Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa qaaday tallaabo cusub oo la xiriirta dib-u-dhiska iyo ballaarinta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, kaddib markii dib loo abaabulay Qaybta 26aad ee CXDS, iyadoo Gaashaanle Dhexe Cabdiraxmaan Cawad Cabdiraxmaan loo magacaabay taliyaha qaybta.
Qaybta cusub ayaa lagu wadaa inay ka hawlgasho deegaannada Waqooyi Bari Soomaaliya, iyadoo saldhig looga dhigay aagga Waqooyi Bari, halka ciidamada loo qorsheeyay inay gaaraan deegaanno ballaaran oo ay ku jiraan qaybo ka mid ah dhulka waqooyiga Gaalkacyo iyo deegaanno xeebeedka Sanaag.
Dib-u-dhiska qaybtaan ayaa muhiimad gaar ah leh, maadaama ay noqonayso cutub ciidan oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo loo qorsheeyay inuu si joogto ah uga hawlgalo dhul muddo dheer aysan si rasmi ah uga jirin qaybo ka mid ah ciidamada federaalka.
Qaybta 26aad ma aha magaca cusub ee ciidanka Soomaaliya, balse waa qayb ka mid ah qaab-dhismeedkii hore ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.
Burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya ayaa sababay in qaab-dhismeedkii ciidanka qaranka uu meesha ka baxo, waxaana gobollada dalka muddo dheer ka jiray ciidamo iyo maleeshiyaad ku dhisan nidaam deegaan ama maamul goboleed.
Sanadihii ugu dambeeyay, dowladda federaalka ayaa wadday qorshe lagu soo celinayo qaab-dhismeedkii ciidamada qaranka, iyadoo dib loo dhisayo qaybo iyo guutooyin ka hawlgala gobollada kala duwan.
Qaybta 26aad ayaa hadda ka mid noqoneysa cutubyada cusub ee dowladda ay doonayso inay ku xoojiso joogitaanka Ciidanka Xoogga Dalka ee Waqooyi Bari.
Gaashaanle Dhexe Cabdiraxmaan Cawad Cabdiraxmaan ayaa loo magacaabay taliyaha Qaybta 26aad.
Cawad ayaa horey u ahaa Taliyaha Ciidanka Badda Soomaaliyeed, waxaana lagu tiriyaa saraakiisha jiilka cusub ee Ciidanka Xoogga Dalka.
Sarkaalka ayaa sidoo kale ka mid ahaa saraakiishii tababarka militari ku soo qaatay dalka Eritrea, taas oo qayb ka ahayd dadaallada lagu soo saarayo saraakiil Soomaaliyeed oo loo diyaariyo hoggaaminta ciidamada qaranka.
Magacaabista Cawad ayaa sidaas darteed noqonaysa tallaabo muhiim ah oo ku saabsan hoggaanka qaybta cusub, maadaama loo baahan yahay sarkaal awood u leh isku-xirka ciidamo tiro badan iyo hawlgallo ka dhacaya dhul ballaaran.
Ka hor magacaabista taliyaha cusub, Taliska Ciidanka Xoogga Dalka ayaa la sheegay inuu fasaxay mushaharka ciidamada loo qorsheeyay Qaybta 26aad.
Tirada ciidamada la sheegay inay qaybta ka hawlgalaan ayaa gaaraysa 2,500 askari.
Tiradaas ayaa Qaybta 26aad ka dhigi karta cutub ciidan oo weyn, haddii dhammaan ciidamadaas si buuxda loo hawlgeliyo.
Laakiin dhismaha qayb ciidan kuma koobna oo keliya askarta.
Ciidan noocan ah wuxuu u baahan yahay xarumo, gaadiid, hub, isgaarsiin, caafimaad, sahay, shidaal, tababar iyo nidaam maamul oo joogto ah.
Sidaas darteed, marxaladda xigta ayaa noqon doonta sidii dowladda ay u xaqiijin lahayd in Qaybta 26aad ay hesho agabka iyo adeegyada lagama maarmaanka u ah hawlgal joogto ah.
Waqooyi Bari oo noqotay goob muhiim ah
Dib-u-dhiska Qaybta 26aad ayaa kusoo beegmaya xilli Waqooyi Bari Soomaaliya ay noqotay meel si gaar ah muhiim ugu ah qorshaha amniga dalka.
Gobolku wuxuu leeyahay dhul aad u ballaaran, xuduudo dhowr ah iyo xeeb dheer oo ku fidsan Badda Hindiya iyo Gacanka Cadmeed.
Joogitaanka ciidamada qaranka ee deegaannadaas wuxuu dowladda siin karaa awood dheeraad ah oo ay ku ilaaliso xarumaha dowladda, waddooyinka muhiimka ah, xeebaha iyo xuduudaha.
Sidoo kale, ciidamada federaalka ayaa door ka qaadan kara la dagaallanka kooxaha hubeysan iyo dembiyada ka dhaca dhulka fogfog iyo xeebaha.
Deegaannada Sanaag oo qorshaha ku jira
Mid ka mid ah qodobada ugu xiisaha badan ee la xiriira Qaybta 26aad ayaa ah qorshaha lagu gaarsiinayo ciidamada qaybo ka mid ah Sanaag.
Taliyaha cusub ee qaybta, Cabdiraxmaan Cawad, ayaa asal ahaan kasoo jeeda deegaannada Sanaag.
Arrintan ayaa soo jiidatay dareenka bulshada, iyadoo la filayo in khibradda iyo aqoonta uu sarkaalka u leeyahay deegaanka ay ka caawin karto fahamka xaaladda amni iyo bulsho ee gobolka.
Si kastaba, hawlgal militari oo ka dhaca Sanaag wuxuu u baahan doonaa qorshe ballaaran iyo wada-shaqeyn lala yeesho dadka deegaanka iyo hay’adaha maamulka.
Sanaag waa gobol leh xaalad siyaasadeed iyo mid maamul oo xasaasi ah, waxaana muhiim ah in hawlgal kasta oo ciidan lagu saleeyo qorshe cad oo la xiriira amniga iyo ilaalinta shacabka.
Xeebaha Sanaag waxay leeyihiin muhiimad gaar ah oo dhinaca istiraatiijiyadda ah.
Xeebaha dheer ee waqooyiga Soomaaliya waxay ku dhow yihiin marinno badeed oo muhiim u ah isu-socodka ganacsiga gobolka.
Sidaas darteed, joogitaanka ciidamada dowladda wuxuu gacan ka geysan karaa ilaalinta xeebaha, la dagaallanka kalluumeysiga sharci-darrada ah, ka hortagga tahriibka iyo dembiyada kale ee badda.
Ciidamada dowladda ayaa sidoo kale awood u yeelan kara inay la shaqeeyaan Ciidanka Badda Soomaaliya iyo hay’adaha kale ee amniga marka ay timaaddo ilaalinta xeebaha.
Dib-u-dhiska Qaybta 26aad wuxuu dowladda federaalka siin karaa awood dheeraad ah oo ay ku muujiso joogitaanka dowladda dhexe ee Waqooyi Bari.
Muddo dheer, amniga deegaannada badan ee Soomaaliya waxaa gacanta ku hayay maamullada deegaanka, ciidamada booliska iyo ciidamo beeleedyo.
Dowladda Federaalka ayaa sannadihii ugu dambeeyay isku dayaysay inay kordhiso awoodda Ciidanka Xoogga Dalka, si mas’uuliyadda amniga loogu wareejiyo ciidamo qaran oo leh hal nidaam iyo hal silsilad talis.
Dowladda Federaalka ayaa hadda xoogga saareysa dib-u-habeynta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.
Ujeeddada ayaa ah in la helo ciidan leh qaab-dhismeed cad, tababar joogto ah iyo awood uu ku shaqeeyo gobollada dalka.
Dib-u-dhiska qaybaha ciidanka ayaa sidoo kale muhiim u ah qorshaha dowladda ee mustaqbalka, gaar ahaan marka ciidamada caalamiga ah ay yareynayaan ama soo afjarayaan howlgalladooda Soomaaliya.
Marka ciidamada shisheeye ay ka yaraadaan dalka, waxaa dowladda saaran mas’uuliyad dheeraad ah oo ah inay ciidamadeeda gudaha u diyaargarowdo inay si buuxda ula wareegaan amniga.
Hawlgalka ciidamada federaalka ee Waqooyi Bari wuxuu sidoo kale u baahan doonaa wada-shaqeyn lala yeesho maamulka deegaanka.
Ciidanka Xoogga Dalka wuxuu leeyahay waajibaad qaran, halka maamulka deegaanka uu mas’uul ka yahay arrimo badan oo la xiriira maamulka gudaha iyo amniga.
Haddii labada dhinac ay si wanaagsan u wada shaqeeyaan, ciidamada federaalka waxay heli karaan taageero bulsho iyo mid maamul oo ka caawisa hawlgallada.
Laakiin haddii ay dhacaan khilaafaad ku saabsan awoodda, taliska ama goobaha ciidanku ka hawlgalo, waxay saameyn ku yeelan kartaa waxtarka qaybta cusub.
Waxaa looga baahan yahay inuu isku dubbarido ciidamo tiro badan, dhiso nidaam talis oo shaqeynaya, xaqiijiyo tababarka iyo anshaxa ciidamada, isla markaana la jaanqaado qorshaha guud ee Taliska Ciidanka Xoogga Dalka.
Khibraddiisa hore ee Ciidanka Badda ayaa sidoo kale noqon karta mid muhiim ah haddii qaybta loo diro deegaannada xeebaha.
Si kastaba, hoggaaminta qayb ciidan oo dhulka ah waxay leedahay caqabado u gaar ah, gaar ahaan marka hawlgalladu ka dhacayaan dhul ballaaran oo ay ku jiraan miyiga iyo xeebaha.
Mid ka mid ah waajibaadka la filayo inay Qaybta 26aad qabato ayaa ah ka qeybqaadashada sugidda amniga iyo la dagaallanka kooxaha hubeysan.
Waqooyi Bari Soomaaliya waxaa ka jira kooxo iyo shabakado hubeysan oo ka hawlgala dhulka iyo xeebaha.
Ciidan federaal ah oo si joogto ah uga hawlgala gobolka wuxuu dowladda siin karaa awood ay ku ururiso xogta amni, ku ilaaliso waddooyinka iyo xarumaha muhiimka ah, isla markaana uga jawaabto weerarrada.
Haddii ciidamada la geeyo deegaannada xeebaha, waxaa sidoo kale kordhi kara awoodda dowladda ee ilaalinta badda.
Dhinaca bulshada, joogitaanka ciidanka qaranka wuxuu keeni karaa isbeddel dhinaca amniga ah haddii ciidamada loo adeegsado ilaalinta shacabka iyo ka hortagga kooxaha hubeysan.
Bulshada ku nool dhulka fogfog waxay muddo dheer wajahaysay caqabado la xiriira amniga, gaadiidka iyo adeegyada dowladda.
Ciidan joogto ah oo ku sugan deegaanka wuxuu fududeyn karaa in dowladda ay gaarsiiso adeegyo iyo hay’ado kale oo dowladeed.
Hase yeeshee, shacabka ayaa sidoo kale filaya in ciidamada cusub ay ilaaliyaan xuquuqdooda, kana fogaadaan khilaafaadyo la xiriira siyaasadda iyo beelaha.
Dib-u-dhiska Qaybta 26aad wuxuu ka mid noqon karaa qorshaha ballaaran ee Soomaaliya ay ku doonayso inay ku dhisto ciidan qaran oo awood u leh inuu mas’uuliyadda amniga dalka qaado.
Soomaaliya waxay muddo dheer ku tiirsanayd ciidamada shisheeye iyo kuwa howlgalada caalamiga ah.
Laakiin dowladda ayaa hadda doonaysa in Ciidanka Xoogga Dalka iyo ciidamada kale ee amniga ay si tartiib ah ula wareegaan mas’uuliyadda amniga.
Ciidan gaaraya kumannaan askari wuxuu u baahan yahay miisaaniyad joogto ah oo lagu bixiyo mushaharka, raashinka, gaadiidka, hubka iyo adeegyada caafimaadka.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in ciidamada la siiyo tababar ku filan iyo qalab casri ah.
Caqabad kale ayaa ah baaxadda dhulka ay qaybtu ka hawlgeli doonto.
Waqooyi Bari waa dhul aad u ballaaran, waxaana adkaan karta in ciidan keliya uu si joogto ah u ilaaliyo dhammaan goobaha loo qorsheeyay.
Tallaabada xigta ee Qaybta 26aad waxay noqon doontaa in si buuxda loo dhameystiro qaab-dhismeedka ciidanka, lana xaqiijiyo in askarta loo qorsheeyay qaybta ay helaan tababar, qalab iyo amar cad.
Waxaa sidoo kale la filayaa in Taliye Cawad uu bilaabo abaabulka ciidamada iyo dejinta qorshaha hawlgallada.
Indhaha ayaa si gaar ah loogu hayaa deegaannada Waqooyi Bari iyo Sanaag, iyadoo la sugayo halka ay ciidamada qaybtu ka bilaabi doonaan hawlgalladooda iyo sida ay ula shaqeyn doonaan ciidamada kale ee dowladda.
Dib-u-dhiska qaybtaan ayaa sidaas darteed noqon kara bilow cusub oo ku saabsan joogitaanka Ciidanka Xoogga Dalka ee Waqooyi Bari, balse natiijada dhabta ah waxaa lagu qiimeyn doonaa marka ciidamadu si buuxda u hawlgalaan iyo marka la arko waajibaadka ay dhab ahaan ka fuliyaan deegaannada loo qorsheeyay.
