Marka Cameroon ay qabato doorashadeeda madaxtinimo ee soo socota, Paul Biya wuxuu noqon doonaa 93. Laakiin madaxweynanimada waddanku waxay xaqiijisay toddobaadkan inuu ku tartami doono tigidhka xisbigiisa talada haya, sidii uu horeba u sameeyay.
Labada go’aanba – in dib loo dhigo doorashada hal sano iyo in loo ogolaado inuu tartamo inkasta oo uu da’ yahay – waxay ka careysiiyeen siyaasiyiinta mucaaradka ee Cameroon. Laakiin xitaa kuwa ka soo horjeeda ayaa laga yaabaa inaan loo oggolaan inay tartamaan, taasoo ka dhigeysa Biya inay xor u tahay inay mar kale guuleysato.
Waa kan sida uu u sameeyay: Baarlamaanka Cameroon Arbacadii ansixiyay codsigii Madaxweyne Biya ee ahaa in dib loo dhigo doorashooyinka baarlamaanka iyo dowladaha hoose ee dalka illaa 2026.
Madaxtooyadu waxay ku doodday in jadwalka dhacdooyinka siyaasadeed uu yahay mid camiran, loona baahan yahay in doorashada dib loo dhigo si loo helo meel lagu neefsado.
Mucaaradka laga tirada badan yahay ayaa ka hor yimid tallaabadaas, laakiin 180-ka xubnood ee baarlamaanka qaranka waxaa u badan sharci-yaqaanno ka tirsan xisbiga Biya ee talada haya ee Cameroon People’s Democratic Movement (CPDM) oo leh 152 kursi. Sharci-dajiyayaasha CPDM ayaa u codeeyay hindise sharciyeedka lagu kordhinayo xilka xubnahooda 12 bilood oo kale marka uu dhaco March 10, 2025.
Waa sharci Cameroon in la kordhiyo muddada sharci-dejiyeyaasha. Waxa kaliya ee loo baahan yahay waa in madaxweynaha uu ka codsado baarlamaanka inay ansixiyaan soo jeedinta noocaas ah. Laakiin siyaasiyiinta ka soo horjeeda Biya, tani waxay u ahayd miino.
Marka loo eego qodobka 121 ee xeerka doorashada Cameroon, kaliya xisbi siyaasadeed oo matala baarlamaanka qaranka, golaha guurtida, golaha deegaanka ama golaha degmada ayaa magacaabi kara musharax madaxweyne. Si kastaba ha ahaatee, musharax madax banaan ayaa u tartami kara xilka ugu sarreeya ee dalka, balse waa in ay taageeraan ugu yaraan 300 oo mudane oo ka kala socda 10-ka gobol ee maamulka dalka.
Markii u dambaysay ee dalka ka qabsoontay doorashooyinkii baarlamaanka iyo dawladaha hoose, inta badan xisbiyada mucaaridku waxay qaadaceen wax ay ugu yeedheen fadeexad. Way ku soo noqon kartaa iyaga hadda. Cameroon ayaa inta badan qabata doorashooyinka sharci dejinta ka hor doorashooyinka madaxtinimo, iyada oo musharrixiinta ugu dambeeya ay u tartamayaan jagada ugu sareysa iyadoo lagu saleynayo waxqabadka xisbiyadooda ee codbixinta sharci dejinta.
Prof Maurice Kamto, oo ahaa ninkii la tartamayey Biya ee wakhtigaas, kaas oo galay kaalinta labaad ee doorashada madaxtinimo ee 2018 isaga oo helay 14.23 boqolkiiba wadarta guud ee codadka, ma laha matalaad sharcigu u baahan yahay. Xisbigiisa Kameruun Renaissance Movement (MRC) ayaa qaadacay doorashooyinka baarlamaanka iyo dawladaha hoose ee mataanaha ah ee 2020.
Musharaxa kale ee la tartamayay Cabral Libii oo 44 jir ah kana mid ah musharixiintii ugu da’da yaraa ee kaalinta saddexaad galay 2018 ayaa helay 6.28 boqolkiiba codadka, waxaana labo sano kadib loo doortay baarlamaanka. Laakiin waa inuu sugo go’aan maxkamadeed oo ku saabsan masiirkiisa oo ah hoggaanka xisbiga mucaaradka Cameroon Party for National Reconcililiation (PCRN), halkaas oo uu khilaaf kala dhexeeyo mas’uuliyiinta kale ee xisbiga.
Dib u dhigista doorashadu waxay fududayn kartaa culayska jadwalka doorashada. Si kastaba ha ahaatee, mucaaradka ayaa laga yaabaa inay ku fariistaan doorashada soo socota ee madaxweynaha, maadaama dib u dhaca ku yimid uu ka dhigan yahay in musharixiinta ay ku saleysnaan doonaan qaabka ay hadda u dhisan yihiin golaha sharci dejinta.
Marka uu baarlamaanku ansixiyo, madaxweynuhu waxa uu soo saarayaa wareegto uu ku kordhinayo muddada xil-haynta golaha deegaanka ee dawladda hoose, si waafaqsan qodobka 170(2) ee xeerka doorashooyinka dalka. Sidaas darteed, doorashada xubnaha Golaha Shacbiga iyo golaha deegaanka ee dalka, oo inta badan laba jeer loo kala qaybiyo, waxay hadda dhici doontaa 2026-ka – doorashada madaxtooyada ka dib.
François Bolvine Wakata, oo ah xildhibaan iyo Wasiirka Kameruun ee u qaabilsan madaxtooyada u qaabilsan xidhiidhka golayaasha, ayaa sheegay in go’aanka dib u dhigista doorashooyinka uu u fududayn doono qorshayaasha doorashada.

