Wasaaradda Arrimaha Dibadda Somaliland ayaa ku dhawaaqday magacaabista Sharmaarke Axmed Maxamed Geelle oo loo magacaabay wakiilka cusub ee Somaliland u qaabilsan Itoobiya. Magacaabistan ayaa kusoo beegmeysa xilli xiriirka Somaliland iyo Itoobiya uu weli yahay mid muhiim u ah siyaasadda Geeska Afrika.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Somaliland ayaa sheegtay in Sharmaarke Geelle uu yahay diblomaasi iyo masuul dowladeed khibrad dheer u leh maamulka, diblomaasiyadda iyo xiriirka caalamiga ah. Sida ay wasaaraddu sheegtay, wuxuu leeyahay ku dhawaad 15 sano oo waayo-aragnimo ah oo uu kasoo qaatay dowladda Somaliland iyo arrimaha caalamiga ah.
Geelle ayaa horay uga soo shaqeeyay Madaxtooyada Somaliland, isagoo intii u dhexeysay 2015 iyo 2016 ahaa madaxa xafiiska xoghayayaasha Golaha Wasiirrada. Xilkaas ayuu kaga qeyb qaatay isku-duwidda howlaha dowladda iyo taageeridda habka go’aan qaadashada heerka Golaha Wasiirrada.
Waxa uu sidoo kale madax ka soo noqday Guddiga Shaqaalaha Rayidka Somaliland, halkaas oo uu kaga shaqeeyay dib-u-habeyn lagu sameeyay hay’adaha dowladda, sare u qaadista hufnaanta iyo horumarinta adeegyada loo fidiyo shacabka.
Dhinaca diblomaasiyadda, Sharmaarke Geelle wuxuu sidoo kale soo noqday ku-xigeenka wakiilka Somaliland ee Kenya, isagoo qeyb ka ahaa hawlaha diblomaasiyadeed ee Somaliland iyo xiriirrada ay la leedahay dalalka gobolka.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Somaliland ayaa sheegtay in shaqada cusub ee Geelle ay diiradda saari doonto xoojinta xiriirka Somaliland iyo Itoobiya, gaar ahaan dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo iskaashiga gobolka.
Itoobiya ayaa Somaliland la leh xiriir siyaasadeed iyo dhaqaale oo muddo dheer soo jiray. Labada dhinac ayaa iska kaashaday arrimo ay kamid yihiin ganacsiga, amniga, socdaalka iyo xiriirka gobolka, iyadoo Itoobiya ay sidoo kale muhiimad gaar ah siiso marin-badeedka iyo dekedaha gobolka.
Magacaabista safiirka cusub ayaa ku soo beegmeysa xaalad diblomaasiyadeed oo xasaasi ah oo ka jirta Geeska Afrika. Somaliland waxay waddaa dadaallo ay ku doonayso inay xoojiso xiriirkeeda caalamiga ah iyo taageerada ay ka hesho dowladaha iyo hay’adaha Afrika, halka Itoobiya ay weli raadineyso xal waara oo ku saabsan baahideeda marin-badeed.
Xiriirka Hargeysa iyo Addis Ababa ayaa si weyn loo hadal hayay tan iyo Janaayo 2024, markii labada dhinac ay kala saxiixdeen heshiis is-afgarad oo la xiriiray marin-badeedka Itoobiya. Heshiiskaas ayaa sababay khilaaf weyn oo dhex maray Itoobiya iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya.
Inkasta oo khilaafkaasi uu saameeyay xiriirka gobolka, Somaliland waxay sii wadday inay xiriirkeeda Itoobiya u aragto mid istiraatiiji ah. Mas’uuliyiin Somaliland ah ayaa marar kala duwan sheegay in Itoobiya ay tahay dal muhiim u ah xiriirkooda gobolka iyo arrimaha ganacsiga.
Sharmaarke Geelle ayaa hadda wajahaya hawl culus oo diblomaasiyadeed, iyadoo laga filayo inuu xoojiyo xiriirka Somaliland iyo Itoobiya, isla markaana uu ka shaqeeyo danaha Somaliland ee Addis Ababa.
Magacaabistan ayaa sidoo kale muujin karta muhiimadda ay Somaliland siinayso joogitaanka diblomaasiyadeed ee Itoobiya, xilli Geeska Afrika uu wajahayo tartan siyaasadeed, dhaqaale iyo istiraatiiji ah oo ku saabsan dekedaha, marin-badeedka iyo iskaashiga gobolka.
Somaliland ayaa muddo dheer ku doodayay inay tahay dal madax-bannaan oo doonaya aqoonsi caalami ah, halka Dowladda Federaalka Soomaaliya ay Somaliland u aragto qayb ka mid ah dhulkeeda. Sidaas darteed, xiriir kasta oo Somaliland la yeelato dalalka gobolka wuxuu leeyahay saameyn siyaasadeed oo ka baxsan xiriir laba geesood ah.
Magacaabista Sharmaarke Geelle ayaa sidaas darteed noqon karta tallaabo cusub oo lagu sii xoojinayo xiriirka Hargeysa iyo Addis Ababa, iyadoo labada dhinac ay doonayaan inay sii wadaan iskaashiga dhinacyada ay danaha wadaagaan.
