Xasan Sheekh Maxamuud, iyo Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed, ayaa kulan ku yeeshay magaalada Antalya ee dalka Turkiga, halkaas oo ay uga wada hadleen xaaladda amniga Soomaaliya, horumarrada gobolka iyo muhiimadda ay leedahay xoojinta xiriirka labada dal.
Kulankan oo dhacay 11-ka Nofeembar 2026, ka hor shir-madaxeedka hoggaamiyeyaasha caalamka ee COP31, ayaa kusoo beegmaya xilli Geeska Afrika uu wajahayo arrimo siyaasadeed iyo amni oo u baahan wada-shaqeyn dhexmarta dalalka gobolka.
Wakaaladda Wararka Itoobiya ee ENA ayaa sheegtay in labada hoggaamiye ay is-weydaarsadeen aragtiyo ku saabsan xaaladda amni ee Soomaaliya iyo isbeddellada guud ee gobolka. Abiy Axmed ayaa qoraal uu ku baahiyey bartiisa X ku sheegay in kulanka xoogga lagu saaray sii wadista wada-hadalka iyo iskaashiga labada dal, si loo horumariyo nabadda iyo xasilloonida gobolka.
Warbixinta laga soo saaray kulanka ayaa muujinaysa in xaaladda amniga Soomaaliya ay ahayd qodobka ugu muhiimsan ee ay labada hoggaamiye ka wada hadleen.
Soomaaliya ayaa weli ku jirta dagaalka ay kula jirto Al-Shabaab, iyadoo dowladda Federaalka ay waddo howlgallo militari oo ka dhan ah kooxda, isla markaana ay isku dayayso inay xoojiso awoodda ciidamada amniga iyo maamulka deegaannada laga saaro kooxaha hubeysan.
Itoobiya waxay muddo dheer qayb ka ahayd dadaallada amniga Soomaaliya, iyadoo ciidamo ku lahayd gudaha dalka, kana qayb qaadatay hawlgalladii Midowga Afrika. Sidaas darteed, wada-hadallada amniga ee labada hoggaamiye waxay muhiim u yihiin xiriirka labada dowladood iyo qorshaha guud ee amniga gobolka.
Si kastaba, warbixinta kulanka lagama helin faahfaahin muujinaysa in labada dhinac ay gaareen heshiis cusub oo ciidan, go’aan ku saabsan tirada ciidamada Itoobiya ama qorshe hawlgal oo gaar ah.
Kulanka Antalya wuxuu sidoo kale kusoo beegmayaa xilli xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya uu soo maray marxalad adag, kaddib heshiiskii is-afgaradka ahaa ee Itoobiya iyo Somaliland ay kala saxiixdeen bishii Janaayo 2024.
Heshiiskaasi wuxuu dhaliyey muran diblomaasiyadeed oo xooggan, iyadoo dowladda Soomaaliya ay ku tilmaantay mid ka hor imaanaya madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dalka.
Soomaaliya waxay si cad uga hortimid qorshe kasta oo Itoobiya ay ku heli lahayd marin badeed ama saldhig milatari iyadoo aan oggolaansho ka haysan dowladda Federaalka Soomaaliya.
Xiisaddaas ayaa ugu dambayn horseedday dadaallo diblomaasiyadeed oo uu Turkigu dhexdhexaadiyey, kuwaas oo bishii Diseembar 2024 ka dhacay magaalada Ankara.
Labada hoggaamiye ayaa markaas gaaray heshiiskii loo bixiyey Ankara Declaration, kaas oo lagu adkeeyey ixtiraamka madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee labada dal, isla markaana lagu heshiiyey in wada-hadallo farsamo lagu xalliyo khilaafaadka jira.
Kulanka Antalya wuxuu muujinayaa in labada dowladood ay sii wadaan xiriirkooda diblomaasiyadeed, inkastoo ay jireen khilaafaad waaweyn oo labada dhinac soo kala dhexgalay.
Dhanka Soomaaliya, waxaa muhiim ah in xiriirka Itoobiya lagu saleeyo ixtiraamka madax-bannaanida dalka, wadajirka dhuleed iyo heshiisyada ay labada dowladood si rasmi ah u gaaraan.
Dhanka Itoobiya, xiriirka Soomaaliya wuxuu muhiim u yahay xasilloonida xuduudaha, iskaashiga amniga iyo danaha guud ee Geeska Afrika.
Waxaa sidoo kale jira arrimo kale oo labada dal ay danaynayaan, sida la dagaallanka kooxaha hubeysan, xakamaynta amni-darrada xuduudaha, ganacsiga iyo iskaashiga gobolka.
Hase yeeshee, lama shaacin in kulanka Antalya lagu gaaray heshiis cusub oo ku saabsan arrimahaas ama in la dejiyey jadwal rasmi ah oo wada-hadallo dheeraad ah.
In kulanka Xasan Sheekh iyo Abiy Axmed uu ka dhacay gudaha Turkiga ayaa sidoo kale xusuusinaysa doorka Ankara ay ka qaadatay dhexdhexaadinta khilaafkii labada dal.
Turkiga ayaa hore u martigeliyey wada-hadalladii horseeday heshiiskii Ankara Declaration, waxaana kulanka cusub uu muujinayaa in hoggaamiyeyaasha Soomaaliya iyo Itoobiya ay weli fursado u helayaan inay si toos ah uga wada hadlaan arrimaha ay danahoodu ka dhexeeyaan.
Si kastaba, kulanka Antalya ma ahayn mid lagu sheegay in Turkigu dhexdhexaadin rasmi ah ka sameeyey khilaaf cusub, balse wuxuu ka dhacay xilli ay labada hoggaamiye ku sugnaayeen dalkaas ka hor shirka COP31.
