Soomaaliya waxaa muddo shan maalmood gudahood ah ka dhacay laba munaasabadood oo siyaasadeed oo waaweyn, kuwaas oo lagu caleema-saaray hoggaamiyeyaasha cusub ee Galmudug iyo Hirshabeelle. Inkastoo labada munaasabad ay ka simanaayeen ka-qaybgalka madaxda dowladda federaalka iyo hoggaamiyeyaasha dowlad-goboleedyada, haddana waxaa jiray kala duwanaansho la xiriira duruufihii doorashooyinka, xaaladda siyaasadeed ee maamullada iyo tabashooyinka ka jiray deegaannada.
Caleema-saarkii Dhuusamareeb ayaa dhacay 5-tii Nofeembar 2026, waxaana lagu caleema-saaray Liibaan Axmed Xasan oo loo doortay hoggaamiyaha Galmudug. Halka maanta oo ay taariikhdu tahay 8-da Nofeembar 2026, magaalada Jowhar lagu qabtay munaasabadda caleema-saarka Cali Cabdullaahi Xuseen (Cali Guudlaawe) iyo ku-xigeenkiisa Cabdifataax Xasan Afrax.
Labada munaasabad waxay ku soo beegmeen xilli ay dalka ka taagan yihiin dooddo la xiriira dastuurka, awood-qaybsiga, doorashooyinka, xiriirka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, iyo mustaqbalka nidaamka federaalka.
Dhuusamareeb: Caleema-saar ka dambeysay muran doorasho iyo faragelin maxkamadeed.
Munaasabaddii Dhuusamareeb waxaa lagu caleema-saaray Liibaan Axmed Xasan, kaas oo 22-kii Oktoobar 2026 ku guuleystay doorashadii hoggaanka Galmudug.
Liibaan ayaa helay 72 cod oo ka mid ah 89 cod oo ay dhiibteen xildhibaannada baarlamaanka Galmudug, halka musharraxii la tartamayay, Cabdulqaadir Cabdullaahi Diiriye, uu helay 14 cod. Saddex cod ayaa noqday kuwo aan ansax ahayn.
Waxyaabaha munaasabadda Dhuusamareeb ka dhigay mid gaar ah waxaa ka mid ahaa in doorashada hoggaanka Galmudug ay timid kaddib muran sharci iyo mid siyaasadeed oo muddo socday.
Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ayaa laashay natiijadii doorashadii baarlamaanka Galmudug ee 30-kii Luulyo, iyadoo sabab uga dhigtay khaladaad la xiriiray habraacyada dastuuriga ah iyo doorashada, waxayna amartay in doorashada dib loo qabto.
Doorashadii dib loo qabtay 30-kii Sebtembar ayaa horseedday in la dhiso baarlamaan cusub, kaas oo markii dambe doortay Liibaan Axmed Xasan. Si kastaba, hannaanka doorashada dib loo qabtay laftiisa waxaa weli ka jiray muran, gaar ahaan dhinacyada siyaasadeed ee aan qaybta ka noqon.
Sidaas darteed, caleema-saarkii Dhuusamareeb wuxuu ahaa munaasabad ay barbar socdeen laba arrimood: dhammaadka hannaankii doorashada cusub iyo su’aalaha weli laga qabay habka loo maareeyay murankii siyaasadeed ee ka horreeyay.
Jowhar: Caleema-saar ay hareeyeen tabashooyin ka jira gobolka Hiiraan
Munaasabadda maanta ka dhacday Jowhar waxaa lagu caleema-saaray Cali Guudlaawe, oo mar kale loo doortay Madaxweynaha Hirshabeelle, iyo ku-xigeenkiisa Cabdifataax Xasan Afrax.
Guudlaawe ayaa dib loogu doortay hoggaanka maamulka, iyadoo doorashadiisu dhacday 24-kii Oktoobar 2026. Caleema-saarka ayaa waxaa ka qaybgalay madax ka tirsan dowladda federaalka iyo hoggaamiyeyaal dowlad-goboleedyo.
Balse munaasabadda Jowhar waxay ka duwanayd tii Dhuusamareeb, sababtoo ah waxaa hareeyay khilaaf siyaasadeed oo xooggan oo ka taagan gobolka Hiiraan, gaar ahaan magaalada Beledweyne.
Qaybo ka mid ah siyaasiyiinta, odayaasha dhaqanka iyo bulshada Xawaadle ayaa tabasho ka muujiyay hannaanka doorashada Hirshabeelle iyo dib-u-doorashada Cali Guudlaawe. Waxay ku doodayaan in aan si ku filan looga heshiin qaabka awood-qaybsiga iyo matalaadda gobolka Hiiraan.
Tabashadan ayaa sidoo kale la xiriirta heshiisyadii siyaasadeed ee la socday dhismaha Hirshabeelle sannadkii 2016, kuwaas oo door muhiim ah ka qaatay isu-dheellitirka awoodda labada gobol ee Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.
Waxaa muhiim ah in la ogaado in tabashada siyaasadeed ee jirta aysan la macno ahayn in dhammaan dadka reer Hiiraan ay isku mowqif yihiin. Waxaa jira aragtiyo kala duwan oo ku saabsan maamulka, doorashada iyo sida xal looga gaari karo khilaafka.
Munaasabadda Jowhar ayaa sidaas darteed ku qabsoontay iyadoo magaalada caasimadda maamulka ay ka socdeen diyaar-garow iyo soo dhaweyn madax, halka Beledweyne ay weli ka taagnayd xiisad siyaasadeed.
Farqiga doorashooyinka: Tirada codadka iyo xaaladda sharciyeed
Labada hoggaamiye waxay ku yimaadeen doorashooyin ay sameeyeen baarlamaannada dowlad-goboleedyadooda, balse hannaanka doorashooyinku isku mid ma ahayn.
Qodobka Galmudug – Dhuusamareeb Hirshabeelle – Jowhar
Hoggaamiyaha Liibaan Axmed Xasan Cali Guudlaawe
Taariikhda doorashada 22 Oktoobar 2026 24 Oktoobar 2026
Codadka 72 ka mid ah 89 81 ka mid ah 98
Ku-xigeenka Cabdiweli Ibraahim Aadan (Garyare) Cabdifataax Xasan Afrax
Xaaladda doorashada Waxaa ka horreeyay muran iyo doorasho maxkamaddu laashay Waxaa hareeyay tabashooyin siyaasadeed oo ka jiray Hiiraan
Natiijooyinka doorashooyinka waxaa lagu soo bandhigay warbixinnada warbaahinta ee labada maamul.
Farqiga ugu weyn ayaa ah in doorashadii Galmudug ay si toos ah uga dambeysay go’aan maxkamadeed oo lagu buriyay doorashadii hore, halka doorashadii Hirshabeelle ay ku timid hannaankii doorashada baarlamaanka ee 30-kii Sebtembar, kaas oo Maxkamadda Sare markii dambe shahaadaysay.
Maxkamaddu waxay 19-kii Oktoobar xaqiijisay natiijada doorashada baarlamaanka Hirshabeelle, iyadoo Xisbiga Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP) uu helay 78 ka mid ah 99-ka kursi.
Madaxda dowladda federaalka oo labada munaasabad ka qaybgalay
Mid ka mid ah waxyaabaha ay labada munaasabad ka simanaayeen ayaa ahaa joogitaanka madaxda ugu sarreysa dowladda federaalka.
Dhuusamareeb waxaa ka qaybgalay Xasan Sheekh Maxamuud, Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre, Guddoomiyaha Golaha Shacabka iyo hoggaamiyeyaal dowlad-goboleedyo. Waxaa sidoo kale goobta joogay mas’uuliyiin kale, odayaal dhaqameed iyo marti sharaf.
Jowhar waxaa isugu yimid madaxda dowladda federaalka, hoggaamiyeyaasha dowlad-goboleedyada iyo diblomaasiyiin. Waxaa magaalada gaaray hoggaamiyaha Galmudug Liibaan Axmed Xasan, hoggaamiyaha Waqooyi Bari Cabdulqaadir Aw-Cali Firdhiye iyo hoggaamiyaha Koonfur Galbeed Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe).
Xasan Sheekh ayaa sidoo kale Jowhar ka furay terminal cusub oo lagu kordhiyay garoonka diyaaradaha Maxamed Dheere, ka hor munaasabadda caleema-saarka. Tani waxay ahayd dhacdo kale oo muhiim ah oo lagu daray booqashadiisa magaalada.
Puntland iyo Jubaland: Maqnaanshaha oo muujinaya kala aragti duwanaanshaha siyaasadeed
Caleema-saarkii Dhuusamareeb waxaa ka maqnaa hoggaamiyeyaasha Puntland iyo Jubaland, kuwaas oo xiriirkooda siyaasadeed ee dowladda federaalka uu muddooyinkii dambe muran ka jiray.
Labada munaasabad iyo doorka Xisbiga JSP
Qodob kale oo mudan in la fiiriyo waa kaalinta Xisbiga Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP) ee doorashooyinka labada maamul.
Galmudug, JSP ayaa ku guuleystay 67 ka mid ah 89-ka kursi ee baarlamaanka, halka Hirshabeelle uu ka helay 78 ka mid ah 99-ka kursi.
Tirooyinkaas waxay muujinayaan in xisbigu helay aqlabiyad weyn oo baarlamaannada labada maamul ah, taas oo door muhiim ah ka ciyaartay doorashada hoggaamiyeyaasha.
Arrintan waxaa jira laba dhinac oo siyaasadeed oo laga doodi karo: taageerayaasha nidaamka xisbiyada badan waxay u arki karaan horumar dhinaca doorashooyinka iyo abaabulka siyaasadeed, halka dadka qaba tabashooyinka hannaanka doorashooyinka ay su’aalo ka keeni karaan sida loo xaqiijinayo tartan siyaasadeed oo loo siman yahay iyo heshiis bulsho oo ballaaran.
Sidaas darteed, aqlabiyadda baarlamaanka iyo aqbalaadda siyaasadeed ee bulshada waa laba arrimood oo kala duwan, mana aha in midkood si toos ah loogu beddelo kan kale.
Hiiraan iyo Galmudug: Maxay ku kala duwan yihiin xaaladaha siyaasadeed?
Dhuusamareeb waxaa ka jiray muran ku saabsan doorashadii hore ee baarlamaanka, dib-u-doorashada iyo dhinacyada aan qaybta ka ahayn hannaanka cusub.
Jowhar se waxaa si gaar ah u hareeyay tabashada gobolka Hiiraan, halkaas oo siyaasiyiin iyo odayaal ka tirsan beesha Xawaadle ay su’aalo ka keeneen dib-u-doorashada Cali Guudlaawe iyo heshiiskii awood-qaybsiga ee lagu dhisay Hirshabeelle.
Arrintan ayaa muhiim ah, sababtoo ah Hirshabeelle waxaa laga dhisay laba gobol oo kala ah Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Sidaa darteed, khilaafka ka taagan matalaadda labada gobol wuxuu taabanayaa saldhigga siyaasadeed ee maamulka.
Galmudugna waxay leedahay xaalad u gaar ah oo ku saabsan xiriirka beelaha, maamulka, amniga iyo heshiisyada siyaasadeed ee gudaha. Labada maamul isku dhibaato ma wajahaan, inkastoo ay wadaagaan caqabado la xiriira awood-qaybsiga iyo dhismaha hay’adaha dowladeed.
Maxay labada caleema-saar uga dhigan yihiin siyaasadda Soomaaliya?
Labada munaasabad waxay muujiyeen in dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada qaarkood ay sii wadaan hannaanka doorashooyinka iyo dhismaha hay’adaha maamulka, iyadoo ay weli jiraan khilaafaad siyaasadeed oo aan xal waara laga gaarin.
Dhanka kale, ka-qaybgalka madaxda federaalka iyo kuwa dowlad-goboleedyada ee labada munaasabad wuxuu muujinayaa muhiimadda ay xafladaha noocan ahi u leeyihiin xiriirka siyaasadeed iyo wada-shaqeynta hay’adaha dowladda.
Hase yeeshee, waxaa muhiim ah in la kala saaro munaasabadaha rasmiga ah iyo heshiis siyaasadeed oo dhab ah. Caleema-saar waxay xaqiijin kartaa bilowga xilka hoggaamiye, balse kaligeed ma xallin karto tabashooyinka bulshada, khilaafaadka awood-qaybsiga ama murannada dastuuriga ah.
Mustaqbalka labada maamul wuxuu ku xirnaan doonaa sida hoggaamiyeyaashoodu u maareeyaan tabashooyinka jira, u dhisaan hay’ado loo dhan yahay, una xoojiyaan adeegyada bulshada iyo amniga.
