Gobolka Sanaag ma aha kaliya “dhul muran ah” sida xaqiiqda fudud ee laba dhinac. Waa meel ay isku dhex galaan saddex sheegasho oo iska soo horjeeda:
1.Somaliland waxay sheegataa gobolka inuu ka mid yahay dhulkeeda iskeed ugu dhawaaqday waxayna si joogto ah u cambaareysay dadaallada Federaalka ee lagu doonayay in lagu dhiso maamul kale halkaa.
2. Puntland waxay sheegataa awood ku saabsan qaybaha Sool iyo Sanaag, waxayna iska hor imaad ka muujisay dadaallada Federaalka ee lagu doonayay in SSC-Khaatumo loo aqoonsado dawlad xubin ka ah federaalka.
3.Dowladda Federaalka waxay aqoonsatay Dawladda Waqooyi Bari (hore SSC-Khaatumo) sidii dawlad xubinta ka ah federaalka, caasimaddeeduna tahay Laascaanood, iyadoo ku jirta qaar ka mid ah gobollada Sool, Sanaag iyo Togdheer.
Rabshadihii ka dhacay Dhahar bishii July 2025, oo sababay dhimashada iyo dhaawaca dad badan, waxay si toos ah ugu xirnaayeen dadaalka dowladda federaalka ee lagu doonayay in SSC-Khaatumo si rasmi ah loogu dhiso gobolka caasimaddiisu tahay Laascaanood. Hindisahan ayaa waxaa ka horyimid Puntland iyo Somaliland si xoog leh, labaduba waxay sheegtaan.
Dagaalka waxa uu dawa socdaa dagaalo xooggan oo dhex maray labada qabiil aagga Laashimo bishii May, kuwaas oo geystay dhimashada in ka badan 20 qof. Bishii May 2026, dagaallo dhimasho leh ayaa ka qarxay aagga Carma , iyadoo ugu yaraan 40 qof lagu dilay mid ka mid ah dhacdooyinka ugu daran ee rabshadaha ee gobolka ku dhacay sanadihii ugu dambeeyay. Ugu yaraan 17 qof ayaa lagu dilay isku dhacyo qabiil gudaha ah oo ka dhacay tuulada Dararweyne ee degmada El-Afweyne ee Sanaag. Khilaafka Sool-Sanaag wuxuu ku lug leeyahay arrimo maxalli, goboleed iyo qaran, waxaana la filayaa inay dagaallada qabiilku sii socdaan , oo uu kiciyo khilaafka dhulalka aan la xallin, tartanka siyaasadeed, iyo yaraanta kheyraadka ee cimiladu keento.
Qaabkani waa mid si xanuun leh loo saadaalin karo. Abaartu waxay qalajisaa ilaha biyaha iyo dhul daaqsime. Bulshooyinka xoolo-dhaqatada ah, oo horeba loo yaraystay loona dayacay dowladihii soo raacay, waxay ku tartamaan kheyraadka soo yaraaday. Dagaal ayaa qarxa. Odayaasha iyo masuuliyiintu waxay bixiyaan wicitaano nabadgelyo. Kadibna wareeggu wuu ku celcelaa, sida tobanaan sano loogu celiyey.
Wasiirka Ganacsiga Jamaal Maxamed Xasan, oo ka soo jeeda gobolka, ayaa dagaalka dib-u-soo-noqday ku tilmaamay “masiibo weyn” wuxuuna ku booriyey labada dhinac in si shuruud la’aan ah loo joojiyo dagaalka. Sidoo kale wuxuu ka codsaday maamulada Gobolka Waqooyi Bari, culimada diinta, haweenka, odayaasha, dhallinyarada iyo qaybaha kale ee bulshada inay si degdeg ah u farageliyaan.
Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Arrimaha Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta ee Gobolka Waqooyi Bari ayaa sidoo kale ku baaqday in si degdeg ah loo joojiyo rabshadaha soo noqnoqda. “Waxaan ku boorineynaa dhinacyada ku lugta leh khilaafka inay si shuruud la’aan ah u joojiyaan dagaalka isla markaana ilaaliyaan nabadda, wadajirka iyo badbaadada shacabka,” ayaa lagu yiri bayaanka.
Si kastaba ha ahaatee, awoodda Gobolka Waqooyi Bari ee hirgalinta nabadda way xadidan tahay. Maamulka, oo la aas-aasay 2025 bedelkii maamulka ku meel gaarka ahaa ee SSC-Khaatumo, weli waa jilicsan yahay awooddiisana meelaha sida Badhan ayaa lagu doodaa. Gobolka waxaa sheegta labada dhinac ee Somaliland iyo Puntland, iyadoo la isku qasan yahay xiriirada qabiilada.
Khilaafka Sanaag laguma fahmi karo gooni-gooni, waa qayb ka mid ah dagaalka ballaaran ee lagu doonayo in lagu xakameeyo gobolka. Khilaafka dhuleed ee u dhexeeya Somaliland iyo ciidammada SSC-Khaatumo wuxuu muujiyay xiisadaha sii socda ee gobolka, iyadoo gobollada Sool, Sanaag, iyo Cayn ay weli yihiin meelaha muranka ka taagan sababo la xiriira isku-dhafka qabiilooyinka iyo xaqiiqooyin taariikhi ah. Waxaa la soo sheegay in mar kale ay dagaallo ka dhaceen Buqdharkayn dhexdiisa oo u dhexeeya Somaliland iyo ciidammada SSC-Khaatumo, taasoo muujinaysa sida xaaladdu u nugul tahay iyo sida ay suurtogal u tahay in xiisaddu sii xoogeysato.
Jawaabta dawladda federaalka ee dagaalka hadda socda waxay ku koobnayd bayaanada wasiirada, iyada oo aan jirin wax cad oo talaabo ah oo lagu wajahayo sababaha hoose ee khilaafka. Somaliland waxay si adag ugu dhaleeceysay Muqdisho abuurista “Dawladda Waqooyi-Bari,” iyadoo ka digaysa khatarta dagaal sokeeye isla markaana ku tilmaamtay dhaqaaqaas “dagaal xumo aan masuul ahayn” oo “ka hor imanaya rabitaanka dadka Somaliland, iska indhatiraya xaqiiqooyinka taariikheed, isla markaana kordhinaya xaalad hore u kacsan.” Madaxweynaha Somaliland Abdirahman Abdillahi CIrro ayaa muujiyay taageerada uu u hayo soo jeedinta nabadda ee hoggaamiyaha Puntland Saciid Deni oo ujeedadeedu tahay in lagu xalliyo khilaafka Sanaag, laakiin guusha hawlgalladan waxay ku xiran tahay ka go’naanta joogtada ah ee dhammaan dhinacyada.
Dagaalka dib u qarxay ee Sanaag wuxuu xusuusin cad u yahay sida nabaddu u liidato gobollada waqooyi-bari ee Soomaaliya. Bayaan uu soo saaray dowladda federaalka, inkastoo la soo dhaweeyay, waa mid aan ku filnayn. Haddii aan la maalgashan hababka xallinta khilaafaadka si joogto ah, haddii aan la wajahinin tartanka kheyraadka oo ay xoojisay isbeddelka cimilada, iyo haddii aan dadaal dhab ah la gelin dhisidda maamul waxtar leh meelaha muranku ka jiro, wareegga rabshaddu wuu sii socon doonaa.
Ku tiirsanaanta Dawladda Waqooyi-Bari ee hogaaminta nabadda ay ku qabaan odayaasha bulshada waa aqoonsi ay ku muujinayaan daciifnimadooda hay’adeed. Laakiin odayaasha iyo hogaamiyayaasha dhaqameed kaligood ma qaban karaan. Dowladda federaalka, Dawladda Waqooyi-Bari, iyo bulshada caalamka waa inay ka gudbaan hadallada oo ay qaadaan tallaabooyinka dhabarka ah si looga hortago sababaha asaasiga ah ee khilaafka. Illaa markaa, dadka Sanaag ayaa sii wadi doona inay bixiyaan qiimaha.
