2-da Nofeembar sannad kasta waxaa dunida laga xusaa Maalinta Caalamiga ah ee Dhammaadka Ciqaab-la’aanta Dambiyada ka dhanka ah Suxufiyiinta. Maalintan ayaa lagu baraarujinayaa muhiimadda ay leedahay ilaalinta suxufiyiinta, xorriyadda saxaafadda iyo in caddaaladda la horkeeno cid kasta oo ku kacda dil, dhaawac, handadaad, xarig sharci-darro ah ama tacaddi kale oo ka dhan ah dadka ka shaqeeya warbaahinta.
Maalintani ma aha oo keliya xus loo sameeyo suxufiyiinta ku waxyeelloobay gudashada shaqadooda, balse waa fursad caalami ah oo lagu xasuusto in saxafiyiintu ay door muhiim ah ka qaataan bulshada, iyagoo shacabka gaarsiiya xogta, soo bandhiga dhibaatooyinka jira, isla markaana la socda howlaha dowladda iyo hay’adaha kale.
Qaramada Midoobay ayaa sannadkii 2013 ku dhawaaqday in 2-da Nofeembar loo asteeyo Maalinta Caalamiga ah ee Dhammaadka Ciqaab-la’aanta Dambiyada ka dhanka ah Suxufiyiinta.
Taariikhdaas waxaa loo doortay xuska dilkii laba wariye oo Faransiis ah, Ghislaine Dupont iyo Claude Verlon, kuwaas oo lagu dilay dalka Mali 2-dii Nofeembar 2013, iyagoo gudanayay shaqadooda saxaafadeed.
Go’aanka Qaramada Midoobay ayaa dalalka xubnaha ka ah ku boorriyay inay qaadaan tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu joojinayo weerarrada ka dhanka ah suxufiyiinta, laguna xaqiijinayo in dadka geysta dambiyadaas lala xisaabtamo.
Suxufiyiintu waxay laf-dhabar u yihiin helitaanka xogta iyo wacyigelinta bulshada. Waxay shacabka gaarsiiyaan wararka gudaha iyo dibadda, waxay soo bandhigaan xaaladaha amniga, siyaasadda, dhaqaalaha iyo arrimaha bulshada, waxayna cod siiyaan dadka aan awoodin inay dhibaatooyinkooda gaarsiiyaan hay’adaha ay khuseyso.
Sidoo kale, warbaahintu waxay door muhiim ah ka qaadataa la socodka hufnaanta hay’adaha dowladda, la dagaallanka musuqmaasuqa iyo soo bandhigista tacaddiyada ka dhanka ah xuquuqda aadanaha.
Haddii suxufiyiinta lagu cabsi geliyo shaqadooda ama laga hor istaago inay xogta bulshada gaarsiiyaan, waxaa dhaawacma xaqa shacabka u leeyihiin inay helaan warar madax-bannaan oo lagu kalsoonaan karo.
Suxufiyiinta dunida ayaa wajahaya khataro kala duwan, kuwaas oo ay ka mid yihiin dil, afduub, xarig, handadaad, jirdil, cadaadis sharci iyo weerarro dhanka internetka ah.
Waxaa sidoo kale sii kordhaya dhibaatooyinka ay la kulmaan haweenka ka shaqeeya warbaahinta, kuwaas oo mararka qaarkood wajahaya aflagaaddo, hanjabaad iyo weerarro lagu beegsanayo noloshooda gaarka ah iyo shaqadooda.
Warbixinta UNESCO ee 2026 ayaa muujisay in sannadihii 2024 iyo 2025 la dilay 189 suxufi iyo shaqaale warbaahineed, iyadoo 67 boqolkiiba dilalkaasi ay ka dhaceen goobaha colaadaha. UNESCO waxay sidoo kale sheegtay in 86 boqolkiiba kiisaska dilalka suxufiyiinta ee la diiwaangeliyay tan iyo 2006 aan weli si sharci ah loo xallin.
Tirakoobyadani waxay muujinayaan in dhibaatada ugu weyn aysan ahayn oo keliya weerarrada lagu hayo suxufiyiinta, balse ay sidoo kale tahay in dad badan oo ka dambeeya falalkaas aysan wajahin caddaalad.
Soomaaliya ayaa ka mid ah dalalka ay suxufiyiintu kala kulmaan caqabado badan oo la xiriira amniga iyo xorriyadda shaqada warbaahinta.
Suxufiyiinta ka howlgala dalka ayaa wajahaya khataro ay ka mid yihiin qaraxyo, weerarro hubeysan, hanjabaado, xarig, cadaadis iyo caqabado kale oo ka hor imaan kara gudashada waajibaadkooda.
Xaaladaha amni-darrada iyo colaadaha ka jira qaybo ka mid ah dalka ayaa sidoo kale adkeeya shaqada wariyeyaasha, gaar ahaan kuwa ka howlgala goobaha ay ka jiraan dagaallada iyo xiisadaha siyaasadeed.
Waxaa mararka qaarkood soo baxa cabashooyin la xiriira in suxufiyiinta loo diido inay duubaan dhacdooyin, ay la kulmaan cadaadis marka ay wax ka qorayaan arrimaha dowladda ama ay wajahaan xarig iyo su’aalo la xiriira wararka ay baahiyeen.
Maalintan waxay dowladda Soomaaliya xusuusinaysaa waajibaadka ka saaran ilaalinta suxufiyiinta iyo xaqiijinta xorriyadda saxaafadda.
Waxaa muhiim ah in hay’adaha amniga iyo kuwa garsoorku ay si dhab ah u baaraan kiisaska dilalka, dhaawacyada, handadaadda iyo xarigga sharci-darrada ah ee loo geysto suxufiyiinta.
Sidoo kale, waa in la xaqiijiyaa in qof kasta oo lagu helo inuu dambi ka galay wariye lala xisaabtamo, iyadoo aan loo eegin xilka uu hayo ama awoodda uu leeyahay.
Dowladdu waxaa laga doonayaa inay abuurto jawi ay suxufiyiintu si xor ah ugu shaqeyn karaan, iyagoo aan ka baqayn in loo beegsado wararka ay baahiyaan ama su’aalaha ay weydiiyaan mas’uuliyiinta.
Ilaalinta saxaafaddu kuma koobna oo keliya dowladda. Waxaa sidoo kale mas’uuliyad ka saaran hay’adaha warbaahinta, ururrada suxufiyiinta iyo bulshada guud ahaan.
Warbaahinta waxaa laga doonayaa inay xoojiso badbaadada shaqaalaheeda, bixiso tababaro la xiriira ka howlgalkooda goobaha khatarta ah, isla markaana ay taageerto wariyeyaasha wajahaya hanjabaadaha iyo dhibaatooyinka shaqada.
Suxufiyiintana waxaa muhiim u ah inay ilaaliyaan anshaxa saxaafadda, xaqiijiyaan xogta ay baahinayaan, kana fogaadaan faafinta warar aan la hubin.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in shacabka ay fahmaan in weerarka lagu qaado wariye uu saameyn ku yeelan karo xaqa ay iyagu u leeyihiin helitaanka xog iyo warar madax-bannaan.
Ololaha caalamiga ah ee sannadka 2026 waxaa lagu xusayaa hal-ku-dhegga ah “Hanjabaaduhu way isbeddelaan, ciqaab-la’aantuna way sii jirtaa.”
Hal-ku-dheggani wuxuu tilmaamayaa in khataraha suxufiyiinta ay isu beddelayaan kuwo cusub, sida weerarrada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, dabagalka dijitaalka ah iyo hanjabaadaha internetka, balse dhibaatada ah in dembiilayaasha aan lala xisaabtamin ay weli taagan tahay.
Waxaa lagu baaqayaa in dowladaha, hay’adaha garsoorka, ururrada warbaahinta iyo bulshada rayidka ahi ay iska kaashadaan sidii loo xaqiijin lahaa badbaadada suxufiyiinta iyo in dadka dambiyada ka gala lala xisaabtamo.
