Qiiq cad ayaa ka dul kacay saqafka sare iyo xarkaha Korontada ee saldhig millatari oo ay degan yihiin ciidamada Jabuuti ee qeybta ka ah howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS).
Al-Shabaab ayaa sheegatay mas’uuliyadda qaraxii ismiidaaminta ahaa ee 30-kii June lagu dilay ugu yaraan lix qof – oo ay ku jireen aabe hooyo iyo gabadhooda 7-sano jir ah – oo ka dhacay magaalada Beledweyne ee bartamaha Soomaaliya.
“Waxaan tagnay meeshii dhibaatadu ka dhacday; Runtii waxay ahayd wax aan la qiyaasi karin inaan soo aruurinay hilib la jarjaray oo eheladeena ah,” Feylow Cabdi Aadan oo ah adeerka gabadha ayaa u sheegay BBC-da.
Ciidamada Jabuuti ayaa saldhiga ku wareejinayay ciidamo Soomaali ah iyadoo ATMIS ay hoos u dhacday markii uu weerarku dhacay Ma cadda in ay jiraan ciidamada ammaanka la dilay ama la dhaawacay.
Ciidamada ka haray ATMIS-ka iyo shaqaalaha taageerada ayaa lagu wadaa in ay ka baxaan Soomaaliya dhamaadka sanadkan. Si kastaba ha ahaatee al-Shabaab ayaa sii adkaysay kadib markii ay lumiyeen ciidamada Soomaaliya iyo kuwa caalamiga ah sannadihii 2022 iyo 2023.
“In la duqeeyo saldhigga ATMIS markii lagu wareejinayay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (SNA) waxay soo jeedinaysaa tilmaamo muuqda oo ku saabsan awoodda ay Al-Shabaab weli ku hayso gobollada dhexe ee Soomaaliya in kasta oo laba sano oo cadaadis millatari oo joogto ah uu ka jiray aagga,” ayuu falanqeeye Caleb Weiss ku qoray Mu’asasada. ee Difaaca Dimuqraadiyada’ Wargeysyada Dagaalka Dheer. “Intaa waxaa dheer, shaqo joojintu waxay muujinaysaa jilicsanaanta hoos u dhaca ATMIS.”
Marka loo eego qiimeynta Midowga Afrika oo uu arkay wargeyska The East Africa, Al-Shabaab ayaa aad ugu xeel dheer adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn waxaana ay abuurayaan habab cusub oo ay u adeegsadaan qaraxyada la soo rakibay. Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in kooxda argagixisadu ay leedahay nidaam sirdoon oo ku filan oo ay hadda isticmaalayaan xogta juqraafiga il furan si ay weeraro u maleegaan.
Sida laga soo xigtay AU, al-Shabaab ayaa si tartiib tartiib ah u sameysey ciidamo ka socda Bariga Afrika oo dhan oo dagaalyahanno shisheeye ah oo loo yaqaan Muhajiriin. Inta badan Muhaajiriinta waa Itoobiyaan Kenyaan iyo Tanzanian inkastoo ay sidoo kale jiraan dagaalyahanno Burundian ah, Kongo, Rwanda iyo Uganda.
Qiimeynta Midowga Afrika ayaa lagu sheegay in Al-Shabaab ay sidoo kale xiriir la sameysay Allied Democratic Forces, oo ah kooxda Uganda ee sidoo kale argagaxisa bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo.
Madaxweynaha Kenya William Ruto ayaa ka mid ah dadka ka cabsi qaba in Al-Shabaab ay ka adkaato ciidamada ammaanka kadib markii ay ATMIS ka baxdo. Kenya waxaa Soomaaliya ka jooga ku dhawaad 3,500 oo askari. Ruto ayaa u sheegay Garowe Online inuu walaac ka qabo dhimista ciidamada kadib markii uu la hadlay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.
“Waxaan haysanaa caqabado amni oo halis ah ka hor inta aan la dhimin ciidamada ATMIS-ka ee Soomaaliya kuwaas oo ku saleysan kalandarka, ee aan ku saleysneyn shuruudo,” Ruto ayaa yiri. Wuxuu ku baaqay in la sii wado caawinta ciidamada caalamiga ah. “Haddii kale, marka ay ATMIS ka baxdo, al-Shabaab way la wareegi doontaa,” Ruto ayaa ku daray.
Iyadoo ay socdaan weerarrada al-Shabaab Midowga Afrika ayaa dabayaaqadii bishii June taageeray abuuritaanka ciidan cusub oo Midowga Afrika uu hoggaamiyo, oo Qaramada Midoobay ay bixiso (Q.M) si ay u beddelaan ATMIS.
Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee AU-da (PSC) ayaa hoosta ka xarriiqay baahida loo qabo isgaarsiin cad, talis iyo hannaan maamul, iyo xog wadaag joogto ah oo ku saabsan ciidamada, sida lagu sheegay warbixin uu qoray wargeyska The Reporter ee ka soo baxa Itoobiya. Waxay ku baaqday qaab-dhismeed qeexaya xajmiga, baaxadda iyo waajibaadka hawlgalka cusub.
PSC waxay kaloo carrabka ku adkeysay muhiimada ay leedahay maalgelin la saadaalin karo oo waara oo loogu talagalay howlgalka. Amani Africa, oo ah xarun siyaasadeed oo fadhigeedu yahay magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya, ayaa warbixin ay soo saartay bishii April ku sheegtay in ATMIS ay soo wajahday “dhaqaale yari aad u daran” maadaama uu isbedelku socdo.
Madaxa ATMIS Ambassador Mohamed El-Amine Souef ayaa dabayaaqadii bishii June ee sanadkan ku tilmaamay golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay dabeecadda aan la saadaalin karin ee al-Shabaab, isagoo tusaale u soo qaatay weeraradii ugu dambeeyay ee ciidamada Nabadsugida Soomaaliya (SSF) ay ku qaadeen deegaanka Ceel-dheer ee gobolka Galmudug, iyo weerar madaafiic ah oo lala beegsaday ATMIS. Kaamka Baydhabo ee Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed.
“SSF oo ay taageerto ATMIS, iyo bulshooyinka maxalliga ah ee sii kordhaya, waxay guulo la taaban karo ka gaareen dagaalka lagula jiro al-Shabaab,” Souef ayaa ku yiri warbixinta defenceWeb. “Taageerada joogtada ah ee saaxiibada caalamiga ah waa lama huraan si loo joogteeyo dardartan.”
Ciidamada ammaanka ayaa sidoo kale dhawaanahan guulo ka gaaray Al-Shabaab, iyagoo bishii June la wareegay tuulooyin istiraatiiji ah oo ka tirsan fariisimaha kooxda ee gobollada Jubbada Hoose iyo Shabeellaha Dhexe.
“Iyadoo al-Shabaab ay lumisay tuulooyinka istiraatiijiga ah, iyadoo aysan jirin wax iska hor-imaad ah, waxaa suurtagal ah in tani ay tahay xeelad ay adeegsadaan xagjiriinta si ay u soo dhoweeyaan ciidamada ammaanka kadibna ay weerar ku qaadaan,” sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay goobta isku dhacyada hubeysan iyo xogta dhacdooyinka. Mashruuca.
