Xiisadda siyaasadeed ee ka taagan maamulka Hirshabeelle ayaa yeelan karta weji cusub, kaddib markii Madaxweyne-ku-xigeenka maamulka, Cabdifataax Xasan Afrax, uu magaalada Beledweyne kula hadlay ciidamo Macawiisley ah oo ka soo jeeda beeshiisa, isagoo sheegay in caasimadda maamulka Hirshabeelle loo wareejin doono gobolka Hiiraan.
Hadalka Afrax ayaa kusoo beegmaya xilli ay sii xoogeysanayaan tabashooyinka siyaasadeed ee ka jira gobolka Hiiraan, kuwaas oo la xiriira awood-qaybsiga, matalaadda gobolka iyo xarunta maamulka oo muddo ku taallay magaalada Jowhar ee gobolka Shabeellaha Dhexe.
Wararka iyo hadallada la xiriira qorshahan ayaa sidoo kale tilmaamaya in magaalada Buulobarde ay ka mid tahay meelaha loo qorsheynayo inay noqoto caasimadda cusub ee Hirshabeelle, haddii la qaato go’aanka ah in xarunta maamulka laga raro Jowhar.
Hase yeeshee, weli ma muuqato faahfaahin rasmi ah oo caddeyneysa in qorshahaasi yahay go’aan maamul oo la ansixiyey, ama uu yahay soo-jeedin siyaasadeed oo la doonayo in lagu dejiyo xiisadda gobolka Hiiraan.
Haddii qorshaha Buulobarde uu dhab noqdo, waxay noqon doontaa isbeddel weyn oo ku yimaada qaab-dhismeedka maamulka Hirshabeelle.
Jowhar ayaa tan iyo markii la dhisay Hirshabeelle ahayd xarunta maamulka, waxaana halkaas ku yaalla xarumo muhiim ah oo ay ka howlgalaan madaxtooyada, baarlamaanka iyo hay’adaha kale ee maamulka.
Dhanka kale, gobolka Hiiraan ayaa muddo dheer laga muujinayay tabasho ku saabsan sida uu uga dhex muuqdo maamulka, gaar ahaan arrimaha awood-qaybsiga iyo halka ay ku taallo xarunta siyaasadeed ee Hirshabeelle.
Buulobarde oo ku taalla gobolka Hiiraan ayaa sidaas darteed noqon karta meel lagu soo jeediyo inay noqoto xarun cusub oo labada gobol lagu mideeyo. Laakiin arrintaasi waxay u baahan tahay daraasad ku saabsan amniga, adeegyada, dhismayaasha dowladda, isku socodka iyo awoodda magaalada ay ku qaadi karto masuuliyadda caasimad maamul-goboleed.
Maxaa ka dhalan kara haddii caasimadda laga raro Jowhar?U wareejinta caasimadda Buulobarde waxay yeelan kartaa saameyn siyaasadeed oo ballaaran.
Marka koowaad, waxay noqon kartaa tallaabo ay bulshada Hiiraan u aragto in tabashooyinkooda la tixgeliyey, isla markaana gobolka uu helayo door muuqda oo ku saabsan maamulka Hirshabeelle.
Marka labaad, waxay wax ka beddeli kartaa isu-dheellitirka awoodda siyaasadeed ee labada gobol. Maadaama Jowhar muddo dheer ahayd xarunta maamulka, waxaa laga yaabaa in qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo bulshada Shabeellaha Dhexe ay arrintaas ka muujiyaan aragti ka duwan.
Sidoo kale, rarista caasimaddu ma aha oo keliya in magaca xarunta la beddelo. Waxay ka dhigan tahay in la raro ama dib loo habeeyo xarumaha dowladda, shaqaalaha, miisaaniyadda iyo adeegyada maamulka.
Taasi waxay u baahan tahay heshiis siyaasadeed oo ballaaran, go’aan sharci ah iyo qorshe dhaqaale oo cad.
Yaa fudud: in madaxweynaha la beddelo mise in caasimadda la beddelo?
Tani waa su’aasha ugu weyn ee ka dhalanaysa hadalka Cabdifataax Xasan Afrax.
Haddii la isbarbar dhigo labada arrimood, beddelka madaxweynaha iyo rarista caasimadda midkoodna ma aha arrin sahlan, balse waxay leeyihiin caqabado kala duwan.
Beddelka madaxweynaha wuxuu ku xiran yahay habraaca doorashada, dastuurka maamulka, heshiisyada siyaasadeed iyo awoodda hay’adaha sharciyeed. Waa arrin siyaasadeed oo saameyn ku yeelan karta hoggaanka maamulka oo dhan.
Dhanka kale, beddelka caasimaddu wuxuu u baahan yahay go’aan ka ballaaran mid qof ama xil lagu beddelayo. Waxaa loo baahan yahay in la helo heshiis labada gobol ah, in la dejiyo qorshe dhaqaale, in la dhiso xarumaha dowladda, isla markaana la caddeeyo habka sharci ee lagu wareejinayo xarunta maamulka.
Sidaas darteed, marka laga eego dhinaca fulinta iyo kharashka, rarista caasimaddu waxay noqon kartaa hawl ka culus beddelka hal mas’uul. Laakiin marka laga eego dhinaca siyaasadda, beddelka madaxweynaha laftiisu wuxuu noqon karaa mid aad u adag haddii aan heshiis laga gaarin.
Su’aasha dhabta ahi waxay tahay: ma la doonayaa in la beddelo hoggaanka maamulka, mise waxaa la doonayaa in la beddelo qaabka ay labada gobol awoodda u wadaagaan?
Hadalka Madaxweyne-ku-xigeenka Hirshabeelle wuxuu imanayaa xilli uu Beledweyne ka taagan yahay khilaaf siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyo ciidan.
Haddii qorshaha caasimadda loo raro Hiiraan uu qayb ka yahay dadaal lagu doonayo in lagu dejiyo xiisadda, wuxuu noqon karaa farriin siyaasadeed oo muhiim ah. Si kastaba, hadal keliya ma dammaanad qaadi karo in la helo heshiis waara.
Waxaa muhiim ah in la ogaado in dadka gobolka Hiiraan ay qabaan tabashooyin ka badan halka ay caasimaddu ku taallo. Waxaa jira su’aalo ku saabsan awoodda siyaasadeed, matalaadda, amniga, maamulka gobolka iyo sida go’aannada muhiimka ah loo gaaro.
Sidaas darteed, xitaa haddii caasimadda loo raro Buulobarde, waxaa weli loo baahan doonaa heshiis siyaasadeed oo wax ka qabta tabashooyinka kale.
Magaalada Jowhar waxay muddo dheer ahayd xarunta siyaasadeed ee Hirshabeelle, waxaana halkaas ka dhisan hay’adaha maamulka.
Haddii si rasmi ah loo soo bandhigo qorshaha rarista caasimadda, waxaa laga yaabaa inuu dhaliyo dood siyaasadeed oo ka dhex bilaabata siyaasiyiinta labada gobol.
Qaar waxay u arki karaan tallaabo lagu saxayo tabashooyin muddo dheer jiray, halka qaar kalena ay u arki karaan in la wiiqayo doorkii Jowhar iyo gobolka Shabeellaha Dhexe.
Hoggaanka Hirshabeelle waxaa horyaalla hawl adag: sidii loo heli lahaa xal aysan labada gobol midkoodna u arkin in laga adkaaday ama xuquuqdiisa la duudsiyey.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sidoo kale wajihi karta cadaadis siyaasadeed oo ku saabsan xal u helidda khilaafka Hirshabeelle.
Haddii khilaafka Beledweyne uu sii socdo, waxaa kordhi kara walaaca laga qabo in muranka siyaasadeed uu isu beddelo iska horimaad hubeysan.
Dowladda Federaalka waxaa laga doonayaa inay dhiirrigeliso wadahadal, kana fogaato tallaabo kasta oo sii kala fogeyn karta dhinacyada.
