Soomaaliya oo ay colaado saameeyeen ayaa sanadkan si weyn ugu burburtay abaaro iyo hoos u dhac weyn oo ku yimid gargaarka bani’aadantinimo, waxaana hadda dalka uu isu diyaarinayaa fatahaado baahsan oo malaayiin qof oo kale ku riixi kara xaalad gaajo daran.
Xoghayaha Guud ee Norwegian Refugee Council (NRC), Jan Egeland, oo booqday xeryaha barakacayaasha ee Kismaayo, ayaa sheegay in xaaladdu ay gaartay meel aad u adag.
“Bulshooyin dhan ayaa bilo badan sugayay iyagoo aan helin wax gargaar ah,” ayuu yiri Egeland. “Waxaan la kulmay qoysas, haween, carruur iyo beeraley wax walba ku waayay abaaro iyo gaajo is-daba joog ah. Qoysasku waxay wadaagaan hal saxan oo cunto ah maalintii. Dhallaanka cusubna waxay halis ugu jiraan inay u dhintaan nafaqo-darro. Hadda waxaa kusoo wajahan fatahaado, kuwaas oo halis ku ah inay gebi ahaanba baabi’iyaan wixii u haray. Ma awoodno inaan dhabarka u jeedinno oo aan si aan waxba ka qaban ugu oggolaanno musiibo kale inay ku dhacdo qoysaskan.”
Qiyaastii 6 milyan oo qof, ama mid ka mid ah saddexdii qof ee Soomaaliya, ayaa wajahaya heerar qalalaase oo dhanka cuntada ah ama xaalad ka sii daran, kaddib xilliyo abaaro ah oo isdaba joog ah.
In ka badan 700,000 oo qof ayaa sanadkan barakacay, waxaana in ka badan 500,000 oo ka mid ah barakicintooda sabab u tahay abaaraha.
Hay’adda Médecins Sans Frontières (MSF) ayaa ka digtay in qaybo ka mid ah koonfurta Soomaaliya, hal cunug labadii carruur ahba uu la ildaran yahay nafaqo-darro.
Isla markaana, dhimista gargaarka bani’aadantinimo ayaa meesha ka saartay taageeradii ay heli jireen Soomaali badan oo barakacayaal ah.
Inkasta oo baahidu aad u weyn tahay, haddana qorshaha gargaarka bani’aadantinimo ee Soomaaliya wuxuu weli yahay 70 boqolkiiba mid aan la maalgelin.
Xilliga roobka Deyrta , oo la filayo inuu billowdo bisha Oktoobar, ayaa saadaasha cimiladu muujinaysaa inuu noqon karo mid aad u xooggan, iyadoo saameynta El Niño ay kordhin karto roobabka iyo fatahaadaha.
Saadaaliyeyaashu waxay ka digayaan in fatahaadaha sanadkan ay la mid noqon karaan ama xitaa gaari karaan heerarkii fatahaadihii 2023, kuwaas oo barakiciyay qiyaastii 1.2 milyan oo qof, dilay ku dhowaad 8,000 neef oo xoolo ah, isla markaana waxyeelleeyay ku dhowaad 11,000 hektar oo dhul beereed ah.
Jan Egeland ayaa sheegay in dadka Soomaaliyeed ay si joogto ah u bixiyaan qiimaha masiibooyinka cimilada, inkastoo aysan iyagu sabab u ahayn.
“Dadka Soomaaliyeed waxay bixiyaan qiimaha dhibaatooyinka cimilada ee ba’an, kuwaas oo aysan iyagu wax sabab ah ku lahayn,” ayuu yiri Egeland.
Wuxuu intaas ku daray in la ogyahay in musiibada xigta ay soo socoto, isla markaana waayo-aragnimadii hore ay muujisay sida gaajo ay ugu beddelmi karto macaluul marka Soomaaliya laga tago iyadoo aan la helin gargaar ku filan.
Daraasad MSF ay ku samaysay qoysaska barakacayaasha Baydhabo waxay muujisay in hal cunug labadii carruur ahba uu nafaqo-darro qabo.
Heerarka nafaqo-darrada qaybo ka mid ah Soomaaliya ayaa maraya meel ka sarreysa kuwii shantii sano ee lasoo dhaafay.
Dalalka deeq-bixiyeyaasha ah waxay bixiyeen kaliya 30 boqolkiiba lacagta loo baahan yahay qorshaha gargaarka bani’aadantinimo ee Soomaaliya ee 2026.
75 boqolkiiba adeegyada ilaalinta ayaa la xiray intii lagu jiray sanadkii lasoo dhaafay.
Sida saadaasha FEWS NET tilmaamayso, sababta ugu weyn ee keenta cunto-yarida ba’an ayaa ka wareegaysa abaaraha xilligii Gu’ga 2026 una wareegaysa fatahaadaha xilliga Deyrta 2026.
