Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, Antonio Guterres, ayaa beesha caalamka ugu baaqay inay sii waddo taageerada ay siiso Soomaaliya, xilli dalka uu wajahayo caqabado siyaasadeed, amni, bani’aadannimo iyo horumar, kaddib markii 31-kii Oktoobar 2026 la soo gabagabeeyay hawlgalkii siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNTMIS).
Guterres ayaa sheegay in taageerada caalamiga ah ay muhiim u tahay ilaalinta horumarka ay Soomaaliya sameysay, xoojinta hay’adaha dowladda, horumarinta wada-hadallada siyaasadeed ee loo dhan yahay iyo dib-u-heshiisiinta qaranka.
Baaqan ayaa imanaya xilli Soomaaliya ay u gudbeyso marxalad cusub oo xiriirka ay la leedahay Qaramada Midoobay, iyadoo mas’uuliyadihii UNTMIS si tartiib ah loogu wareejiyay hay’adaha Soomaaliyeed iyo hay’adaha kale ee Qaramada Midoobay.
Qoraal uu baahiyey afhayeenka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, Stéphane Dujarric, ayaa lagu sheegay in dhammaadka UNTMIS uusan ka dhignayn in Qaramada Midoobay ay gebi ahaanba ka baxayso Soomaaliya.
Guterres ayaa caddeeyey in hay’addu sii wadi doonto taageerada ay dalka ka bixiso, balse ay u mari doonto hay’adaha, sanduuqyada iyo barnaamijyada Qaramada Midoobay ee weli ka howlgala Soomaaliya.
Taageeradaas ayaa la sheegay inay ku socon doonto iyadoo lala shaqeynayo Dowladda Federaalka Soomaaliya, dowlad-goboleedyada, Midowga Afrika iyo saaxiibbada kale ee caalamiga ah. Ujeeddadu waa in la sii xoojiyo dadaallada nabadda, xasilloonida, horumarka iyo ilaalinta xuquuqda aadanaha.
UNTMIS ayaa si rasmi ah u soo afjartay hawlaheeda 31-kii Oktoobar 2026, kaddib muddo laba sano ah oo lagu diyaarinayey kala-guurka iyo wareejinta mas’uuliyadaha.
Hawlgalkan waxaa lagu dhisay qorshe kala-guur oo ay si wadajir ah u diyaariyeen Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Qaramada Midoobay. Qorshahaas ayaa lagu doonayey in shaqooyinkii UNTMIS si habsami leh loogu wareejiyo hay’adaha Soomaaliyeed iyo qaybaha kale ee Qaramada Midoobay.
Hawlgalku wuxuu beddelay marxalad hore oo ay Soomaaliya ka shaqeynayeen hawlgallo siyaasadeed oo Qaramada Midoobay ah. UNPOS ayaa la aasaasay 1995, UNSOM-na waxay shaqadeeda bilowday 2013, halka UNTMIS ay noqotay wajigii ugu dambeeyey ee kala-guurka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay.
Wareejinta mas’uuliyadaha UNTMIS ayaa la xiriirta dadaalka lagu xoojinayo lahaanshaha iyo hoggaaminta Soomaaliyeed ee arrimaha dowlad-dhiska iyo nabad-dhiska.
Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in shaqooyinkii hawlgalku u kala wareegeen hay’adaha dowladda Soomaaliya, hay’adaha Qaramada Midoobay ee dalka ka howlgala iyo Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS).
Arrimaha ay wareejintu saameysay waxaa ka mid ahaa taageerada dowlad-dhiska, dib-u-heshiisiinta, maamulka iyo dowlad-wanaagga, dib-u-eegista dastuurka, taageerada doorashooyinka, xuquuqda aadanaha iyo sare u qaadista sharciga.
Hase yeeshee, dhammaadka hawlgalku wuxuu sidoo kale ka dhigan yahay in hay’adaha Soomaaliyeed ay qaadanayaan mas’uuliyad dheeraad ah oo ku saabsan sii wadista hawlahaas iyo ilaalinta horumarkii la gaaray.
Guterres ayaa si gaar ah u xusay baahida loo qabo wada-hadallo siyaasadeed oo loo dhan yahay iyo dib-u-heshiisiin qaran.
Soomaaliya ayaa weli wajahaysa khilaafaad siyaasadeed oo la xiriira nidaamka dowladnimo, xiriirka dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada, iyo arrimo kale oo saameyn ku leh wadajirka siyaasadeed.
Qaramada Midoobay ayaa ku baaqday in la sii xoojiyo wadahadalka iyo is-afgaradka, si khilaafaadka siyaasadeed loogu maareeyo hannaan nabadeed oo loo dhan yahay. Taageerada caalamiga ah ayaa lagu tilmaamay mid gacan ka geysan karta in la ilaaliyo horumarka la gaaray, balse xal waara wuxuu ku xirnaan doonaa dadaalka iyo heshiiska ay gaaraan dhinacyada Soomaaliyeed.
Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyey in taageerada caalamiga ah ay muhiim u tahay wax ka qabashada khatarta Al-Shabaab iyo in Soomaaliya ay u gudubto kala-guur amni oo tartiib ah, waara.
Inkastoo UNTMIS uu ahaa hawlgal siyaasadeed, haddana Qaramada Midoobay waxay sheegtay in taageerada dhinaca amniga ay sii socon doonto iyadoo loo marayo hababka iyo hay’adaha kale ee ay dalka ka joogto.
Soomaaliya ayaa weli wajahaysa caqabado amni, waxaana muhiim ah in taageerada la xiriirta tababarka, awoodda hay’adaha amniga iyo xasillinta deegaannada ay la jaanqaaddo baahiyaha dalka iyo qorshaha dowladda.
Guterres ayaa sheegay in ilaalinta iyo horumarinta xuquuqda aadanaha ay ka mid yihiin arrimaha u baahan taageero joogto ah.
Soomaaliya waxay wajahaysaa xaalado bani’aadannimo oo ay saameeyaan colaadaha, barakaca iyo dhibaatooyinka la xiriira abaaraha iyo fatahaadaha. Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in hay’adaha dalka ka sii shaqeynaya ay sii wadi doonaan hawlaha bani’aadannimo iyo horumarineed, iyagoo la shaqeynaya hay’adaha dowladda iyo bulshada.
Sidaas darteed, dhammaadka UNTMIS ma aha dhammaadka dhammaan hawlaha Qaramada Midoobay ee Soomaaliya. Hay’adaha kale ee Qaramada Midoobay ayaa sii wadi doona shaqooyinka la xiriira gargaarka, horumarka iyo xuquuqda aadanaha.
Guterres ayaa bogaadiyay horumarka ay Soomaaliya sameysay iyo adkeysiga shacabka Soomaaliyeed, isagoo xusay dadaallada ay dalka ku bixiyeen shaqaalaha Qaramada Midoobay iyo hawlgalladii ka horreeyay UNTMIS.
Wuxuu mahadcelin u jeediyey shaqaalaha Soomaaliyeed iyo kuwa caalamiga ah ee ka howlgalay hawlgalladaas, kuwaas oo shaqadooda ku qabtay duruufo adag. Waxa uu sidoo kale xusay shaqaalaha Qaramada Midoobay ee naftooda ku waayey iyagoo ka shaqeynaya nabadda Soomaaliya.
Dhammaadka UNTMIS wuxuu soo afjaray in ka badan soddon sano oo hawlgallo siyaasadeed oo Qaramada Midoobay ay Soomaaliya ka waday, balse hay’addu waxay sheegtay in xiriirka iyo taageerada ay dalka siiso ay sii socon doonaan.
Baaqii Guterres ayaa muujinaya in Soomaaliya ay weli u baahan tahay taageero caalami ah, gaar ahaan dhinacyada amniga, dowlad-dhiska, wada-hadallada siyaasadeed, xuquuqda aadanaha iyo horumarka.
Si kastaba ha ahaatee, marxaladda cusub waxay sidoo kale Soomaaliya saareysaa mas’uuliyad dheeraad ah oo ku saabsan hoggaaminta hawlaha dalka, xoojinta hay’adaha dowladda iyo sidii loo ilaalin lahaa horumarka la gaaray.
Qaramada Midoobay ayaa ku adkeysatay in dhammaadka UNTMIS uusan ahayn dhammaadka iskaashiga Soomaaliya iyo hay’adda, balse uu yahay bilowga marxalad cusub oo taageerada lagu sii wadi doono qaab ka duwan kii hore.
