Doodda ku saabsan hoggaanka iyo mustaqbalka siyaasadeed ee Hirshabeelle ayaa sii xoogeysanaysa, iyadoo ay soo baxayaan hadallo iyo kulamo ay yeelanayaan qeybaha kala duwan ee bulshada iyo siyaasiyiinta ku lugta leh maamulka Hirshabeelle.
Arrintan ayaa si gaar ah u taabanaysa cidda noqonaysa Madaxweynaha Hirshabeelle, sida awoodda loogu qaybinayo gobollada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, doorka beelaha kala duwan iyo mustaqbalka maamulka oo ay caasimaddiisu tahay Jowhar.
Warar lagu baahiyay baraha bulshada ayaa sheegay in xubno iyo waxgarad ka tirsan beesha Gaaljecel ay kulan ku yeesheen magaalada Muqdisho, halkaas oo ay kaga hadleen xaaladda siyaasadeed ee Hirshabeelle iyo doorka beesha ee hoggaanka maamulka. Wararkaasi waxay sheegayaan in qaar ka mid ah dadkii kulanka ka qeyb galay ay muujiyeen mowqif ah in haddii aan beesha Gaaljecel loo helin saamiga ay doonayso, gaar ahaan xilka Madaxweynaha Hirshabeelle, ay ka fekeri karto inay dalbato ama dhisto maamul u gaar ah.
Gaaljecel waa beel ka mid ah beelaha Soomaaliyeed ee ku nool deegaanno kala duwan, waxaana xubno iyo waxgarad ka tirsan beesha ay mararka qaar ka hadlaan matalaadda siyaasadeed iyo saamiga ay ku leeyihiin maamulka iyo hay’adaha dowladda.
Doodda cusub waxay sidaas darteed keeni kartaa su’aal kale oo siyaasadeed oo ku saabsan in qaabka awood-qaybsiga Hirshabeelle uu si ku filan uga tarjumayo dhammaan beelaha iyo deegaanada maamulka.
Dhinaca dastuuriga ah, in beel ay sheegato inay rabto maamul u gaar ah keligeed ma abuurayso dowlad-goboleed cusub.
Dhismaha maamul cusub oo ka tirsan Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya wuxuu u baahan yahay in la maro nidaamka dastuuriga ah iyo sharciyada dalka, iyadoo la tixgelinayo deegaanka, dadka, heshiisyada siyaasadeed iyo hay’adaha awoodda u leh arrimaha federaalka.
Sidaas darteed, haddii hadalka ah “haddii aan Madaxweynaha la siin waxaan sameysaneynaa maamul gaar ah” uu yahay mowqif siyaasadeed, wuxuu noqon karaa fariin cadaadis siyaasadeed ah oo loogu baaqayo in beesha laga qeybgeliyo awoodda.
Laakiin haddii arrintu gaarto tallaabo dhab ah oo lagu doonayo in lagu dhiso dowlad-goboleed cusub, waxay geli doontaa marxalad sharci iyo siyaasadeed oo aad uga duwan kulan beeleed ama bayaan siyaasadeed.
Dastuurka KMG ah ee Hirshabeelle ma dhigayo in xilka Madaxweynaha uu si gaar ah u leeyahay Xawaadle, Abgaal, Gaaljecel ama beel kale.
Madaxweynuhu waa xil dowladeed oo lagu helo hannaan doorasho oo uu Dastuurku qeexayo. Sidaa darteed, sheegashada ah in kursiga Madaxweynaha uu qabiil gaar ahi leeyahay waa arrin siyaasadeed ama heshiis awood-qaybsi, haddii uu jiro, balse ma aha xaq si toos ah uga dhashay qodobka Dastuurka.
Taasi waxay ka dhigan tahay in marka la isku hayo madaxweynenimada Hirshabeelle ay muhiim tahay in la eego hannaanka doorashada, muddada xilka iyo go’aannada hay’adaha dastuuriga ah.
Caasimadda oo ku taalla Shabeellaha Dhexe ayaa mararka qaar qayb ka noqota doodda ku saabsan isu-dheellitirka labada gobol ee Hirshabeelle. Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe waxay leeyihiin deegaan, beelo iyo dano siyaasadeed oo kala duwan, waxaana muddo dheer jiray baahi loo qabo in labada dhinac ay helaan matalaad siyaasadeed oo ay ku qanacsan yihiin.
Hase yeeshee, in caasimaddu ku taallo Jowhar macnaheedu ma aha in Madaxweynaha Hirshabeelle uu si gaar ah uga soo jeedo Shabeellaha Dhexe, sidoo kale ma micnaheedu aha in Hiiraan ama beel gaar ah ay leedahay kursiga Madaxweynaha.
Marka laga hadlayo siyaasadda Hirshabeelle, Xawaadle waxay si weyn uga dhex muuqdaan Hiiraan, halka Abgaal ay si weyn uga dhex muuqdaan Shabeellaha Dhexe.
Labadan dhinac ayaa muddo dheer qayb weyn ka ahaa doodaha ku saabsan hoggaanka iyo awood-qaybsiga Hirshabeelle. Hase yeeshee, maamulka waxaa ku nool beelo kale oo badan, waxaana siyaasadda Hirshabeelle muhiim ka ah in dhammaan bulshada ay hesho matalaad.
Soo bixitaanka doodda Gaaljecel ayaa sidaas darteed arrinta ka dhigi karta mid ka ballaaran tartan u dhexeeya laba dhinac oo keliya.
Haddii beesha Gaaljecel ama qeyb ka mid ah waxgaradkeedu ay si rasmi ah u qaataan mowqif ah in ay doonayaan maamul gaar ah, tallaabadaasi waxay abuuri kartaa dood siyaasadeed oo cusub.
Waxay keeni kartaa in dowladda Federaalka iyo madaxda Hirshabeelle ay wajahaan baaqyo cusub oo ku saabsan dib-u-eegista awood-qaybsiga iyo matalaadda beelaha.
Sidoo kale, waxay abuuri kartaa walaac ku saabsan in khilaafaadka siyaasadeed ay isu beddelaan khilaaf deegaan iyo mid beeleed.
Laakiin dhinaca kale, haddii arrinta lagu xalliyo wada-hadal, waxaa suuragal ah in la helo heshiis siyaasadeed oo lagu caddeeyo saamiga iyo matalaadda beesha Gaaljecel iyada oo aan loo gudbin tallaabo lagu kala furfuro maamulka.
