Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa hoggaaminaya qorshe dib-u-eegis loogu sameynayo qaybo ka mid ah Dastuurka Puntland, iyadoo wax-ka-beddelka la soo jeediyay uu taabanayo arrimo muhiim u ah nidaamka doorashooyinka, xisbiyada siyaasadeed iyo hay’adaha dowladda.
Kulamo arrintan ku saabsan ayaa 9-kii Nofeembar ka dhacay Madaxtooyada Puntland ee Garoowe, waxaana shir guddoominayay Madaxweyne Deni. Waxaa ka qeyb galay Madaxweyne ku-xigeenka, guddoonka Golaha Wakiillada, xubno ka tirsan Guddiga Doorashooyinka iyo masuuliyiin kale oo ka tirsan hay’adaha maamulka.
Warbixinnada laga helayo kulanka ayaa sheegaya in laga hadlay natiijooyinka wadatashiyo ay guddiga baarlamaanka u qaabilsan wax-ka-beddelka dastuurku la yeesheen qeybaha kala duwan ee bulshada Puntland. Qorshaha ayaa lala xiriiriyay dadaallada lagu diyaarinayo doorashooyin qof iyo cod ah oo heer degmo iyo heer baarlamaan ah.
Dowladda Puntland ayaa la sheegay inay baarlamaanka u gudbisay 21-kii Sebtembar 2026 hindise wax-ka-beddel ah oo ka kooban sagaal qodob. Qodobbada la soo jeediyay waxaa ka mid ah qodobbada 37-aad iyo 41-aad oo la xiriira xuquuqda shaqaalaha iyo muwaadiniinta, qodobka 44-aad oo khuseeya doorashooyinka, qodobka 47-aad oo la xiriira shuruudaha dhismaha xisbiyada siyaasadeed, iyo qodobbada 74-aad iyo 81-aad oo taabanaya hay’adaha fulinta.
Sidoo kale, hindisuhu wuxuu taabanayaa qodobka 90-aad ee awoodaha Maxkamadda Sare, qodobka 113-aad ee habka xulista guddiga iyo qodobka 126-aad ee shuruudaha xubnaha golayaasha deegaanka. <Cite refs={[“turn534649search0”]}/>
Qodobbadan ayaa muujinaya in dib-u-eegistu aysan ku koobnayn doorashooyinka oo keliya, balse ay taabanayso qaab-dhismeedka hay’adaha maamulka iyo xiriirka ka dhexeeya awoodaha dowladda.
Mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee qorshahan la xiriira waa sidii Puntland ugu gudbi lahayd nidaam doorasho oo qof iyo cod ah. Nidaamkan wuxuu muwaadiniinta siinayaa fursad ay si toos ah ugu doortaan wakiilladooda, halkii doorashada lagu mari lahaa habab dadban.
Hase yeeshee, hirgelinta nidaamkan waxay u baahan tahay heshiis siyaasadeed, sharciyo cad iyo hay’ado doorasho oo ay dhinacyada siyaasadeed kalsooni ku qabaan. Waxaa sidoo kale muhiim ah in la caddeeyo sida xisbiyadu u tartamayaan iyo sida loo xaqiijinayo in tartanku noqdo mid loo siman yahay.
Arrinta kale ee laga yaabo inay dood siyaasadeed dhaliso waa qodobka 79-aad ee Dastuurka Puntland, kaas oo dhigaya in Madaxweynaha iyo Madaxweyne ku-xigeenku xilka hayaan muddo shan sano ah, isla markaana aan qofku xilkaas loo dooran karin wax ka badan laba jeer.
Si kastaba, waxaa muhiim ah in la kala saaro walaaca siyaasiyiinta mucaaradka iyo qodobbada si rasmi ah loogu daray hindisaha wax-ka-beddelka. Liiska sagaalka qodob ee la sheegay in baarlamaanka loo gudbiyay kuma jiro qodobka 79-aad. Sidaas darteed, xogta hadda la hayo ma xaqiijinayso in qodobka xaddidaya labada muddo-xileed uu si toos ah qayb uga yahay hindisahan.
Madaxweyne Deni ayaa 10-kii Agoosto 2026 sheegay inuusan dooneyn muddo-saddexaad, isagoo xusay in dastuurku oggol yahay laba muddo-xileed, isla markaana xisbigiisa Kaah uu soo bandhigi doono musharrax u tartama doorashada xigta. Hadalkaas ayaa qayb ka ah doodda hadda taagan ee ku saabsan sida loo ilaalinayo xadka muddo-xileedka.
Wax-ka-beddelka la xiriira awoodaha Maxkamadda Sare ayaa sidoo kale noqon kara qodob xasaasi ah. Maxkamadda Sare waa hay’ad muhiim u ah fasiraadda iyo ilaalinta sharciga, waxaana isbeddel kasta oo lagu sameeyo awooddeeda loo baahan yahay in si cad loo qeexo.
Doodda ugu weyn waxay noqon kartaa sida loo ilaalinayo madaxbannaanida garsoorka, habka loo magacaabayo garsoorayaasha iyo xuduudaha awoodaha Maxkamadda marka loo eego hay’adaha kale ee dowladda.
Haddii aan si cad loo qeexin awoodaha hay’adaha, waxaa dhici karta in mustaqbalka ay soo baxaan muranno ku saabsan cidda leh awoodda ugu dambeysa ee go’aannada sharci iyo dastuur.
Qorshahan wuxuu ku soo beegmayaa xilli Puntland iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya ay isku khilaafsan yihiin arrimo la xiriira dastuurka, doorashooyinka iyo awood-qaybsiga nidaamka federaalka. Madaxweyne Deni ayaa dhowr jeer dhaliilay habka ay Dowladda Federaalka u waddo arrimaha doorashooyinka iyo wax-ka-beddelka dastuurka, isagoo ku baaqay in xalalka siyaasadeed lagu gaaro wada-tashi.
Dhanka Puntland gudaheeda, dib-u-eegista dastuurku waxay u baahan tahay in la helo wada-shaqeyn dhex marta dowladda, baarlamaanka, mucaaradka iyo bulshada. Khilaaf kasta oo ka dhasha habka wax-ka-beddelka wuxuu saamayn ku yeelan karaa kalsoonida siyaasadeed iyo diyaarinta doorashooyinka mustaqbalka.
Waxaa weli muhiim ah in la helo faahfaahin rasmi ah oo ku saabsan nuxurka qodob kasta, doorka baarlamaanka iyo jadwalka ansixinta. Sidoo kale, lama hayo xog dhammaystiran oo muujinaysa in dhammaan qodobbada la soo jeediyay ay heleen taageero siyaasadeed oo ballaaran.
Ugu dambayn, su’aasha ugu weyn ayaa ah sida Puntland u samayn karto dib-u-eegis dastuur oo fududeynaysa doorashooyinka, isla markaana ilaalinaysa madaxbannaanida garsoorka, kala-soocidda awoodaha dowladda iyo xaddidaadda muddo-xileedka Madaxweynaha.
