Afduubka markabka kalluumeysiga ee lagu magacaabo Azini, oo la sheegay inuu leeyahay dalka Iiraan, ayaa dib u soo nooleeyay walaaca laga qabo amniga xeebaha Soomaaliya iyo suurtagalnimada in kooxaha burcad-badeeddu ay dib uga soo muuqdaan xeebaha dalka.
markabka ayaa la sheegay in koox hubeysan oo ka kooban 12 nin ay qafaasheen 29-kii Oktoobar 2026. Waxaa markabka saarnaa 23 shaqaale ah, kuwaas oo 21 ka mid ahi ay ahaayeen muwaadiniin Iiraaniyiin ah, halka labada kale ay ahaayeen Soomaali ka shaqeynayay ilaalinta markabka.
Afduubkan ayaa muhiimad gaar ah leh, maadaama uu ku soo beegmayo xilli ay Puntland dhawaan sheegtay in ay soo afjartay kooxihii burcad-badeedda ee ka howlgeli jiray xeebaha maamulkeeda. Hase yeeshee, dhacdadan ayaa dhalin karta su’aalo ku saabsan heerka amniga badda iyo awoodda hay’adaha amniga ee ka hortagga falalka noocan ah.
Afduubka markabka Azini oo walaac ka abuuray amniga xeebaha Puntland
Markabka kalluumeysiga ee Azini, oo laga leeyahay dalka Iiraan, ayaa la sheegay in koox hubeysan ay afduubatay 29-kii Oktoobar 2026, xilli uu ku sugnaa biyaha Soomaaliya, gaar ahaan xeebaha waqooyi-bari ee dalka.
Warbixinnada la helayo ayaa sheegaya in kooxda afduubka geysatay ay ka koobnayd 12 nin oo hubeysan. Markabka waxaa saarnaa 23 qof oo shaqaale ah, kuwaas oo 21 ka mid ahi ay ahaayeen muwaadiniin Iiraaniyiin ah, halka labada kale ay ahaayeen Soomaali ka shaqeynayay ilaalinta markabka. Xogtan shaqaalaha iyo tirada kooxda afduubka geysatay waxaa baahiyay warbaahin soo xiganaysa Puntland Post.
Warbixin uu soo saaray Xarunta Isku-dubbaridka Amniga Badaha (MSCIO) ayaa xaqiijisay in la soo sheegay afduubka markabka Azini, iyadoo dhacdada lagu sheegay inay dhacday qiyaastii 9:00 subaxnimo waqtiga UTC ee 29-ka Oktoobar. Xaruntu waxay sidoo kale sheegtay in goobtii ugu dambeysay ee markabka laga diiwaangeliyay ay ahayd 9°42′N, 53°55′E, saacaddu markay ahayd 4:00 subaxnimo ee 30-ka Oktoobar. Goobtaasi ma aha xog muujinaysa halka uu markabku hadda joogo.
Warbixinta MSCIO ayaa sheegtay in aan weli la hayn xog rasmi ah oo caddeyneysa xaaladda shaqaalaha markabka. Waxaa sidoo kale jirta walaac laga qabo in markabka loo adeegsan karo saldhig ay kooxaha burcad-badeeddu ka abaabulaan weerarro kale oo ka dhaca biyaha Soomaaliya, inkastoo aan weli la xaqiijin in arrintaasi dhacday. Howlgalka Midowga Yurub ee ATALANTA ayaa la sheegay inuu baaritaan ku hayo dhacdada.
Wararka laga helayo dhacdada ayaa sidoo kale sheegaya in markabka Azini uu haystay shati kalluumeysi oo ay siisay Puntland, isla markaana uu wakiil ka ahaa ganacsade ka soo jeeda Puntland. Haddii xogtaasi sax noqoto, waxay dhalinaysaa su’aalo la xiriira cidda maamuleysay markabka, shaqadiisa iyo xiriirka uu la lahaa ganacsatada ka howlgala xeebaha maamulkaas.
Afduubka ayaa ku soo beegmaya xilli maamulka Puntland uu dhawaan sheegay inuu qaaday tallaabooyin amni oo lagu soo afjarayo kooxaha burcad-badeedda ee ka howlgala xeebihiisa. Si kastaba ha ahaatee, dhacdada Azini ayaa muujineysa in weli ay jiraan caqabado amni oo ka jira biyaha Soomaaliya, isla markaana kooxaha hubeysan ay awood u yeelan karaan inay bartilmaameedsadaan maraakiibta ka howlgasha gobolka.
Xeebaha Puntland ayaa sanadkan 2026 waxaa laga soo sheegay dhacdooyin dhowr ah oo la xiriira afduubka maraakiibta. Daraasad uu bishii Sebtembar daabacay machadka cilmi-baarista RUSI ayaa tilmaantay in weerarrada burcad-badeedda ee xeebaha Soomaaliya ay kordheen sanadkan, inkastoo heerka dhacdooyinku uusan weli la mid ahayn xaaladdii ugu sarreysay ee burcad-badeednimada Soomaaliya sanadihii 2005 ilaa 2011.
Dib u soo noqoshada falalka noocan ah waxay saameyn ku yeelan kartaa kalsoonida shirkadaha maraakiibta iyo kalluumeysiga ee isticmaala biyaha Soomaaliya. Waxa kale oo ay kordhin kartaa kharashaadka amniga, caymiska maraakiibta iyo baahida loo qabo in la xoojiyo ilaalinta xeebaha.
Dhanka kale, haddii la xaqiijiyo in markabka Azini loo adeegsan karo saldhig laga abaabulo weerarro kale, arrintaasi waxay kordhin kartaa khatarta ku wajahan maraakiibta ganacsiga iyo kalluumeysiga ee mara biyaha gobolka. Taasi waxay u baahan tahay in hay’adaha amniga badda ee Soomaaliya iyo kuwa caalamiga ah ay iska kaashadaan la socodka xaaladda iyo badbaadinta shaqaalaha.
Ilaa hadda, xogta la shaaciyay ma caddayn halka markabku hadda ku sugan yahay, xaaladda 23-ka shaqaale ama in wada-hadallo lagu doonayo sii deyntooda ay bilowdeen. Sidoo kale lama shaacin cidda ka dambeysa afduubka ama ujeeddada rasmiga ah ee kooxda hubeysan.
Dhacdada Azini ayaa mar kale soo jeedisay muhiimadda ay leedahay in amniga xeebaha Soomaaliya loo wajaho si joogto ah, iyadoo la xoojinayo ilaalinta maraakiibta, la dagaallanka kooxaha hubeysan iyo iskaashiga hay’adaha amniga badda.
