Magaalooyinka Muqdisho, Addis Ababa iyo Kampala waxaa ka socda shirar looga hadlayo Mustaqbalka Howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM iyada oo dhammaan diiradda lagu saarayo sidii loo heli lahaa dhaqaalaha uu jartay Maraykanka iyo qorshe cusub.maadaama go’aanka maamulka Trump ee joojinta qayb ka mid ah taageeradiisa dhaqaale uu muujiyay dhibaatada joogtada ah ee maalgelinta hawlgalka iyo su’aalo degdeg ah oo ku saabsan diyaar-garowga Soomaaliya ee qaadashada mas’uuliyadda buuxda ee ammaanka.
La-tashiyada, oo bilaabatay bil ka hor, waxay isu keeneen madax ka socday Dowladda Federaalka Soomaaliya, Midowga Afrika, dalalka bixiya ciidanka iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah. Shir heer sare ah ayaa loo qorsheeyay 31-ka Luulyo Kampala, halkaasoo go’aan kama dambeys ah laga gaari doono maalgelinta iyo dib-u-habaynta hawlgalka. Natiijada kulankaas ayaa go’aamin doonta in AUSSOM ay sii wadan karto howlaheeda, ama haddii guulihii amniga ee tobanka sano ee la soo dhaafay ay bilaabi doonaan inay dabaraan.
AUSSOM, oo si rasmi ah u bedelay Hawlgalkii Kala-guurka Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS) bishii Janaayo 2025, hadda waxay leedahay ku dhawaad 12,000 oo shaqaale ah oo ka hawl gala amar hoos loo dhigay oo diiradda saaraya tababarka, la-talinta, iyo dhisidda awoodaha hay’adaha. Beddelka ka yimid taageerada tooska ah ee dagaalka una dhaqaaqista hab bartilmaameed leh ayaa muujinaysa dib-u-habeyn istiraatiiji ah, laakiin sidoo kale wuxuu yimid moodel maaliyadeed oo aan waligii si buuxda loo xaqiijin.
Midowga Afrika wuxuu saadaaliyay baahi ku dhow $190 milyan sanadkii 2025 si uu u fududeeyo kala-guurka ATMIS ilaa AUSSOM. Kormeeyayaasha bulshada rayidka ah ayaa digniin ka bixiyay in baahiyaha muddada-gaaban ay gaareen in ka badan $90 milyan, iyadoo saameyntu ay tahay ciidamo aan la bixin mushaarkooda iyo joojinta caawimaadda kooxaha halista ku jira. Midowga Yurub, oo ahaa taageeraha ugu muddo dheer hawlgalkan, wuxuu ballan qaaday €600 milyan dadaallada ay Afrikaanadu horseed ka yihiin laga bilaabo 2022 ilaa 2024, oo ay ku jirto €340 milyan oo loogu talagalay hawlgallada milateri ee Soomaaliya. Bishii Abriil 2026, Midowga Yurub wuxuu ansixiyay €75 dheeraad ah
Maraykanku wuxuu ku deeqay ku dhawaad $2 bilyan howsha taageerada QM ee Soomaaliya, laakiin maamulka Trump wuxuu si isa soo taraysa uga xanaaqay waxa ay u arkaan horumar la’aan ku filan oo ay sameeyeen hogaamiyaasha Soomaaliyeed marka ay mas’uuliyad ka qaadanayaan ammaankooda. Washington ayaa ka digtay in ay ka soo horjeedo taageerada sii socoshada AUSSOM ka dib waqtigeeda hadda, kaas oo dhici doona horraanta 2027. Mas’uuliyiinta Midowga Afrika ayaa shalay kulan degdeg ah ku sheegay in la’aan taageerada QM, howlgalka aanu noqon doonin mid la awoodi karo. Uganda, oo bixisa tirada ugu badan ee ciidamada oo qiyaastii ka kooban 5,000 ilaa 6,000 oo askari oo dalka ka joog, ayaa horay u sheegtay inay qorshaynayso inay ka baxdo ka dib ku dhawaad labaatan sano.
Kampala: Shirka Ugu Dambeeya ee Beddelka
Shirka Kampala, oo loo qorsheeyay 31-ka Luulyo, waa dhamaadka toddobaadyo wadahadal diblumaasiyadeed oo xoogan. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka hadlay shir horudhac ah oo ay isugu yimaadeen dalalka ciidamo ka dira ee Entebbe bishii Abriil 2025, isaga oo xusay guulaha ugu dambeeyay ee lagula dagaallamayo argagixisada iyo horumarinta Qorshaha Horumarinta Amniga Soomaaliya. Wuxuu u mahadceliyay dalalka ciidamo ka soo dira oo uu bogaadiyay dhibaatadooda. Wakhtigaas, shirka wuxuu aqoonsaday horumarka Soomaaliya, oo ay ku jirto ku biirista Bulshada Dhaqaalaha Bariga Afrika, doorashadeeda xubno aan joogto ahayn ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, iyo ka qaadista xayiraadda hubka.
Hase yeeshee, guulahaas kuma turjummin nidaam dhaqaale oo waara. Shirka Kampala waxaa la filayaa inuu diiradda saaro jadwalka howlgallada, maalgelinta, iyo isku xirka la xoojiyey ee u dhexeeya ciidamada ammaanka Soomaaliyeed iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah. Laakiin farqiga u dhexeeya hadalka diblumaasiyadeed iyo xaqiiqada dhaqaaluhu wali waa weyn yahay. Dowladda Federaalka ayaa hore u
Kala-guur Aan Qorshe Lahayn
Wadahadallada ka socda Muqdisho, Addis Ababa iyo Kampala waxay muujinayaan in Soomaaliya aysan weli diyaar u ahayn inay kali ku istaagto dhinaca militariga. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa kordhiyay oggolaanshihii AUSSOM ilaa Diseembar 31, 2026, laakiin kordhintan waxaa la siiyay iyada oo aan la helin maalgelin ku filan. Hawlgalka Kaalmada Kala-guurka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNTMIS) waxaa qorshuhu yahay inuu dhammeeyo hawlihiisa Oktoobar 31, 2026, taasoo ka tagaysa bannaan siyaasadeed iyo mid hay’adeed oo kala-guurka amniga uusan awoodin inuu buuxiyo.
Hoggaamiyeyaasha Geeska Afrika ayaa ku midowday Addis Ababa si ay u kordhiyaan maalgelinta AUSSOM, laakiin qaabka maalgelinta isku dhafan ee la tixgelinayo, oo isku daraaya kafaalaqaad Qaramada Midoobay, ballanqaadyada deeq-bixiyayaasha iyo lacagaha AU, waa aqoonsi in hal dhinac kaliya uusan awoodin inuu culeyska keli ku qaado. Sidoo kale waa aqbalid in beesha caalamka aysan diyaar u ahayn inay bixiso maalgelinta la saadaalin karo ee muddada dheer ee hawlgalka uu u baahan yahay.
Farqiga u Dhaxeeya Hadalka iyo Xaqiiqda
Xasan sheekh maxamuud wuxuu ku dhawaaqay in dawladdiisu diyaarisay weerar weyn oo lagula dagaallamayo Al-Shabaab, qorshe si rasmi ah loogu soo bandhigi doono dadweynaha marka ay dhammaadaan diyaar-garowga farsamo iyo howlgal. Si kastaba ha ahaatee, waqtiga lagu dhawaaqay arrintaas, iyadoo ay jirto dhibaato maaliyadeed, waxay dhalineysaa su’aalo ku saabsan in weerarku yahay qorshe istiraatiiji dhab ah ama uu yahay tallaabo siyaasadeed oo loogu talagalay in muujiyo horumar ka hor shirka Kampala.
Maraykanku wuxuu wajahaya doorasho adag oo ku saabsan kaalmo amni oo Somalia ah iyadoo awoodda AUSSOM ay ku dhowdahay in ay dhamaato. Ku tiirsanaanta dowlada Soomaaliya ee taageero caalami ah, awood la’aanta ay u leedahay inay hesho maalgelin la saadaalin karo, iyo ku guuldareysiga inay soo bandhigto qorshe lagu kalsoonaan karo oo ku saabsan kala-guurka ammaanka ayaa ka dhigay mid ku tiirsan oo aan ka bixi karin. Shirka Kampala waa imtixaan lagu ogaanayo in Soomaaliya ay ka dhaadhicin karto la-hawlgalayaasheeda caalamiga ah inay sii wadaan maalgelinta hawlgal ku socday ku dhawaad laba
Horumarka Mustaqbalka
Mustaqbalka AUSSOM waa sawir yar oo muujinaya dhibaatada guud ee maamul ee Soomaaliya. Waa sheeko ku saabsan ballanqaad caalami ah oo hoos loo dhigay sababtoo ah maalgelin la’aan joogto ah, himilo Soomaali ah oo ku xaddidan daciifnimada hay’adaha, iyo isbeddel loo ballanqaaday sanado badan laakiin aan weligiis la keenin. Shirka Kampala waxa uu siin karaa nasasho ku meel gaar ah, balse ma xallin doono dhibaatada aasaasiga ah: Soomaaliya weli diyaar uma aha inay keligeed istaagto, saaxiibbadeeda caalamiga ahna ma doonayaan inay culayska sii wadaan weligood.
