Xiisadda siyaasadeed iyo tan amni ee ka taagan Koonfur Galbeed ayaa sii xoogeysanaysa, iyadoo masuuliyiin iyo siyaasiyiin kala taabacsan dhinacyada isku haya maamulka Koonfur Galbeed ay hadallo kulul isku marinayaan.
Wasiir Xasan Cabdi Maxamed oo ka tirsan garabka madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen, ayaa Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyay inuu dadka reer Koonfur Galbeed u kala arko dhinaca taageerada siyaasadeed, isagoo sheegay in dadka taageera dowladda dhexe loo soo dhoweeyo, halka kuwa ka aragtida duwan loo arko kuwo kasoo horjeeda dowladda.
Wasiirka ayaa sidoo kale ka hadlay wararka la xiriira duqeymo diyaaradeed oo laga soo sheegay deegaano ka tirsan Koonfur Galbeed, gaar ahaan nawaaxiga Baydhabo. Wuxuu sheegay in qaar ka mid ah dadka ay farxad geliyaan marka ay maqlaan in diyaaradaha Turkiga ay duqeeyeen deegaano ay ku sugan yihiin ciidamo taabacsan Laftagareen.
Hadalka wasiirka ayaa xambaarsanaa eedeyn siyaasadeed oo culus oo loo jeediyay Xasan Sheekh, isagoo sheegay in dadka taageersan dowladda dhexe iyo kuwa kasoo horjeeda aan si isku mid ah loola dhaqmin.
Khilaafka siyaasadeed ee Baydhabo ayaa muddooyinkii ugu dambeeyay isu beddelay arrin ay dhinacyadu isku adeegsadaan ciidamo iyo hadallo siyaasadeed.
Laftagareen, oo hore u ahaa madaxweynaha Koonfur Galbeed, ayaa 30-kii Maarso 2026 ku dhawaaqay inuu iska casilay xilka, kaddib markii ay soo baxeen khilaafaad xooggan oo u dhexeeyay isaga iyo dowladda federaalka. Wixii ka dambeeyay, xaaladda siyaasadeed ee Koonfur Galbeed waxay gashay marxalad cusub.
Dhinaca kale, maamulka hadda ka jira Baydhabo wuxuu taageero ka helayaa dowladda federaalka, halka Laftagareen iyo taageerayaashiisu ay weli sheeganayaan inay matalaan siyaasadda iyo maamulka Koonfur Galbeed.
Khilaafka ayaa sidoo kale gaaray heer ay labada dhinac yeeshaan ciidamo kala taabacsan, taasoo kordhisay walaaca laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu isu beddelo iska horimaad hubeysan.
Dhinaca Laftagareen ayaa dhowr jeer ku eedeeyay dowladda federaalka in ay duqeymo ka fulisay deegaano ay joogaan ciidamo iyo taageerayaal isaga taabacsan.
Warbixin la daabacay 20-kii Sebtembar ayaa sheegtay in duqeymo laga soo sheegay deegaano ku dhow Baydhabo, oo ay ka mid yihiin Iidow Dhagool, Eeldoon iyo Saydheelow. Warbixinta ayaa sheegtay in deegaanadaas ay ku sugan yihiin ama hore ugu sugnaayeen ciidamo taageersan Laftagareen.
Waxaa sidoo kale jiray warar sheegaya in diyaarado ay isticmaalaan ama leeyihiin saaxiibada caalamiga ah ee Soomaaliya ay ku lug lahaayeen hawlgallada cirka.
Arrintan ayaa muhiim ah maadaama Turkigu uu Soomaaliya la leeyahay iskaashi militari oo ballaaran, balse sheegashada ku saabsan duqeymo gaar ah ay u baahan tahay caddeyn gaar ah.
Hadallada Xasan Cabdi Maxamed waxay muujinayaan in dhinaca Laftagareen uu khilaafka u arko mid ka weyn tartan siyaasadeed oo keliya.
Wasiirku wuxuu sheegay in dadka qaarkood ay ku farxaan marka ay maqlaan duqeymo lagu qaaday deegaano ay joogaan ciidamada Laftagareen, isagoo ku dooday in dadkaas aysan fahmin sida uu sheegay siyaasadda dowladda federaalka ee Koonfur Galbeed.
Wuxuu sidoo kale sheegay in dadka taageera Madaxweyne Xasan Sheekh la soo dhoweeyo, halka kuwa kasoo horjeeda siyaasaddiisa lagu tilmaamo cadow.
Hadalkaas ayaa ah mowqif siyaasadeed oo ka yimid dhinaca Laftagareen, mana jirto caddayn madax-bannaan oo xaqiijinaysa eedeynta wasiirka ee ah in dowladda si ula kac ah dadka Koonfur Galbeed ugu kala dhaqanto taageero siyaasadeed.
Khilaafka Baydhabo wuxuu ka gudbay muran ku saabsan cidda hoggaamineysa Koonfur Galbeed, waxaana hadda ku dhex jira arrimo amni, ciidamo, doorasho iyo xiriirka dowladda federaalka iyo maamul goboleedyada.
Dhinaca dowladda federaalka iyo maamulka Baydhabo waxay ku doodayaan in hay’adaha dowladda iyo amniga dalka ay tahay inay si buuxda uga shaqeeyaan magaalada iyo deegaanada Koonfur Galbeed.
Dhinaca Laftagareen ayaa iyaguna ku adkeysanaya in ciidamadooda iyo taageerayaashooda ay leeyihiin xaq siyaasadeed oo ay ku difaacayaan waxa ay u arkaan maamulka saxda ah ee Koonfur Galbeed.
18-kii Sebtembar, Laftagareen wuxuu magacaabay xubno cusub oo wasiirro ah, taasoo muujisay in garabkiisu weli isku dayayo inuu sii hayo qaab-dhismeed siyaasadeed oo u gaar ah, xilli uu ka maqan yahay Baydhabo.
Turkiga ayaa noqday mid ka mid ah dhinacyada dibadda ee si weyn loogu xusay khilaafka cusub ee Koonfur Galbeed.
Soomaaliya iyo Turkiga waxay leeyihiin xiriir dhow oo dhinaca amniga ah, waxaana Turkigu muddo kaalin ku lahaa tababarka iyo taageerada ciidamada Soomaaliya.
Laakiin dhinaca Laftagareen ayaa hadda Turkiga ku eedeynaya inuu si toos ah ama si dadban uga qayb qaadanayo dagaalka siyaasadeed iyo kan militari ee Baydhabo.
15-kii Sebtembar, afhayeen dhinaca Laftagareen ah ayaa Turkiga ku tilmaamay “cadow”, isagoo ku eedeeyay duqeymo ka dhacay deegaano ku dhow Baydhabo. Eedeymahaasna xilligaas si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dadka ugu weyn ee khilaafka siyaasadeed iyo militari saameyn kara waa shacabka ku nool Baydhabo iyo deegaanada ku dhow.
Haddii dagaalladu sii socdaan ama duqeymo iyo dhaqdhaqaaqyo ciidan ay kordhaan, waxaa iman kara barakac, cabsi amni iyo carqalad ku timaadda ganacsiga iyo adeegyada bulshada.
Wararka laga helayo nawaaxiga Baydhabo ayaa hore u muujiyay in duqeymo laga soo sheegay tuulooyin iyo deegaano ay ku sugan yihiin ciidamo taabacsan Laftagareen.
Sidoo kale, khilaafka wuxuu saameyn karaa isku socodka dadka iyo ganacsiga, gaar ahaan haddii waddooyinka laga galo Baydhabo ay noqdaan goobo ay ciidamo isku horfadhiyaan.
Dowladda federaalka iyo maamulka Baydhabo, dhankooda, waxay u muuqdaan inay doonayaan in maamulka magaalada iyo hay’adaha dowladda lagu sii xoojiyo gacanta dowladda dhexe iyo maamulka cusub ee Koonfur Galbeed.
Sidoo kale, sheegashada ah in diyaaradaha Turkiga ay duqeeyeen deegaano hoos yimaada Baydhabo waxay weli u baahan tahay xaqiijin madax-bannaan.
Waxa hadda muuqda ayaa ah in khilaafka Koonfur Galbeed uu sii ballaaranayo, waxaana natiijadiisa si weyn u saameyn kara haddii dhinacyadu u gudbaan wadahadal siyaasadeed, ama haddii xiisadda amni ay sii kororto.
