Xiisadda siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa gaartay heer ay warbaahinta caalamka si weyn uga hadasho, kaddib markii Maxkamadda Sare ay go’aan ka soo saartay muddo-kordhinta Xasan Sheekh Maxamuud, iyadoo sidoo kale muran xooggan uu ka dhashay xil-ka-qaadista Guddoomiyihii Maxkamadda Sare, Baashe Yuusuf Axmed.
Warbaahinta caalamka qaarkeed ayaa xaaladda Soomaaliya ku tilmaantay mid siyaasadeed oo aan hore loo arag, iyadoo su’aalo laga keenay sida ay dowladdu u maareysay khilaafka kala dhexeeya hay’adaha garsoorka iyo mucaaradka.
Wakaaladda wararka ee AFP, oo warbixinteeda ay baahisay warbaahinno caalami ah oo ay ka mid tahay TV5MONDE, ayaa sheegtay in Soomaaliya ay gashay xaalad siyaasadeed oo mugdi badan, kaddib markii Maxkamadda Sare ay go’aamisay in muddo-kordhinta Madaxweynaha aysan sharci ahaan khusayn hay’adaha hadda xilka haya.
Maxkamadda Sare oo go’aan ka soo saartay muddo-kordhinta,Khilaafka ayaa sii xoogaystay markii Maxkamadda Sare ay 5-tii Nofeembar 2026 ku dhawaaqday in wax-ka-beddelka dastuurka ee lagu saleeyay muddo-kordhinta uusan khusayn hay’adaha hadda jira, isla markaana muddada xilka Madaxweynaha ay dhammaatay bishii May ee sanadkan.
Maxkamaddu waxay dhinacyada siyaasadda ku amartay inay muddo 30 maalmood gudahood ah ku heshiiyaan qaabka doorashada, iyadoo doorashooyinka lagu qabto muddo 90 maalmood gudahood ah.
Go’aankan ayaa dhaliyay dood sharci iyo mid siyaasadeed, maadaama dowladda ay ku adkeysaneyso in wax-ka-beddelka dastuurka uu saldhig sharci u yahay sii joogitaankeeda iyo diyaarinta doorashooyinka soo socda.
Xil-ka-qaadista Baashe Yuusuf oo dhalisay muran ,Maalin ka hor go’aanka Maxkamadda Sare, Madaxtooyada Soomaaliya ayaa shaacisay xil-ka-qaadista Guddoomiyihii Maxkamadda Sare, Baashe Yuusuf Axmed, iyadoo sabab uga dhigtay baahida loo qabo garsoor hufan oo cadaalad ah.
Hase yeeshee, Maxkamadda Sare ayaa tallaabadaas ku tilmaantay mid aan sharci ahayn, waxayna sheegtay in Madaxweynaha uusan awood u lahayn inuu xilka ka qaado guddoomiyaha xilli ay maxkamaddu gacanta ku hayso dacwad dastuuri ah oo muhiim ah.
Arrintan ayaa dhalisay walaac ku saabsan madax-bannaanida garsoorka iyo xiriirka ka dhexeeya hay’adaha dowladda.
Mucaaradka oo dowladda ku eedeeyay faragelin
Siyaasiyiin mucaarad ah ayaa tallaabooyinka dowladda ku tilmaamay kuwo dhaawici kara sharciga iyo nidaamka dowladnimada. Qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa sidoo kale sheegay in ciidamo loo diray xarunta Maxkamadda Sare, si loo qabto guddoomiyaha iyo shaqsiyaad kale.
Si kastaba ha ahaatee, eedeymaha qaarkood, oo ay ku jiraan sheegashooyinka ku saabsan isku dayga xarigga, si madax-bannaan looma xaqiijin, sida ay sheegtay AFP.
Maxay warbaahinta caalamka xoogga u saareysaa?
Warbaahinta caalamka waxay diiradda saareysaa dhowr arrimood oo waaweyn: muranka muddo-xileedka Madaxweynaha, madax-bannaanida garsoorka, khilaafka dowladda iyo mucaaradka, iyo saameynta ay xiisaddu ku yeelan karto amniga iyo dowladnimada Soomaaliya.
Warbixinta Al Jazeera ee ku saabsan xiritaanka howlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ayaa sidoo kale xustay in dalka uu wajahayo kala qaybsanaan siyaasadeed iyo khilaafyo kala dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha maamul-goboleedyada.
Saameynta ay arrintani ku yeelan karto Soomaaliya,Khilaafka u dhexeeya madaxtooyada iyo Maxkamadda Sare wuxuu halis u keeni karaa kalsoonida shacabka ee hay’adaha dowladda, haddii aan xal sharci iyo mid siyaasadeed loo helin.
Waxaa sidoo kale suuragal ah in mucaaradka iyo maamul-goboleedyada qaarkood ay mowqifkooda sii adkeeyaan, taasoo adkeyn karta in la gaaro heshiis ku saabsan doorashooyinka iyo mustaqbalka hoggaanka dalka.
Dhanka kale, Soomaaliya waxay weli wajahaysaa caqabado amni oo la xiriira dagaalka Al-Shabaab, iyadoo taageerada caalamiga ah ee howlgalka ciidamada Midowga Afrika ay iyaduna la tacaaleyso caqabado dhaqaale iyo qorshaha bixitaanka ciidamada Uganda.
