Ugaaska Beesha Murursade, Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullaahi Ugaas Xaashi, ayaa si adag uga hadlay dhacdooyinkii ka dhacay xaafadda Warlaliska ee degmada Deyniile, halkaas oo ciidamada dowladda Soomaaliya ay howlgal ka sameeyeen, kaas oo la sheegay inuu sababay dhimasho, dhaawac iyo burbur hantiyeed. Ugaaska ayaa dowladda iyo saraakiisha amniga ugu baaqay inay joojiyaan falalka uu ku tilmaamay dhul-boob iyo barakicin, isla markaana ay ixtiraamaan heshiisyadii hore looga gaaray muranka dhulka deegaanka.
Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullaahi Ugaas Xaashi ayaa sheegay inuu si adag uga soo horjeedo falalka uu ku tilmaamay dhul-boobka, barakicinta iyo tacaddiyada ka dhacay xaafadda Warlaliska ee degmada Deyniile.
Ugaaska ayaa dowladda Federaalka Soomaaliya iyo saraakiisha amniga ugu baaqay inay dib uga fiirsadaan habka ay u wajahayaan arrimaha dhulka, isagoo xusay in aan shacabka lagu maquunin karin awood ciidan, isla markaana loo baahan yahay in la dhowro heshiisyadii hore looga gaaray murannada dhulka ee deegaanka.
Wuxuu sidoo kale shacabka ku dhaqan degmada Deyniile ugu baaqay inay si mideysan u ilaashadaan dhulkooda iyo xuquuqdooda, iyagoo ka fogaanaya tallaabo kasta oo horseedi karta rabshado iyo dhiig kale oo daata.
Hadalka Ugaaska ayaa kusoo aadaya xilli xaaladda Warlaliska ay noqotay mid walaac badan dhalisay, kaddib markii howlgalkii ciidamada dowladda uu sababay iska horimaad iyo cabasho xooggan oo ka timid dadka deegaanka.
Wararka laga helayo xaafadda Warlaliska ayaa sheegaya in ciidamada dowladda Soomaaliya ay howlgal burburin guryo ah ka sameeyeen deegaanka, taas oo dhalisay diidmo iyo bannaanbax ay sameeyeen dadka halkaas ku nool.
Dadka deegaanka ayaa ku dooday in guryahooda lagu burburinayay si aan sharci ahayn, isla markaana ay dowladda ku eedeeyeen inay isku dayayso inay xoog uga saarto dhulkooda.
Warbaahinta gudaha ayaa baahisay warar sheegaya in rasaas ay fureen ciidamada amniga ay sababtay dhimashada saddex qof iyo dhaawaca dad kale. Wararka qaarkood ayaa sheegay in ilaa 16 qof la gaarsiiyay xarumaha caafimaadka, inkastoo tirada khasaaraha aan weli si madax-bannaan loo xaqiijin.
Dhacdadan ayaa sare u qaaday cabsida dadka deegaanka, iyadoo qoysas ka mid ah dadka deggan xaafadda ay bilaabeen inay ka guuraan guryahooda, iyagoo ka baqaya in howlgalka burburinta uu dib u bilowdo ama uu isu beddelo iska horimaad kale.
Wararka laga helayo degmada Deyniile ayaa sidoo kale sheegaya in ciidamada dowladda ay deegaanka geeyeen ciidamo dheeraad ah iyo gaadiid dagaal, taas oo sii kordhisay walaaca laga qabo in xiisaddu mar kale qaraxdo.
Warbaahinta qaar ayaa sheegtay in iska horimaad dhexmaray ciidamada dowladda iyo kooxo hubeysan oo deegaanka ah uu dhacay, isla markaana xaaladda amni ay sii adkaatay.
Dadka deegaanka ayaa ka cabsi qaba in ciidamada la geeyay xaafadda ay dib u bilaabaan howlgalka burburinta guryaha, xilli aan weli xal laga gaarin khasaaraha iyo cabashooyinkii ka dhashay dhacdadii hore.
Si kastaba ha ahaatee, wararka sheegaya in dowladda ay diyaarinayso weerar kale oo cusub weli ma helin xaqiijin rasmi ah oo madax-bannaan. Waxaa muhiim ah in la kala saaro dhaqdhaqaaqa ciidamada ee la soo sheegay iyo qorshe weerar oo rasmi ah oo dowladda shaacisay.
Muranka dhulka ee ka taagan xaafadda Warlaliska ma aha arrin markii ugu horreysay soo baxday. Deegaanka ayaa horey u wajahday xiisado la xiriira burburinta guryaha iyo cabashooyin ay dadka deegaanka ka muujiyeen sida loo maareynayo dhulkooda.
Dadka deegaanka qaarkood waxay ku adkeysanayaan inay leeyihiin xuquuq sharci ah oo ku saabsan guryaha iyo dhulka ay deggan yihiin, halka howlgalka dowladda lagu sheegay inuu qayb ka yahay tallaabooyin la xiriira burburinta dhismayaal ay dowladdu u aragto inay ku yaallaan dhul muran ka taagan yahay.
Arrinta ugu weyn ee hadda taagan ayaa ah in la helo caddeyn sharci ah oo muujinaysa cidda iska leh dhulka lagu muransan yahay, heshiisyadii hore ee laga gaaray iyo sababta howlgalka loo fulinayo.
Haddii murankaas aan lagu xallin hannaan sharci ah oo ay dhinacyadu ku qanci karaan, waxaa jirta khatar ah in khilaafka dhulku sii noqdo mid amni-darro iyo barakac hor leh sababa.
Dhacdada Warlaliska ayaa dhalisay falcelin siyaasadeed iyo mid bulsho. Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Xasan Cali Khayre, ayaa cambaareeyay rasaasta lagu furay dadkii ka mudaharaadayay burburinta guryahooda, wuxuuna tacsi u diray ehellada dadka uu sheegay inay ku dhinteen dhacdada.
Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, ayaa sidoo kale ka hadlay xaaladda Deyniile, isagoo ku baaqay in la joojiyo tallaabooyinka uu ku tilmaamay ku takri-falka awoodda dowladda iyo tacaddiyada ka dhanka ah shacabka.
Hadaladan ayaa muujinaya in arrinta Warlaliska ay ka gudubtay muran u dhexeeya dadka deegaanka iyo maamulka, ayna noqotay arrin ay si weyn uga hadlayaan siyaasiyiin iyo hoggaamiyeyaal dhaqameed.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa hadda horyaalla su’aalo u baahan jawaabo cad.
Waxaa muhiim ah in dowladda ay bulshada u caddeyso sababta howlgalka looga fuliyay Warlaliska, cidda bixisay amarka, sharciyada lagu saleeyay burburinta guryaha iyo sida loo xaqiijiyay lahaanshaha dhulka lagu muransan yahay.
Sidoo kale, waxaa lagama maarmaan ah in la baaro dhimashada iyo dhaawaca la soo sheegay, lana ogaado cidda mas’uuliyadda ka leh isticmaalka rasaasta. Haddii ay jiraan dad rayid ah oo waxyeello soo gaartay, waa in la helaa hannaan lagu xaqiijinayo khasaaraha, laguna ilaalinayo xuquuqdooda.
Dowladda waxaa sidoo kale laga doonayaa inay ka hortagto in muranka dhulka uu isu beddelo dagaal u dhexeeya ciidamada amniga iyo dadka deegaanka, maadaama xaalad noocaas ahi ay sababi karto khasaaro ka badan kii hore.
Hadalkii Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullaahi Ugaas Xaashi ayaa kusoo kordhiyay cadaadis bulsho iyo mid dhaqameed oo ku wajahan maamulka dowladda, xilli dadka deegaanka ay weli ka cabanayaan burburinta guryaha iyo khasaaraha ka dhashay dhacdooyinkii dhacay.
Waxaa muuqata in xalinta muranka Warlaliska aysan ku imaan karin ciidamo dheeraad ah iyo awood ciidan oo keliya, balse ay u baahan tahay wada-hadal, caddeyn lahaanshaha dhulka, ixtiraamka sharciga iyo baaritaan lagu kalsoonaan karo oo ku saabsan dhacdooyinkii dhacay.
