Ka qaybgalka 459 qof oo Soomaali ah shirka caalamiga ah ee isbeddelka cimilada ee COP31, oo ka socda magaalada Antalya ee dalka Turkiga, ayaa dhaliyay dood ku saabsan tirada wafdiga Soomaaliya, cidda bixisay kharashaadka safarka iyo joogitaanka, iyo inta qof ee dowladda Federaalka Soomaaliya si rasmi ah u dirtay.
Su’aalahan ayaa soo baxay xilli shirka COP31 uu noqday mid ka mid ah shirarkii cimilada ee ugu tirada badnaa ka qaybgalayaasha, iyadoo ay isugu yimaadeen madax dowladeed, diblomaasiyiin, hay’ado caalami ah, shirkado ganacsi, ururro bulshada rayidka ah iyo khubaro ka shaqeeya arrimaha deegaanka.
Si kastaba, tirada guud ee dadka ku diiwaangashan magaca Soomaaliya si toos ah ugama dhigna in dhammaantood ay yihiin shaqaale dowladeed ama kharashkooda ay bixisay dowladda. Waxaa muhiim ah in la kala saaro wakiillada rasmiga ah ee dowladda, dadka ka socda hay’adaha madaxa-bannaan iyo kuwa iskood ama maalgelin kale ku tegay shirka.
Warbixin ay 10-kii November 2026 baahisay warbaahinta oo lagu falanqeeyay liisaska hordhaca ah ee Qaramada Midoobay u qaabilsan isbeddelka cimilada (UNFCCC), ayaa sheegtay in COP31 ay ku diiwaangashanaayeen 92,934 qof oo qorsheynayay inay si toos ah uga qaybgalaan.
Tiradaasi waxay shirka ka dhigaysaa mid ka mid ah shirarkii COP ee ugu waaweynaa, iyadoo ka sarreysa tiradii COP28 ee Dubai, oo ahayd 81,027 qof. Waxaa intaas dheer in in ka badan 3,000 oo qof ay iska diiwaangeliyeen ka qaybgalka internetka, taasoo tirada guud ee diiwaangelinta ka dhigaysa in ka badan 95,000.
Waxaa muhiim ah in la ogaado in tirada 92,934 ay tahay diiwaangelin hordhac ah, ee aysan ahayn tirada kama dambaysta ah ee dadka dhab ahaan goobta yimid. UNFCCC waxay tirada rasmiga ah soo saartaa marka shirka dhammaado, iyadoo lagu saleynayo dadka qaatay aqoonsiga gelitaanka.
Dalalka ugu badan ee ka qaybgalayaasha ka diiwaangeliyay COP31
Sida falanqaynta Carbon Brief, dalalka ugu badan ee ka qaybgalayaasha u diiwaangeliyay shirka waxaa ka mid ah:
Dalka Tirada ka qaybgalayaasha
Turkiga 2,950
Brazil 1,994
Nigeria 1,506
Shiinaha 1,021
Indonesia 978
Australia 835
Uganda 627
Talyaaniga 607
Japan 588
Kazakhstan 557
Tiradaas waxay muujinaysaa in dalka martigelinaya, Turkiga, uu leeyahay wafdiga ugu weyn, halka Brazil iyo Nigeria ay ku jiraan dalalka tirada badan ku metelaya shirka. Nigeria ayaa kaalinta saddexaad kaga jirta liiska, iyadoo diiwaangelisay 1,506 qof.
Dhanka Afrika, Nigeria iyo Uganda ayaa ka mid ah dalalka tirada badan ee ka qaybgalayaasha u diray. Uganda waxaa liiska ku jira 627 qof, taasoo ka badan tirada ay diiwaangeliyeen dalal badan oo kale.
Soomaaliya iyo 459-ka qof: Su’aasha ugu weyn waa cidda bixisay kharashaadka
Marka la eego tirada 459-ka qof ee lagu sheegay inay Soomaaliya uga qaybgalayaan shirka, waxaa soo baxaya su’aalo u baahan jawaab cad oo ka timaadda dowladda Federaalka Soomaaliya.
Su’aasha koowaad waxay tahay: imisa qof ayay dowladda Soomaaliya si rasmi ah u dirtay, imisa kalena waxay ka socdaan hay’ado gaar loo leeyahay, ururrada bulshada rayidka ah, shirkado ganacsi iyo hay’ado caalami ah?
Su’aasha labaad waxay la xiriirtaa dhaqaalaha. Ma dowladda ayaa bixisay kharashaadka dhammaan xubnaha wafdiga, mise waxaa jira hay’ado iyo maalgeliyeyaal kale oo taageeray safarka iyo joogitaanka ka qaybgalayaasha?
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la ogaado haddii dadka dowladda metelaya ay ku tageen miisaaniyadda qaranka, halka kuwa kale ay ku tageen maalgelin ay ka heleen hay’adahooda ama taageerayaal kale.
Ilaa xog rasmi ah oo faahfaahsan laga helo dowladda, lama xaqiijin karo in dhammaan 459-ka qof ay dowladda Soomaaliya kharashkooda bixisay. Sidaas darteed, tirada guud ee dadka Soomaaliya ka diiwaangashan waa in aan loo qaadan tirada shaqaalaha dowladda ama wafdiga ay iyadu maalgelisay.
Shirka COP31 waxaa ka qaybgalaya kooxo kala duwan oo leh dano iyo hawlo kala duwan. Waxaa ka mid ah madaxda dowladaha, wasiirro, diblomaasiyiin, khubaro, shirkado ganacsi, hay’ado gaar loo leeyahay, ururrada bulshada rayidka ah iyo hay’ado caalami ah.
Shirkadaha gaarka loo leeyahay waxay ka qaybqaataan doodaha la xiriira maalgelinta cimilada, tamarta nadiifta ah iyo xalalka ganacsi ee wax looga qaban karo isbeddelka cimilada. Ururrada bulshada rayidka ahna waxay soo bandhigaan aragtidooda ku saabsan saameynta isbeddelka cimilada, xuquuqda bulshada iyo ilaalinta deegaanka.
Sidaas darteed, qof kasta oo lagu diiwaangeliyo magaca waddan ma aha khasab inuu yahay masuul dowladeed. Xitaa dalalka leh tirada ugu badan ee ka qaybgalayaasha waxaa ku jiri kara dad ka socda hay’ado aan dowladeed ahayn. Carbon Brief waxay si gaar ah u xustay in dalal qaarkood, sida Brazil, ay qayb ka mid ah aqoonsiyada wafdiga u qoondeeyaan ururrada aan dowliga ahayn, taasoo kordhin karta tirada guud ee wafdiga dalkaas.
Doodda ka dhalatay tirada 459-ka qof waxay fursad u tahay in la helo xog cad oo ku saabsan sida Soomaaliya uga qaybqaadato shirarka caalamiga ah, gaar ahaan kuwa ay ku baxaan kharashaad safar, hoy iyo adeegyo kale.
Dowladda Soomaaliya waxaa laga sugayaa inay bulshada u caddeyso tirada masuuliyiinta iyo shaqaalaha ay dirtay, hay’adaha ay ka kala yimaadeen, cidda maalgelisay safarkooda iyo wadarta kharashaadka ka baxay khasnadda dowladda.
Sidoo kale, waxaa muhiim ah in la ogaado waxa ay Soomaaliya ka faa’iideyso ka qaybgalka shirkan, gaar ahaan iyadoo dalka uu ka mid yahay dalalka sida weyn u wajahaya abaaraha, fatahaadaha, biyo yaraanta iyo saameynta isbeddelka cimilada.
Soomaaliya waxay u baahan tahay inay shirarka noocan ah uga hesho taageero dhaqaale, mashaariic la taaban karo iyo qorshayaal wax ka qabta dhibaatooyinka deegaanka. Sidaas darteed, qiimeynta ka qaybgalka laguma koobnaan karo tirada dadka tegay oo keliya, balse waa in sidoo kale la eego natiijada dalka uga soo baxday.
