Waxaa isa soo taraya su’aalaha ku saabsan in mucaaradka Soomaaliyeed ay aqbali doonaan gogosha wadahadal ee uu Xasan Sheekh Maxamuud u fidiyay dhinacyada siyaasadda, xilli khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo mucaaradka uu weli salka ku hayo hannaanka doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo mustaqbalka siyaasadeed ee dalka.
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku baaqay in siyaasiyiinta ku kala aragti duwan arrimaha dalka ay miiska wadaxaajoodka isugu yimaadaan, si xal looga gaaro khilaafaadka jira. Madaxtooyada ayaa 26-ka Oktoobar 2026 shaacisay casuumaad rasmi ah oo loo diray Xisbiga Nabad iyo Nolol, Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, Madasha Midnimo Qaran iyo Dalladda Bulshada Rayidka, kuwaas oo lagu casuumay shir wadatashi qaran oo Muqdisho ka dhacaya 14-ka ilaa 18-ka Nofeembar 2026.
Shirka ayaa la filayaa in diiradda lagu saaro arrimaha doorashooyinka federaalka iyo sidii loo heli lahaa is-afgarad siyaasadeed oo ay dhinacyada muhiimka ahi ku wada qanacsan yihiin. Hase yeeshee, weli waxaa taagan su’aalo ku saabsan shuruudaha ay mucaaradku ku aqbali karaan gogosha, ajandaha kulanka iyo in dowladda ay diyaar u tahay inay dib uga wada hadasho go’aannada ay hore u qaadatay.
Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, oo ay ku mideysan yihiin siyaasiyiin mucaarad ah iyo maamullada Puntland iyo Jubaland, ayaa 20-kii Oktoobar sheegay inuu diyaar u yahay wadaxaajood dhab ah oo lagu gaaro heshiis doorasho iyo jadwal la fulin karo.
Goluhu wuxuu dowladda federaalka ugu baaqay inay joojiso tallaabooyinka uu ku tilmaamay kuwo hal dhinac ah, isla markaana ay dib ugu soo laabato miiska wadaxaajoodka si loo helo hannaan doorasho oo heshiis guud lagu yahay.
Mowqifkan ayaa muujinaya in mucaaradku aysan gebi ahaanba albaabka ka xirin wadaxaajoodka, balse ay doonayaan in wada hadalku noqdo mid wax ka beddeli kara xaaladda siyaasadeed ee taagan.
Sidaas darteed, su’aasha muhiimka ahi ma aha oo keliya in mucaaradku aqbalaan casuumaadda madaxweynaha, balse waa in gogosha la dhigay ay buuxinayso shuruudaha ay ku doonayaan heshiis siyaasadeed oo dhab ah.
Khilaafka ugu weyn ee u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka ayaa ku saabsan qaabka loo qabanayo doorashooyinka soo socda, cidda maamulaysa iyo sida loo xaqiijinayo in dhammaan dhinacyada siyaasadeed ay ku kalsoonaadaan natiijada.
Dowladda Xasan Sheekh Maxamuud waxay ku adkeysanaysaa hirgelinta nidaamka doorashada qof iyo cod, iyadoo ku doodaysa in muwaadiniinta loo oggolaado inay si toos ah u doortaan wakiilladooda.
Mucaaradka ayaa dhankooda ku baaqaya in marka hore heshiis siyaasadeed laga gaaro xeerarka doorashada, jadwalka la raacayo iyo doorka dowlad-goboleedyada. Waxay sidoo kale diidan yihiin in go’aanno waaweyn oo saameeya mustaqbalka dalka lagu gaaro hannaan aan heshiis guud laga lahayn.
Khilaafku wuxuu gaaray heer ay dhinacyadu ku kala aragti duwanaadeen jadwalka doorashada federaalka ee 2027. Guddiga doorashooyinka ayaa ku dhawaaqay in doorashada labada aqal ee baarlamaanka la qorsheeyay 15-ka Abriil 2027, halka doorashada madaxweynaha loo asteeyay 15-ka May 2027.
Dowladdu waxay jadwalkan u aragtaa qayb ka mid ah qorshaha doorashooyinka, halka mucaaradku ay ku doodayaan in jadwalka iyo hannaanka doorashada aan la meel marin karin iyada oo aan heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay la gaarin.
Kala duwanaanshahan ayaa ka dhigaya arrimaha doorashooyinka qodobka ugu adag ee la filayo in miiska wadaxaajoodka la soo dhigo.
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa khudbaddiisii ugu dambeysay ku adkeeyay in albaabka wada hadalku u furan yahay siyaasiyiinta qaba aragtiyo ka duwan kuwa dowladda. Wuxuu ku baaqay in khilaafaadka lagu xalliyo wadaxaajood, is-faham iyo isu-tanaasul, iyadoo mudnaanta la siinayo midnimada iyo xasilloonida dalka.
Mowqifka dowladda ayaa ah in dalka loo baahan yahay hannaan doorasho oo shacabka siinaya fursad ay si toos ah ugu doortaan wakiilladooda. Hase yeeshee, hirgelinta nidaamkaas ayaa weli la kulmaysa caqabado siyaasadeed oo la xiriira heshiiska dhinacyada, maamulka doorashada iyo kalsoonida lagu qabo geeddi-socodka.
Waxaa hadda la sugayaa in dowladda ay faahfaahiso sida ay uga jawaabi doonto dalabaadka mucaaradka iyo in kulanka Nofeembar uu yeelan doono ajande ay dhinacyadu si wadajir ah u dejiyaan.
Xisbiga Nabad iyo Nolol, oo uu hoggaamiyo madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ayaa ka mid ah dhinacyada lagu casuumay shirka. Xisbigan iyo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed waa dhinacyo kala duwan, inkastoo ay labaduba dhaliilaan qaybo ka mid ah siyaasadda dowladda.
Sidaas darteed, jawaabaha laga filayo mucaaradka ma aha inay noqdaan kuwo isku mid ah. Waxaa dhici karta in dhinacyadu ku kala duwanaadaan qaabka ay uga qaybgalayaan shirka, shuruudaha ay soo bandhigayaan iyo qodobada ay mudnaanta siinayaan.
Si kastaba ha ahaatee, ka-qaybgalka Xisbiga Nabad iyo Nolol ama dhinac kale kaligiis ma caddaynayo in la gaaray heshiis guud oo mucaaradka oo dhan mideeya.
Waxa ugu muhiimsan ayaa noqon doona in dhinacyada la casuumay ay isku raacaan in wadaxaajoodku noqdo mid lagu xallinayo khilaafaadka jira, halkii uu ku ekaan lahaa kulamo iyo hadallo siyaasadeed oo aan wax natiijo ah dhalin.
Waxaa jira dhowr arrimood oo caqabad ku noqon kara in gogosha madaxweynuhu dhigay ay keento heshiis waara.
Arrinta koowaad waa kalsoonida. Dowladda iyo mucaaradku waxay isku hayaan go’aanno hore looga gaaray doorashooyinka iyo dastuurka. Si wadaxaajoodku u guuleysto, waxaa loo baahan yahay in dhinacyadu isku halleeyaan in heshiis kasta oo la gaaro la ixtiraami doono.
Arrinta labaad waa ajandaha shirka. Haddii dowladda iyo mucaaradku isku raaci waayaan qodobada laga wada hadlayo, waxaa adkaan karta in laga gaaro natiijo wax ku ool ah.
Arrinta saddexaad waa fulinta heshiiska. Xitaa haddii dhinacyadu gaaraan is-afgarad siyaasadeed, waxaa muhiim ah in la dejiyo jadwal, waajibaad cad iyo hannaan lagu hubinayo in qodobada lagu heshiiyay la fuliyo.
Arrinta afraad waa doorka dowlad-goboleedyada. Maadaama Puntland iyo Jubaland ay qayb ka yihiin khilaafka siyaasadeed, ka-qaybgalka iyo aragtidooda ayaa muhiim u noqon kara heshiis loo dhan yahay.
Shirka la qorsheeyay bisha Nofeembar wuxuu noqon karaa fursad ay dhinacyadu dib ugu bilaabaan wadaxaajoodka, laakiin guushiisu waxay ku xirnaan doontaa sida loo wajaho qodobada la isku hayo.
Haddii dowladda iyo mucaaradku diyaar u noqdaan inay dhegeystaan aragtiyada dhinaca kale, isla markaana ay aqbalaan isu-tanaasul ku salaysan heshiis siyaasadeed, waxaa suuragal noqon karta in la helo hannaan doorasho oo ay dhinacyo badan ku kalsoonaadaan.
Dhanka kale, haddii kulanka lagu koobo soo bandhigista mowqifyadii hore ee dhinacyadu ku adkeysanayeen, waxaa adkaan karta in laga gaaro xal waara.
