Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay in dowladdiisu ay joojisay qaabilaadda qaxootiga ka imanaya Soomaaliya, isagoo hadal ka jeediyay magaalada Mobile ee gobolka Alabama ku sheegay in dadka Soomaaliyeed aan loo baahnayn inay yimaadaan Mareykanka, isla markaana ay ku sii nagaadaan dalkooda.
Trump ayaa hadalkan jeediyay 2-dii Oktoobar 2026, xilli uu ka qeybgalayay isu-soo-bax siyaasadeed oo uu taageero ugu muujinayay musharraxiinta Xisbiga Jamhuuriga ee doorashooyinka xilliga dhexe ee Mareykanka. Khudbaddiisa ayuu ku sheegay in Mareykanku hakiyay qaabilaadda qaxootiga Soomaaliya iyo dalal kale oo uu ku tilmaamay kuwo khatar ah.
Trump ayaa hadalkiisa ku daray in Soomaaliya ay leedahay heer shaqo la’aan oo gaaraya 98 boqolkiiba, isagoo sidoo kale adeegsaday hadal eedeyn ah oo ku saabsan dadka Soomaaliyeed iyo waxa uu ku sheegay inay Mareykanka ka faa’iideystaan. Hadalkaas ayaa si weyn u soo jiitay dareenka bulshada Soomaaliyeed iyo dadka daneeya xiriirka Soomaaliya iyo Mareykanka.
Hase yeeshee, tirada 98 boqolkiiba ee Trump sheegay ma waafaqsana xogta ugu dambeysa ee Bangiga Adduunka oo ku saleysan qiyaasaha Hay’adda Shaqaalaha Adduunka ee ILO. Xogta Bangiga Adduunka waxay muujineysaa in heerka shaqo la’aanta guud ee Soomaaliya sannadkii 2025 lagu qiyaasay 18.9 boqolkiiba.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro shaqo la’aanta iyo dadka aan ka qeybqaadan suuqa shaqada. Soomaaliya waxaa ka jira ka-qaybgal shaqaale oo hooseeya, shaqooyin badan oo aan rasmi ahayn iyo shaqooyin aan lahayn dakhli joogto ah. Bangiga Adduunka wuxuu sheegay in heerka ka-qaybgalka xoogga shaqada ee dadka da’doodu u dhexeyso 15 ilaa 64 uu Soomaaliya sannadkii 2025 ahaa 34.8 boqolkiiba. Taasi micnaheedu ma aha in 65.2 boqolkiiba ay shaqo la’ yihiin, balse waxay muujineysaa in qayb weyn oo dadka da’da shaqada ah aysan ku jirin xoogga shaqada sida loo cabbiro tirakoobka shaqaalaha.
Hadallada Trump waxay kusoo beegmeen xilli maamulka Mareykanka uu si weyn u beddelay siyaasadda dalka ee ku saabsan qaxootiga iyo socdaalka. Isla maalintii uu xilka qabtay Janaayo 20, 2025, Trump wuxuu saxiixay amar madaxweyne oo lagu hakiyay barnaamijka Mareykanka ee qaabilaadda qaxootiga, kaas oo loo yaqaan US Refugee Admissions Program.
Amarkaasi wuxuu dhigay in gelitaanka qaxootiga Mareykanka la hakiyo laga bilaabo 27-dii Janaayo 2025, ilaa maamulka Mareykanku go’aamiyo in dib loo bilaabi karo. Si kastaba, amarka wuxuu oggolaanayay xaalado gaar ah oo qaxooti lagu qaabili karo haddii Xoghayaha Arrimaha Dibadda iyo Xoghayaha Amniga Gudaha ay si wadajir ah u go’aamiyaan in qofka ama kiiskaasi uu ku jiro danta qaranka Mareykanka.
Soomaaliya ayaa sidoo kale si gaar ah uga mid noqotay dalalka uu Mareykanku saaray xayiraado ku saabsan gelitaanka dalka. Bishii Juun 2025, maamulka Trump wuxuu soo saaray amar lagu xaddidayay gelitaanka muwaadiniinta dalal badan, Soomaaliya ayaana ka mid noqotay 12-ka dal ee lagu soo rogay xayiraad buuxda.
Dowladda Mareykanka waxay xayiraadda Soomaaliya ku sababaysay arrimo ay ka mid yihiin awoodda dowladda Soomaaliya ee bixinta iyo xaqiijinta dukumentiyada, nidaamka baaritaanka iyo xaqiijinta dadka safarka ah, xaaladda amni iyo joogitaanka kooxo argagixiso oo ka hawlgala Soomaaliya. Amarka Mareykanka wuxuu sidoo kale sheegay in dowladda Soomaaliya ay caqabado ku qabto dib-u-qaadashada muwaadiniinteeda laga masaafuriyo Mareykanka.
Arrintan waxay muujineysaa in hadalka Trump ee 2-dii Oktoobar uusan ahayn tallaabo gebi ahaanba cusub, balse uu ku yimid siyaasad socda oo maamulka Mareykanku tan iyo 2025 ka waday dhinaca qaxootiga iyo socdaalka.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la kala saaro qaxootiga iyo dhammaan dadka Soomaaliyeed ee Mareykanka taga. Qaxootiga waxaa loola jeedaa dadka loo aqoonsado inay u baahan yihiin ilaalin caalami ah sababo la xiriira dagaal, cadaadis ama khatar kale, waxaana jira nidaam gaar ah oo Mareykanku u leeyahay qaabilaaddooda.
Dadka Soomaaliyeed ee hadda ku nool Mareykanka dhammaantood ma aha qaxooti. Qaar waa muwaadiniin Mareykan ah, qaar waxay haystaan deganaansho rasmi ah, qaarna waxay dalka ku joogaan noocyo kale oo sharci ah. Sidaas darteed, hadalka ku saabsan joojinta qaabilaadda qaxootiga Soomaaliya si toos ah uguma wada dhacayo dhammaan Soomaalida ku nool gudaha Mareykanka.
Hadalka Trump wuxuu sidoo kale kusoo beegmay xilli ay sare u kacday doodda siyaasadeed ee Mareykanka ee ku saabsan socdaalka iyo dadka aan haysan sharci joogitaan. Doorashooyinka xilliga dhexe ee Congress-ka ayaa soo dhow, Trump-na wuxuu 2-dii Oktoobar khudbad ka jeediyay Mobile isagoo taageero u raadinayay musharraxiinta Jamhuuriga. Warbaahinta Mareykanka ayaa sheegtay in isu-soo-baxaasi qeyb ka ahaa ololaha Trump ee lagu taageerayo musharraxiinta xisbiga ka hor doorashooyinka November.
Hadalka ku saabsan Soomaalida wuxuu sidaas darteed ka dhacay goob siyaasadeed oo Mareykan ah, waxaana muhiim ah in la kala saaro hadalka siyaasadeed ee madaxweynaha iyo xeerarka rasmiga ah ee dowladda. Siyaasadda socdaalka waxaa lagu dhaqangeliyaa amarro madaxweyne, sharciyo, go’aanno maxkamadeed iyo habraacyada hay’adaha dowladda.
Soomaalida ku nool Mareykanka, gaar ahaan gobolka Minnesota, ayaa horey uga falceliyay hadallo adag oo Trump uu ka jeediyay bulshada Soomaaliyeed. Gobolka Minnesota wuxuu leeyahay mid ka mid ah bulshooyinka Soomaaliyeed ee ugu waaweyn Mareykanka, waxaana halkaas ku nool dad badan oo Soomaali ah oo muddo dheer ku nool dalka, qaarna ay yihiin muwaadiniin Mareykan ah.
Xaaladda hadda jirta waxay sidoo kale saameyn ku yeelan kartaa dadka Soomaaliyeed ee ku jira nidaamka magangalyada. Warbixin cusub oo ka soo baxday Minnesota ayaa sheegtay in in ka badan kun qof oo Soomaali ah loo soo saaray amarro masaafurin tan iyo bishii Febraayo 2026, iyadoo maamulka Trump uu dardar geliyay dacwadaha magangalyada iyo kiisaska socdaalka. Warbixintaas waxay sheegtay in in ka badan kala bar amarada masaafurinta ee la falanqeeyay ay khuseeyeen Soomaali ku nool Minnesota.
Si kastaba, amar masaafurin iyo joojinta qaabilaadda qaxootiga waa laba arrimood oo sharci ahaan kala duwan. Qof qaxooti ahaan dibadda uga soo codsanaya Mareykanka wuxuu ku jiraa nidaam ka duwan qof gudaha Mareykanka ka codsaday magangalyo ama qof horey u haystay sharci kale oo joogitaan.
Dhanka kale, hadalka Trump wuxuu saameyn ku yeelan karaa sida loo fahmo xiriirka Soomaaliya iyo Mareykanka. Labada dal waxay leeyihiin xiriir amni oo muhiim ah, gaar ahaan dagaalka lagula jiro Al-Shabaab. Mareykanka ayaa Soomaaliya ka taageera dhinacyada amniga, sirdoonka iyo howlgalada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.
Soomaaliya dhankeeda waxay Mareykanka u aragtaa mid ka mid ah dalalka muhiimka u ah taageerada amniga iyo dagaalka lagula jiro kooxaha hubeysan. Sidaas darteed, hadallada siyaasadeed ee ku saabsan Soomaalida iyo xayiraadaha socdaalka waxay kusoo beegmayaan xiriir labada dal u dhexeeya oo ay horey uga jireen arrimo xasaasi ah oo la xiriira amniga, gargaarka iyo siyaasadda.
Waxaa sidoo kale jira dhinaca dhaqaalaha. Soomaaliya waxay leedahay dhaqaale si weyn ugu tiirsan xawaaladaha ay dadka dibadda ku nool u soo diraan qoysaskooda. Soomaalida ku nool Mareykanka waxay qeyb ka yihiin bulshada qurbo-joogta ah ee lacagaha u dira Soomaaliya, taas oo taageerta qoysas badan iyo ganacsiyo gudaha dalka ka jira.
Haddii siyaasadaha socdaalka ay adkaadaan oo tirada dadka Soomaaliyeed ee loo oggolaado inay Mareykanka tagaan ay hoos u dhacdo, waxaa dhici karta in mustaqbalka ay saameyn ku yeelato isu-socodka qoysaska, fursadaha dib-u-mideynta qoysaska iyo dadka doonaya inay ku biiraan qaraabadooda ku nool Mareykanka. Saameynta dhaqaale waxay ku xirnaan doontaa baaxadda iyo muddada ay socdaan xayiraadaha.
Dhanka xogta shaqo la’aanta, waxaa muhiim ah in la fahmo in Soomaaliya ay dhab ahaan wajahdo dhibaato shaqo abuur oo weyn, gaar ahaan dadka da’da yar. Laakiin tirada 98 boqolkiiba ee uu Trump sheegay ma ahan tirada ay muujinayso xogta Bangiga Adduunka iyo ILO. Xogta ugu dambeysa ee la heli karo waxay muujineysaa 18.9 boqolkiiba shaqo la’aan guud sannadkii 2025.
Waxaa jira sabab kale oo keeni karta in tirooyinka shaqada Soomaaliya si kala duwan loo fahmo. Dad badan ayaa ka shaqeeya dhaqaalaha aan rasmiga ahayn, sida ganacsiga yaryar, shaqooyinka maalinlaha ah, xoolaha, beeraha iyo adeegyada kale. Qof aan haysan shaqo rasmi ah oo mushahar joogto ah qaata ma aha mar walba qof si tirakoob ahaan loogu qeexo inuu shaqo la’ yahay.
Sidaa darteed, marka la falanqeynayo xaaladda shaqo ee Soomaaliya, waxaa muhiim ah in la eego shaqo la’aanta, ka-qaybgalka suuqa shaqada, shaqooyinka aan rasmiga ahayn iyo tayada shaqooyinka, halkii hal tiro oo keliya lagu soo koobi lahaa xaaladda dhaqaalaha dalka.
Hadalka Trump wuxuu sidoo kale dib u soo celinayaa doodda ku saabsan sababta Soomaaliya loogu daray dalalka Mareykanku xayiraadaha gelitaanka saaray. Aqalka Cad wuxuu Soomaaliya ku xusay arrimo la xiriira amniga, awoodda dowladda ee dukumentiyada, nidaamka baaritaanka iyo xaaladda kooxaha hubeysan. Soomaaliya waxay muddo dheer la tacaalaysay Al-Shabaab, taas oo Mareykanka iyo dowlado kale ay u aqoonsan yihiin koox argagixiso.
Si kastaba, xayiraadda lagu soo rogay muwaadiniinta dal ayaa ah siyaasad dowladda Mareykanka leedahay, halka dadka Soomaaliyeed ee ku nool Mareykanka ay yihiin dad leh xaalado sharci oo kala duwan. Sidaa darteed, lama oran karo dhammaan Soomaalida ayaa hal sharci ama hal xaalad ku wada jira.
Marka la eego hadalka cusub ee Trump, waxa muuqata in siyaasadda maamulka Mareykanka ee qaxootiga ay weli ku dhisan tahay xaddididda tirada dadka la qaabilayo iyo adkeynta baaritaanka dadka doonaya inay dalka yimaadaan. Aqalka Cad ayaa markii hore hakiyay USRAP, halka Soomaaliya ay markii dambe si gaar ah uga mid noqotay dalalka lagu soo rogay xayiraad buuxda oo gelitaan.
Hadalka Trump ee Mobile wuxuu sidaas darteed ku yimid marxalad ay siyaasadda socdaalka Mareykanku aad u adag tahay, iyadoo arrinta Soomaalida ay noqotay qeyb ka mid ah doodda ballaaran ee ku saabsan qaxootiga, magangalyada, amniga xuduudaha iyo siyaasadda gudaha Mareykanka.
Dhanka Soomaaliya, hadalka madaxweynaha Mareykanka wuxuu u baahan yahay in loo kala saaro waxa ah siyaasad rasmi ah, waxa ah hadal siyaasadeed iyo waxa ah xog tirakoob oo la xaqiijin karo. Tusaale ahaan, siyaasadda xaddidaysa qaabilaadda qaxootiga waxaa taageeraya amarro rasmi ah oo Mareykan ah, halka sheegashada 98 boqolkiiba shaqo la’aanta aysan waafaqsanayn xogta Bangiga Adduunka ee ku saleysan qiyaasta ILO.
Ugu dambeyn, hadalka Trump wuxuu muujinayaa in arrimaha Soomaaliya, qaxootiga iyo socdaalka ay weli qeyb ka yihiin doodda siyaasadeed ee Mareykanka. Saameynta dhabta ah ee siyaasadaha cusub waxay ku xirnaan doontaa sida ay u dhaqangalaan xeerarka socdaalka, go’aannada maxkamadaha, iyo tallaabooyinka ay qaadaan hay’adaha Mareykanka ee qaabilsan qaxootiga iyo socdaalka.
