Magaalada Beledweyne oo ah xarunta gobolka Hiiraan, isla markaana leh muhiimad ganacsi iyo mid bulsho, ayaa muddo dheer la tacaalaysay caqabado la xiriira amniga, khilaafaadka siyaasadeed, fatahaadaha iyo baahida loo qabo adeegyo iyo kaabayaal dhaqaale oo horumarsan.
maxaa magaalada ka hor istaagaya inay gaarto horumar la taaban karo, yaase mas’uul ka ah xaaladda jirta?khilaafaadka u dhexeeya maamullada, murannada ku saabsan matalaadda siyaasadeed, amni-darrada iyo dhibaatooyinka ka dhasha fatahaadaha ay qayb ka yihiin caqabadaha hortaagan xasilloonida iyo horumarka magaalada.
Mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee saamaynta ku yeeshay siyaasadda Beledweyne waa khilaafka ka dhex jira siyaasiyiinta gobolka Hiiraan iyo maamulka Hirshabeelle, gaar ahaan muranka ku saabsan matalaadda gobolka iyo cidda go’aannada siyaasadeed ee muhiimka ah ka qayb qaadanaysa.
Tan iyo markii la dhisay Hirshabeelle sannadkii 2016, waxaa jiray tabashooyin siyaasadeed oo la xiriira sida awoodda iyo xilalka loogu qaybsado labada gobol ee Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha Hiiraan ayaa ku dooday in gobolka aanu helin matalaad ay ku qanacsan yihiin, halka dhinacyo kale ay taageeraan in arrimaha maamulka lagu xalliyo hay’adaha iyo habraacyada jira.
Marka khilaafka noocan ahi sii dheeraado, waxaa adkaan karta in madaxda kala duwan ay yeeshaan qorshe mideysan oo ku saabsan dhismaha waddooyinka, hagaajinta adeegyada bulshada, maamulka dakhliga iyo fulinta mashaariicda horumarineed.
Dhibaatadu ma aha oo keliya cidda xilka haysa, balse sidoo kale waa sida hay’adaha dowladdu u shaqeeyaan, sida go’aannada loo gaaro iyo in bulshada deegaanka ay ku qanacsan tahay habka maamulka.
Kala qaybsanaanta bulshada iyo saamaynta ay ku leedahay magaalada,Beledweyne waxaa ku nool bulshooyin kala duwan oo leh dano bulsho, dhaqaale iyo siyaasadeed. Kala duwanaanshahaasi laftiisu ma aha caqabad horumar, balse wuxuu dhibaato isu beddeli karaa marka khilaafaadka siyaasadeed lagu saleeyo tartan beeleed, kalsooni-darro ama muran ku saabsan cidda matalaysa magaalada iyo gobolka.
Marka kooxaha bulshada iyo siyaasiyiintu ku kala aragti duwanaadaan maamulka, waxaa dhici karta in wada-shaqayntii loo baahnaa ay yaraato, isla markaana mashaariicda danta guud ay ku xirmaan heshiisyo siyaasadeed oo aan weli la gaarin.
Hase yeeshee, ma habboona in dib-u-dhaca magaalada dusha laga saaro beel gaar ah iyada oo aan la hayn caddaymo muujinaya mas’uuliyadda dhinacyada kala duwan. Waxaa muhiim ah in la kala saaro khilaafaadka siyaasadeed ee hoggaamiyeyaasha, tabashooyinka bulshada iyo doorka hay’adaha dowladda.
Maamul aan mideysnayn iyo adeegyada bulshada,Horumarka magaalo wuxuu u baahan yahay maamul leh qorshe cad, miisaaniyad la isla oggol yahay iyo hay’ado si joogto ah u shaqeeya. Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo isla xisaabtan ku saabsan dakhliga la ururiyo iyo sida loogu isticmaalo adeegyada dadweynaha.
Marka ay jiraan khilaafaad ku saabsan awoodda maamulka, waxaa adkaan karta in la helo cid si buuxda u qaadda mas’uuliyadda qorsheynta iyo fulinta mashaariicda.
Beledweyne waxay u baahan tahay qorshe horumarineed oo wax ka qabta baahiyaha aasaasiga ah, sida waddooyinka, bullaacadaha, xarumaha caafimaadka, waxbarashada, nadaafadda iyo suuqyada ganacsiga.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la ogaado inta miisaaniyad ah ee loo qoondeeyo magaalada, mashaariicda la fuliyey, kuwa hakaday iyo sababaha keenay dib-u-dhaca. Xogtaas ayaa suurtagelin karta in si dhab ah loo qiimeeyo mas’uuliyadda maamulka iyo dhinacyada kale ee ay khusayso.
Amni-darrada iyo caqabadaha ganacsiga,Amnigu waa tiir muhiim u ah horumarka dhaqaale. Ganacsatada, gaadiidleyda iyo dadka ku tiirsan shaqooyinka maalinlaha ah waxay u baahan yihiin deegaan ay ku shaqayn karaan iyaga oo aan ka cabsi qabin dhac, isbaarooyin sharci-darro ah ama rabshado.
Marka ganacsatadu la kulmaan amni-darro iyo hubanti la’aan, waxaa yaraan kara rabitaanka maalgashi cusub, waxaana kordhi kara kharashaadka ku baxa gaadiidka iyo badeecooyinka. Taasi waxay culays ku noqon kartaa qoysaska iyo ganacsiyada yaryar.
Sidaas darteed, xalinta khilaafaadka siyaasadeed waa inay barbar socotaa sugidda amniga, xakamaynta hubka sharci-darrada ah iyo xaqiijinta in hay’adaha amnigu u shaqeeyaan si waafaqsan sharciga.
Fatahaadaha iyo qorshe la’aanta magaalooyinka,Dhibaatooyinka Beledweyne kuma koobna khilaafaadka siyaasadeed. Fatahaadaha soo noqnoqda ee webiga Shabeelle ayaa sidoo kale waxyeello weyn u geysta guryaha, ganacsiyada, beeraha iyo nolosha dadka deegaanka.
Qiimeyn ay Wasaaradda Qorsheynta Soomaaliya soo saartay sannadkii 2020 ayaa tilmaantay in fatahaadaha magaalada ay sii xumeeyaan dhibaatooyin ay ka mid yihiin dayactir la’aanta jiinka webiga, bullaacado aan ku filnayn, qorsheyn magaalo oo liidata iyo diyaargarow la’aanta xaaladaha degdegga ah.
Arrimahan waxay muujinayaan in horumarka Beledweyne u baahan yahay wax ka badan heshiis siyaasadeed. Waxaa loo baahan yahay maalgashi lagu sameeyo difaacyada webiga, nidaamka biyo-mareennada, waddooyinka iyo qorsheynta dhulka, si loo yareeyo khasaaraha fatahaadaha.
Haddii mashaariicdaas aan si joogto ah loo fulin, fatahaad kasta waxay halis gelin kartaa horumarkii hore loo sameeyey, waxayna qoysas badan dib ugu celin kartaa xaalad dhaqaale oo adag.
Yaa mas’uul ka ah dib-u-dhaca Beledweyne?Su’aashan jawaabteedu waxay u baahan tahay in la eego mas’uuliyadaha dhinacyada kala duwan, halkii eedda oo dhan loo saari lahaa hal qof ama hal beel.
Maamulka Hirshabeelle: Waxaa laga doonayaa inuu caddeeyo qorshihiisa horumarineed, sida uu uga jawaabayo tabashooyinka Hiiraan iyo sida loo xaqiijinayo in adeegyada dowladda si siman loo gaarsiiyo bulshada.
Dowladda Federaalka Soomaaliya: Waxay door ku leedahay fududeynta wada-hadalka siyaasadeed, taageeridda hay’adaha amniga iyo dhiirrigelinta heshiis waara oo ay qayb ka yihiin dhinacyada ay khusayso.
Siyaasiyiinta iyo hoggaamiyeyaasha bulshada: Waxaa laga doonayaa inay khilaafaadka ku xalliyaan wada-hadal, kana fogaadaan tallaabooyin sii kala fogeyn kara bulshada ama carqaladayn kara adeegyada dadweynaha.
Maamulka degmada iyo hay’adaha adeegga: Waxaa laga rabaa qorsheyn, daahfurnaan ku saabsan dakhliga iyo kharashaadka, iyo mudnaan siinta baahiyaha maalinlaha ah ee shacabka.
Ganacsatada iyo bulshada rayidka ah: Waxay gacan ka geysan karaan taageeridda mashaariicda danta guud, ilaalinta wadajirka bulshada iyo la socodka fulinta ballanqaadyada horumarineed.
Kala saariddan mas’uuliyadaha ahi waxay muhiim u tahay in la fahmo halka dhibaatadu ka jirto, iyadoo aan la samayn eedeyn aan caddayn ku dhisnayn.
Maxaa xal u noqon kara xaaladda?Xalka ugu horreeya waa heshiis siyaasadeed oo wax ka qabta tabashooyinka matalaadda iyo awood-qaybsiga ee u dhexeeya Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Heshiiskaasi waa inuu ku dhisnaadaa wada-hadal loo dhan yahay, isla markaana aanu noqon mid ku kooban heshiis ay gaaraan siyaasiyiin tiro yar.
Waxaa xiga in la sameeyo qorshe horumarineed oo magaalada u gaar ah, kaas oo leh mudnaan cad, miisaaniyad la fahmi karo iyo jadwal lagu qiimeeyo horumarka. Dadka deegaanka waa inay awoodaan inay ogaadaan mashaariicda la qorsheeyey, lacagta ku baxaysa iyo cidda fulinaysa.
Sidoo kale, waxaa muhiim ah in la helo hannaan amni oo mideysan oo sharci ku shaqeeya, lagana shaqeeyo sidii hubka sharci-darrada ah iyo isbaarooyinka looga hortagi lahaa.
Ugu dambayn, odayaasha dhaqanka, haweenka, dhallinyarada, ganacsatada iyo ururrada bulshada rayidka ah waa in lagu daraa dadaallada dib-u-heshiisiinta. Horumar waara ma hirgeli karo haddii qaybaha bulshada ay dareemaan in laga reebay go’aannada saameeya noloshooda.
