado raadinta taageerada caalamiga ah si uu u sii wado dagaalka sharci darrada ah ee ka dhanka ah Ukraine, waxaan ku celinaynaa in waddanna uusan siinin Putin madal uu ku hormariyo dagaalkiisa gardarrada ah oo haddii kale u ogolaado inuu caadi ka dhigo xad-gudubkiisa,” afhayeen u hadlay safaaradda Mareykanka ee Vietnam. ayaa lagu yiri bayaan.
