Xiriirka Soomaaliya iyo Türkiye ayaa soo maray isbeddel weyn tan iyo sanadkii 2011, xilli Türkiye ay Soomaaliya uga soo muuqatay dhinaca gargaarka bani’aadannimada iyo taageerada shacabka Soomaaliyeed ee ay saameeyeen abaarta iyo colaadaha.
Sanadkii 2011, Recep Tayyip Erdoğan, oo xilligaas ahaa Ra’iisul Wasaaraha Türkiye, ayaa soo booqday Muqdisho xilli Soomaaliya ay wajahaysay xaalad bani’aadannimo oo aad u daran. Booqashadaasi waxay noqotay mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu muhiimsanaa ee xoojiyay xiriirka labada dal.
Türkiye waxay Soomaaliya ka fulisay mashaariic dhinacyada caafimaadka, waxbarashada, kaabayaasha, dhaqaalaha iyo gargaarka bani’aadannimada, waxaana muddooyinkii xigay xiriirka labada dal ku soo biiray iskaashi dhinaca amniga iyo difaaca ah.
Hadda oo la joogo 2026, waxaa laga joogaa 15 sano xilligii uu xiriirka Soomaaliya iyo Türkiye galay marxaladda cusub ee uu maanta marayo.
Markii Türkiye ay Soomaaliya si weyn uga soo muuqatay sanadkii 2011, dalka waxaa ka jiray abaar baahsan, gaajo iyo xaalad amni oo aad u adag.
Booqashadii Erdoğan ee Muqdisho waxay xilligaas noqotay dhacdo si weyn loo xusuusto, iyadoo Türkiye ay ballaarisay gargaarkeeda iyo mashaariicda ay Soomaaliya ka fulinayso.
Shacabka Soomaaliyeed waxay Türkiye u arkeen dal u yimid inay ka caawiso xaaladda bani’aadannimo iyo dib-u-dhiska dalka.
Aragtidaas ayaa muddo dheer ahayd mid ka mid ah tiirarka ugu waaweyn ee xiriirka shacabka labada dal.
Sanadihii ka dambeeyay 2011, xiriirka Soomaaliya iyo Türkiye wuxuu ka gudbay gargaarka bani’aadannimada oo keliya.
Türkiye waxay noqotay mid ka mid ah dalalka ugu muhiimsan ee Soomaaliya kala shaqeeya dhinacyada caafimaadka, waxbarashada, dhaqaalaha, kaabayaasha iyo amniga.
Sidoo kale, shirkado iyo hay’ado Turki ah ayaa ka qayb qaatay mashaariic kala duwan oo ka socda Muqdisho iyo meelo kale oo Soomaaliya ah.
Sanadkii 2017, Türkiye waxay Muqdisho ka hirgelisay xarunta TURKSOM, taas oo noqotay xarun muhiim u ah tababarka ciidamada Soomaaliyeed.
Ciidamo Soomaaliyeed ayaa halkaas lagu tababaray, iyadoo Türkiye ay sidoo kale bixisay taageero dhinaca tababarka iyo qalabaynta ciidamada.
Tallaabadaasi waxay xiriirka labada dal siisay dhinac cusub, iyadoo Türkiye ay si toos ah uga mid noqotay dalalka taageera dhismaha awoodda ciidamada Soomaaliya.
Sanadkii 2024, Soomaaliya iyo Türkiye waxay saxiixeen heshiisyo ballaaran oo la xiriira difaaca, dhaqaalaha iyo amniga badda.
Heshiisyadaasi waxay Türkiye siinayaan door muuqda oo ku saabsan taageerada Soomaaliya ee dhinacyada amniga iyo dhismaha awoodda ciidamada badda.
Arrintan ayaa Türkiye ka dhigtay dal si gaar ah muhiim ugu ah qorshaha Soomaaliya ee dib-u-dhiska iyo xoojinta ciidamada qaranka.
Iyadoo la joogo 2026, xiriirka Soomaaliya iyo Türkiye wuxuu marayaa meel aad uga duwan halkii uu joogay 2011.
Türkiye maanta ma aha oo keliya dal bixiya gargaar bani’aadannimo, balse waxay Soomaaliya ku leedahay door dhinacyada amniga, difaaca, dhaqaalaha iyo siyaasadda.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo bulshada Soomaaliyeed ayaa bilaabay inay su’aalo ka keenaan heerka uu gaarsiisan yahay doorka Türkiye ee arrimaha gudaha Soomaaliya.
Doodda ugu weyn waxay tahay in taageerada dibadda ay tahay inay ku ekaato iskaashi dowladeed iyo danaha labada dal, iyadoo aan loo oggolaan inay saameyn ku yeelato khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.
Isbeddelka ugu weyn ee dareenka bulshada ayaa ka muuqda dhacdooyin ay dad Soomaaliyeed si cad ugu muujiyeen caro ka dhan ah Türkiye, oo ay ku jiraan mudaharaadyo iyo xaalado lagu gubay ama lagu dhaawacay astaamo ay ka mid tahay calanka Türkiye.
Tani waxay ka duwan tahay sawirkii guud ee shacabka Soomaaliyeed ay Türkiye ka haysteen sanadihii hore.
Shan iyo toban sano ka hor, Türkiye waxaa inta badan lala xiriirinayay gargaar, caafimaad, waxbarasho iyo taageero. Maanta, qayb ka mid ah bulshada Soomaaliyeed waxay si adag u dhaliilayaan doorka Ankara, gaar ahaan marka ay arrimaha amniga iyo siyaasadda gudaha soo galaan.
Isbeddelka dareenkaas wuxuu muujinayaa sida xiriirka dowlad-dowladeed uu mararka qaar uga duwanaan karo dareenka shacabka.
Xilligan waxaa sidoo kale soo baxaya warar ku saabsan qorshayaal Türkiye loogu sameynayo xarun ama saldhig ku yaalla degmada Baraawe ee gobolka Shabeellaha Hoose.
Qaar ka mid ah ilo amni ayaa sheegaya in qorshayaashaas ay la xiriiri karaan xarun isgaarsiineed iyo adeegyo milatari oo ay ku jiraan nidaamyada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee drones-ka.
Wararka qaarkood waxay intaas ku darayaan in xaruntaas loo adeegsan karo hawlgallo amni oo ka socda koonfurta Soomaaliya.
Baraawe waxay ku taallaa meel istiraatiiji ah oo ka tirsan koonfurta Soomaaliya, halka Jubalandna ay leedahay muhiimad gaar ah oo dhinaca amniga iyo ganacsiga ah.
Kismaayo waa xarunta maamulka Jubaland, waxaana halkaas ku sugan mas’uuliyiin sare oo ka tirsan maamulka.
Haddii la xaqiijiyo in xarumo militari oo cusub laga sameynayo Baraawe, tallaabadaas waxay yeelan kartaa saameyn ku saabsan isku dheelitirka awoodaha amni ee koonfurta Soomaaliya.
Taasi waa sababta war kasta oo ku saabsan dhaqdhaqaaq militari oo cusub oo ka socda Shabeellaha Hoose loogu baahan yahay in si taxaddar leh loo xaqiijiyo.
Dhanka kale, Kenya waxay sii waddaa iskaashiga dhinaca amniga ee ay la leedahay Jubaland.
Ciidamada Kenya waxay qayb ka yihiin howlgalka AUSSOM, waxayna muddo dheer ka hawlgaleen deegaano ku dhow xuduudda Soomaaliya iyo Kenya.
Kenya waxay amniga Jubaland u aragtaa arrin si toos ah ula xiriirta amniga xuduuddeeda iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.
Sidaas darteed, Nairobi waxay si gaar ah ula socotaa dhaqdhaqaaq kasta oo militari ama siyaasadeed oo ka dhaca koonfurta Soomaaliya.
Inkasta oo Kenya ay xiriir dhow la leedahay Jubaland, haddana waxaa muhiim ah in la ogaado in Kenya iyo Türkiye aysan ahayn laba dowladood oo xiriirkoodu xun yahay.
Labada dal waxay leeyihiin xiriir diblomaasiyadeed iyo iskaashi dhinacyo badan leh, oo ay ku jiraan amniga iyo difaaca.
Sidaas darteed, haddii ay Soomaaliya ka dhex dhalato xaalad ay danaha Türkiye iyo Kenya isku dhacaan, arrintu waxay noqon kartaa mid aad u xasaasi ah, iyadoo labada dal ay haddana leeyihiin xiriir toos ah oo diblomaasiyadeed.
Koonfurta Soomaaliya ayaa sannadihii dambe noqotay goob ay ku kulmaan dano badan oo gudaha iyo dibadda ah.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay doonaysaa inay xoojiso awoodda dowladda dhexe iyo ciidamada qaranka.
Mareykanka iyo dalalka kale ee reer Galbeedka waxay iyaguna danaynayaan dagaalka lagula jiro Al-Shabaab iyo xasilloonida Soomaaliya.
Xaaladdaas ayaa ka dhigaysa koonfurta Soomaaliya meel xasaasi ah oo tallaabo kasta oo cusub ay saameyn ku yeelan karto dhinacyo badan.
Marka dib loo eego 15-ka sano ee u dhexeeya 2011 iyo 2026, xiriirka Soomaaliya iyo Türkiye wuxuu soo maray saddex marxaladood oo waaweyn.
2011: Türkiye waxay Soomaaliya kaga soo muuqatay gargaar bani’aadannimo iyo taageero shacabka.
2017: Iskaashiga milatari iyo tababarka ciidamada ayaa noqday qayb muhiim ah oo xiriirka labada dal ah.
2024: Heshiisyada difaaca, dhaqaalaha iyo amniga badda ayaa xiriirka gaarsiiyay heer istiraatiiji ah.
2026: Türkiye waxay noqotay mid ka mid ah dalalka ugu saameynta badan Soomaaliya dhinacyada amniga, difaaca, dhaqaalaha iyo siyaasadda.
Isbeddelkaas weyn wuxuu sidoo kale keenay in bulshada Soomaaliyeed ay si kala duwan u qiimeeyaan xiriirka Ankara.
Qaar waxay weli u arkaan Türkiye saaxiib Soomaaliya ka caawiyay xilli adag, halka qaar kalena ay walaac ka qabaan in doorka sii kordhaya ee Türkiye uu saameyn ku yeelan karo siyaasadda gudaha iyo xiriirka u dhexeeya dowladda Federaalka iyo maamul-goboleedyada.
