Dowladda Mareykanka ayaa beenisay warar lagu faafiyay baraha bulshada oo sheegayay in ergayga gaarka ah ee Mareykanka u qaabilsan Geeska Afrika Mike Hammer uu bogaadiyay heshiis muran badan dhaliyay oo dhexmaray Somaliland iyo Itoobiya mar uu dhawaan socdaal ku tagay Addis Ababa. Safaaradda Mareykanka ee Muqdisho ayaa war ay soo saartay ku sheegtay madal X, iyadoo lagu caddeeyay in wararkaasi ay yihiin kuwo been abuur ah.
Sheegashada beenta ah waxay ka timid warbixin been abuur ah oo lagu eedeeyay inay daabacday “The African Herald,” oo ah warbaahin aan jirin. Warbixintan oo ay ku jirtay sawir la qaaday oo loo qaabeeyey in uu u muuqdo mid wargeysyada ka baxa, ayaa lagu sheegay in Hammer uu ammaanay dedaalka diblumaasiyadeed ee Madaxweyne Muuse Biixi ee Somaliland. Dhab ahaantii, Hammer ma uusan soo saarin hadalladaas. Kalfadhigii 42-aad ee aan caadiga ahayn ee Urur Goboleedka IGAD, ayaa Hammer waxa uu walaac ka muujiyay Is-afgaradkii (MOU) ee Itoobiya iyo Somaliland.
January 1, 2024, Itoobiya iyo Somaliland waxa ay kala saxeexdeen heshiis is-afgarad ah oo Itoobiya u ogolaanaya in ay galaan badda cas iyada oo la sii marayo 20 KM oo xeebta Somaliland ah. Heshiiskan ayaa waxaa ka mid ah in Itoobiya laga sameeyo deked dhinaca badda iyo ganacsiga ah oo ay yeelato Somaliland, taas oo Itoobiya ay rajaynayso inay wax ka badasho marinka dekedaha iyo xoojinta is dhexgalka gobolka.
Dowladda Soomaaliya ayaa si kulul u cambaareysay heshiiska MOU oo ay ku tilmaantay mid xad-gudub ku ah madax-banaanideeda iyo wadajirkeeda dhuleed. Iyadoo arrintaas ka jawaabeysa, Soomaaliya ayaa u yeeratay safiirkeedii u fadhiyay Itoobiya, waxayna ku tilmaantay heshiiskaas mid “buray”. Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dhaleeceeyay heshiiskan, isagoo sheegay in heshiiskaasi uu wax u dhimayo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, isla markaana uu fursad u siinayo kooxaha xagjirka ah sida Al-Shabaab. Mudaaharaadyo looga soo horjeedo heshiiska ayaa ka dhacay Muqdisho, waxayna Soomaaliya ka codsatay hay’adaha caalamiga ah sida Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika inay taageero ka helaan.
Mareykanka ayaa walaac xooggan ka muujiyay heshiiska. Mike Hammer waxa uu ku celiyay ixtiraamka uu Maraykanku u hayo madax-banaanida Soomaaliya, isaga oo carabka ku adkeeyay in Maraykanku aqoonsan yahay madax-banaanida Soomaaliya, oo ay ku jirto Somaliland. Afhayeenka Golaha Amniga Qaranka John Kirby ayaa sheegay in heshiiskan uu khalkhal gelin karo xasiloonida gobolka, islamarkaana uu dhiirragelin karo kooxaha xagjirka ah sida Al-Shabaab.
Midowga Afrika ayaa ku baaqay in la xakameeyo oo wada hadal macno leh uu dhex maro Itoobiya iyo Soomaaliya si arrinta si nabad ah loogu dhammeeyo. AU waxay mar kale xaqiijisay inay ka go’an tahay ilaalinta midnimada dhuleed ee dhammaan dalalka xubnaha ka ah. Urur-goboleedka IGAD ee ku bahoobay ganacsiga Bariga Afrika ayaa qabtay shir ay uga hadlayaan xiisadda sii kordheysa ee u dhaxeysa Itoobiya iyo Soomaaliya.
Itoobiya oo aan bad lahayn tan iyo markii ay Eritrea xornimada qaadatay sannadkii 1993-kii, ayaa muddo dheer raadinaysay inay gasho badda cas. Heshiiska Somaliland lala galay ayaa loo arkaa inuu yahay tallaabo istiraatijiyad ah oo lagu xaqiijinayo gelitaanka badda iyo kor u qaadista saamaynta gobolka ee Itoobiya.
