Khubaro ka tirsan Qaramada Midoobay oo qaabilsan xuquuqda aadanaha iyo madax-bannaanida garsoorka ayaa si adag uga horyimid xil-ka-qaadistii Guddoomiyihii Maxkamadda Sare ee Soomaaliya, Dr. Baashe Yuusuf Axmed, iyo magacaabistii Ibraahim Iidle Suleymaan oo lagu beddelay.
Khubaradan ayaa 12-kii November 2026 soo saaray bayaan ay ku cambaareeyeen tallaabada Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, iyagoo sheegay in xil-ka-qaadista Baashe aysan marin habraacyadii dastuuriga ahaa ee looga baahnaa, isla markaana ay dhaawacayso madax-bannaanida garsoorka iyo ku dhaqanka sharciga.
Waxay dowladda Federaalka Soomaaliya ugu baaqeen inay ixtiraamto madax-bannaanida hay’adaha garsoorka, dib ugu soo celiso Baashe Yuusuf Axmed xilkiisii, isla markaana ay dammaanad qaaddo amniga isaga iyo garsoorayaasha kale ee dalka.
Bayaanka ayaa yimid kaddib markii Madaxweynaha Soomaaliya uu 4-tii November xilka ka qaaday Baashe Yuusuf, isagoo magacaabay Ibraahim Iidle Suleymaan. Madaxweynaha ayaa xilligaas sheegay in tallaabadaasi ay la xiriirtay cabashooyin laga keenay hab-maamulka garsoorka iyo baahida loo qabo dib-u-habeyn lagu sameeyo hay’adaha caddaaladda.
Hase yeeshee, khubarada Qaramada Midoobay ayaa sheegay in xil-ka-qaadista guddoomiyaha Maxkamadda Sare aysan raacin habraacyada dastuuriga ah, oo ay ku jiraan soo-jeedin ka timaadda Guddiga Adeegga Garsoorka iyo ansixinta Baarlamaanka.
Khubarada ayaa sheegay in xil-ka-qaadista guddoomiyaha Maxkamadda Sare ay ahayd tallaabo hal dhinac ah oo aan waafaqsanayn nidaamka sharciga, halka dhaarinta Ibraahim Iidle Suleymaan oo dhacday 7-dii November ay iyaduna ahayd mid aan marin habraacyadii loo baahnaa.
Waxay si gaar ah uga digeen faragelin lagu sameeyo garsoorayaasha marka ay go’aaminayaan dacwado xasaasi ah oo la xiriira khilaafaadka siyaasadeed iyo dastuurka dalka.
Khubaradu waxay sidoo kale walaac ka muujiyeen wararka ku saabsan cadaadis iyo cabsi-gelin la sheegay in lagu sameeyay garsoorayaasha, iyagoo ku baaqay in dib loo soo celiyo ilaaladii amni ee laga qaaday qaar ka mid ah garsoorayaasha, isla markaana ciidamada amniga laga fogeeyo faragelinta shaqada maxkamadda.
Waxay ku adkeysteen in garsoorayaashu ay awood u yeeshaan inay go’aannadooda ku gaaraan si xor ah, iyaga oo aan la kulmin cadaadis siyaasadeed, hanjabaad ama faragelin ka timaadda hay’adaha kale ee dowladda.
Arrintan ayaa sii xasaasiyad yeelatay maadaama xil-ka-qaadista Baashe ay dhacday habeen ka hor xilligii Maxkamadda Sare laga sugayay go’aan ku saabsan dacwad ka dhan ahayd wax-ka-beddelka Dastuurka iyo muddo-kordhinta hay’adaha dowladda Federaalka.
Dacwadda waxaa gudbiyay madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, kaas oo su’aal geliyay habraacii loo maray wax-ka-beddelka Dastuurka iyo sharciyadda go’aannada la xiriira muddo-kordhinta.
5-tii November, shan garsoore oo ka tirsan Maxkamadda Sare ayaa sii waday dhageysiga dacwadda, waxayna soo saareen go’aan ay ku sheegeen in muddo-kordhinta Madaxweynaha iyo Baarlamaanka aysan sharci ahayn, iyagoo tilmaamay in muddo-xileedyadii hay’adahaasi dhammaadeen.
Maxkamaddu waxay sidoo kale sheegtay in xil-ka-qaadista Baashe ay tahay mid aan waxba ka jirin, iyadoo ku doodday in go’aanka Madaxweynaha uu faragelin ku ahaa dacwad dastuuriga ah oo hortaallay maxkamadda.
Khubarada Qaramada Midoobay ayaa bayaankooda ku xusay isku-xirnaanta waqtiga ay dhacday xil-ka-qaadista iyo dacwaddii Maxkamadda Sare, taas oo ay u arkeen arrin walaac weyn leh marka laga hadlayo madax-bannaanida garsoorka.
Shanta arrimood ee cadaadiska ku kordhin kara dowladda Federaalka
Khubarada Qaramada Midoobay waxay si cad u sheegeen in xil-ka-qaadista Baashe aysan marin habraacyada sharciga ee looga baahan yahay. Arrintani waxay sii xoogeyneysaa doodda ku saabsan awoodda Madaxweynaha ee magacaabista iyo xil-ka-qaadista madaxda garsoorka.
Haddii aan la helin hannaan sharci oo lagu xalliyo khilaafka, waxaa sii adkaan karta kalsoonida lagu qabo nidaamka garsoorka iyo awoodda hay’adaha dastuuriga ah.
Khilaafka markii hore u muuqday mid u dhexeeya Madaxtooyada iyo Maxkamadda Sare ayaa hadda gaaray heer ay khubaro madax-bannaan oo Qaramada Midoobay u qaabilsan xuquuqda aadanaha si rasmi ah uga hadlaan.
Bayaankaasi wuxuu arrinta u soo bandhigayaa mid aan ku koobnayn muran siyaasadeed oo gudaha ah, balse taabanaysa waajibaadka Soomaaliya ee ilaalinta xuquuqda aadanaha, madax-bannaanida garsoorka iyo ku dhaqanka sharciga.
Qodobka ugu weyn ee khubaradu diiradda saareen waa in garsoorayaashu awood u yeeshaan inay go’aanno ka gaaraan dacwadaha iyaga oo aan ka baqayn cadaadis kaga yimaada dowladda ama hay’adaha kale.
Arrintani waxay muhiim u tahay nidaamka dowladnimo, maadaama garsoor madax-bannaan uu yahay hay’adda lagu kala saaro khilaafaadka sharci ee u dhexeeya dowladda, hay’adaha iyo muwaadiniinta.
Khilaafka ka dhashay xil-ka-qaadista Baashe ayaa su’aalo ka keenaya sida dowladda Federaalka u maareyneyso khilaafaadka dastuuriga ah iyo xiriirka ka dhexeeya saddexda laamood ee dowladda.
Bayaanka khubarada QM wuxuu sii kordhin karaa walaaca hay’adaha caalamiga ah ee taageera dhismaha hay’adaha dowladnimada Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada caddaaladda, xuquuqda aadanaha iyo dib-u-habeynta garsoorka.
Haddii khilaafku sii socdo, waxaa suuragal ah in arrinta madax-bannaanida garsoorka iyo amniga garsoorayaasha lagu sii falanqeeyo goleyaasha xuquuqda aadanaha iyo hay’adaha kale ee caalamiga ah.
Si kastaba ha ahaatee, bayaanka khubarada gaarka ah laftigiisu ma aha go’aan maxkamadeed oo si toos ah u dhaqan-gelinaya xil-ka-qaadista ama dib-u-soo-celinta Baashe, balse wuxuu muujinayaa mowqif sharci iyo mid xuquuqda aadanaha ah oo ay khubaradu dowladda u jeediyeen.
Dowladda Federaalka ayaa horay u sheegtay in xil-ka-qaadista Baashe ay la xiriirtay cabashooyin laga keenay maamulka garsoorka iyo baahida loo qabo in la helo nidaam caddaaladeed oo hufan. Hase yeeshee, khubarada Qaramada Midoobay waxay ku adkeysteen in xitaa haddii ay jiraan cabashooyin noocaas ah, ay khasab tahay in la maro habraacyada sharciga ee ilaalinaya madax-bannaanida garsoorka.
Xalka khilaafkan wuxuu u baahan yahay in dhinacyada ay khuseyso ay ixtiraamaan dastuurka, habraacyada magacaabista iyo xil-ka-qaadista garsoorayaasha, iyo go’aannada hay’adaha sharci ahaan awoodda u leh inay arrimahaas ka garnaqaan.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la xaqiijiyo amniga garsoorayaasha, si aysan u dhicin xaalad ay shaqadooda ku gudan waayaan cabsi ama cadaadis.
Ugu dambeyn, bayaanka khubarada Qaramada Midoobay wuxuu cadaadis cusub ku kordhinayaa dowladda Federaalka, iyadoo khilaafka xil-ka-qaadista Baashe Yuusuf uu hadda si dhow ula xiriiray muranka muddo-xileedka Madaxweynaha, Baarlamaanka iyo wax-ka-beddelka Dastuurka.
