Magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan waxaa ka socda dadaallo siyaasadeed iyo kulamo wadatashi oo lagu doonayo in xal looga gaaro xiisadda siyaasadeed iyo amni ee ka dhalatay khilaafka ka taagan maamulka Hirshabeelle, gaar ahaan tabashooyinka ay muujiyeen siyaasiyiin, odayaal dhaqameed iyo qeybaha bulshada gobolka.
Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed, iyo guddoomiyihii hore ee gobolka Hiiraan, Cali Jeyte Cismaan, ayaa 10-kii Nofeembar gaaray magaalada Beledweyne, iyagoo sheegay in socdaalkoodu la xiriiro dadaallada lagu dhageysanayo cabashooyinka bulshada iyo sidii loo heli lahaa xal wada-hadal ku dhisan.
Wafdiga waxaa sidoo kale la socday mas’uuliyiin iyo siyaasiyiin kale. Wasiir Daahir Shire oo warbaahinta la hadlay ayaa sheegay in tabashada reer Hiiraan ay tahay arrin muddo soo jirtay, isla markaana dowladda Federaalka ay dareensan tahay baahida loo qabo in xal loo helo.
Wuxuu carrabka ku adkeeyay in arrinta aan lagu xallin karin hadallo keliya, balse loo baahan yahay wadatashi ay ka qeyb qaataan siyaasiyiinta, waxgaradka, mas’uuliyiinta dowladda iyo qeybaha kala duwan ee bulshada gobolka.
Wasiirku wuxuu sidoo kale xusay in hadalladii iyo baaqyadii dhawaan ka soo yeeray Ugaaska guud ee beesha Xawaadle, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif, ay yihiin arrin u baahan in si dhab ah loo dhegeysto.
Dhanka kale, hoyga uu magaalada Beledweyne ka deggan yahay Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif ayaa noqday goob ay ku kulmaan odayaal dhaqameed, siyaasiyiin iyo xubno kale oo daneynaya xaaladda gobolka.
Kulamadan ayaa imanaya kaddib markii Ugaasku 7-dii Nofeembar uu baaq u diray ciidamada amniga ee ka soo jeeda gobolka Hiiraan, isagoo ku boorriyay inay magaalada isugu yimaadaan, kana qeyb qaataan sugidda amniga bulshada. Hadalkaas ayaa dhaliyay falcelin siyaasadeed iyo walaac laga muujiyay suurtagalnimada in khilaafka siyaasadeed uu isu beddelo iska horimaad hubeysan.
Wararka ku saabsan kulamada socda ayaa muujinaya in dhinacyo kala duwan ay doonayaan in la helo waddo wada-hadal oo lagu qaboojiyo xaaladda. Si kastaba, weli lama shaacin heshiis rasmi ah oo ka dhashay kulamada, mana cadda in dhinacyada ay isku raaceen ajande mideysan oo lagu xallinayo khilaafka.
Xiisadda ka taagan Beledweyne waxay si weyn ula xiriirtaa doorashadii hoggaanka Hirshabeelle ee 24-kii Oktoobar 2026 ka dhacday magaalada Jowhar, taas oo Cali Cabdullaahi Xuseen (Cali Guudlaawe) dib loogu doortay Madaxweynaha Hirshabeelle, halka Cabdifitaax Xasan Afrax loo doortay Madaxweyne Ku-xigeenka maamulka.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha dhaqanka ee Hiiraan ayaa ka horyimid hannaankii doorashada loo maray, iyagoo qaba in aan si ku filan looga qeybgelin wadatashiga siyaasadeed iyo go’aannada la xiriira awood-qaybsiga maamulka.
Tabashooyinkaasi ma aha oo keliya kuwo ku saabsan shaqsiyaadka xilalka haya, balse waxay taabanayaan matalaadda gobolka Hiiraan, kaalinta uu ku leeyahay maamulka Hirshabeelle iyo sida loo qaybsanayo awoodaha siyaasadeed.
Khilaafka ayaa sii xoogaystay markii Madaxweyne Ku-xigeenka cusub ee Hirshabeelle, Cabdifitaax Xasan Afrax, uu tagay Beledweyne isagoo sheegay inuu doonayo inuu la kulmo odayaasha iyo siyaasiyiinta tabashada qaba. Booqashadiisa ayaa la socotay dhaqdhaqaaqyo amni oo sababay walaac iyo is-hor-istaag dhex maray ciidamo kala duwan.
Xiisadda Beledweyne ayaa sidoo kale soo jiidatay dareenka siyaasiyiinta heer federaal. Ra’iisul Wasaarihii hore Xasan Cali Khayre iyo Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa ka mid ahaa siyaasiyiinta ka hadlay xaaladda, iyagoo ku baaqay in tabashooyinka reer Hiiraan lagu wajaho wada-hadal, lagana fogaado tallaabooyin ciidan oo sii hurin kara khilaafka.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ayaa dowladda Federaalka ku eedeeyay inay tabashooyinka gobolka uga jawaabayso dhaqdhaqaaqyo ciidan halkii ay ka abuuri lahayd jawi wada-hadal. Eedeymahaasi waa mowqifyada siyaasiyiintaas, mana jirto xaqiijin madax-bannaan oo muujinaysa in dowladda ay qorsheysay weerar ka dhan ah bulshada Hiiraan.
Sidoo kale, siyaasiyiin iyo waxgarad kale oo gobolka ka soo jeeda ayaa dowladda uga digay in khilaafka lagu xalliyo awood ciidan. Waxay sheegeen in tallaabo kasta oo horseedi karta iska horimaad ay saameyn ku yeelan karto amniga gobolka iyo xiriirka bulshada iyo hay’adaha dowladda.
Dowladda Federaalka ayaa hadda wajahaysa baahida loo qabo inay dhexdhexaadiso dhinacyada isku haya arrimaha siyaasadeed ee Hiiraan. Imaanshaha Wasiirka Daahir Shire iyo Cali Jeyte ee Beledweyne ayaa muujinaya in mas’uuliyiin ka tirsan dowladda ay ku lug yeesheen dadaallada lagu raadinayo xal.
Dhanka kale, Madaxweynaha Hirshabeelle Cali Guudlaawe ayaa odayaasha dhaqanka ugu baaqay inay xiriir la sameeyaan Ugaas Yuusuf, si loo helo wadahadal ku saabsan tabashooyinka ka jira gobolka. Baaqan ayaa qeyb ka ah dadaallada lagu doonayo in khilaafka lagu dejiyo wadatashi iyo is-afgarad.
Hase yeeshee, waxaa weli taagan su’aalo la xiriira sida loo xallinayo tabashooyinka siyaasadeed, kaalinta ay bulshada Hiiraan ku yeelanayso maamulka, iyo in la abuuri karo hannaan ay dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin.
Arrinta ugu xasaasisan ee ka dhalan karta khilaafka ayaa ah saameynta uu ku yeelan karo amniga magaalada Beledweyne. Baaqyadii la xiriiray isu-imaatinka ciidamada, dhaqdhaqaaqyada amni iyo hadallada siyaasadeed ee is-daba joogga ah ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo in xiisaddu ka gudubto muran siyaasadeed.
Waxaa sidoo kale jirta cabsi ah in haddii dhinacyadu ku guuldarreystaan inay helaan xal siyaasadeed, ay xaaladdu saameyn ku yeelan karto wada-shaqeynta ciidamada amniga iyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Gobolka Hiiraan wuxuu ka mid yahay meelaha muhiimka u ah hawlgallada amniga ee Soomaaliya, waxaana khilaaf kasta oo gudaha ah uu abuuri karaa caqabado dheeraad ah oo ku yimaada isku-duwidda ciidamada iyo dadaallada lagu sugayo amniga.
Su’aasha ugu weyn ee hadda taagan ayaa ah in kulamada uu qeybta ka yahay Wasiirka Daahir Shire iyo dadaallada ka socda hoyga Ugaas Yuusuf ay horseedi doonaan kulan toos ah oo dhex mara dowladda Federaalka, hoggaanka Hirshabeelle, odayaasha dhaqanka iyo siyaasiyiinta reer Hiiraan.
Xalka la raadinayo wuxuu u baahan yahay in si cad looga wada hadlo tabashooyinka bulshada, matalaadda siyaasadeed, awood-qaybsiga maamulka iyo habka loo dhisayo kalsoonida u dhexeysa dhinacyada.
Ilaa hadda, ma jiro heshiis rasmi ah oo la shaaciyay oo muujinaya in khilaafka la soo afjaray. Sidaas darteed, kulamada socda ayaa ah dadaallo siyaasadeed oo weli u baahan natiijo muuqata.
Beledweyne waxay hadda ku jirtaa marxalad ay muhiim tahay in siyaasiyiinta, dowladda Federaalka, maamulka Hirshabeelle iyo hoggaanka dhaqanku ay ka hormariyaan wada-hadalka tallaabo kasta oo sii kordhin karta xiisadda. Natiijada kulamada socda ayaa door ku yeelan karta jihada uu qaadanayo khilaafka siyaasadeed ee gobolka Hiiraan.
