Koox burcad-badeed ah ayaa maanta markab kuwa shidaalka qaada ah ku qabsaday Gacanka Cadmeed, sida ay shaacisay hay’adda ciidanka badda Ingiriiska ee la socota amniga iyo dhaqdhaqaaqa maraakiibta ganacsiga (UKMTO).
Hay’adda UK Maritime Trade Operations (UKMTO) ayaa xaqiijisay in dhacdadu dhacday 20-ka Agoosto 2026, meel qiyaastii 136 mayl-badeed bari kaga beegan magaalada Al Mukalla ee Yemen. Markabku wuxuu u socday dhanka galbeed markii uu sheegay in doon aan la aqoon ay kusoo dhowaaneyso, kadibna uu diray baaq degdeg ah. UKMTO ayaa markii dambe xaqiijisay in lix nin oo hubeysan ay markabka fuuleen oo ay la wareegeen gacan-ku-hayntiisa, ayna u leexinayeen dhanka Soomaaliya.
Sida xogta laga helayo hay’adaha la socda amniga maraakiibta, markabka ayaa marayay Gacanka Cadmeed xilli ay rag hubeysan kusoo dhowaadeen.
Markii hore shaqaalaha markabka ayaa sheegay inay arkeen doon aan la aqoon, waxaana la diray fariin degdeg ah oo loo adeegsaday VHF Channel 16. Wax yar kaddib waxaa la xaqiijiyay in lix nin oo hubeysan ay fuuleen markabka oo ay la wareegeen.
UKMTO ayaa ku boorrisay maraakiibta kale ee ku safraya aaggaas inay muujiyaan feejignaan dheeraad ah, isla markaana ay soo sheegaan dhaqdhaqaaq kasta oo looga shakiyo inuu khatar yahay.
Arrinta ugu weyn ee walaaca dhalisay ayaa ah in markabka kadib markii lala wareegay loo jiheeyay dhanka Soomaaliya.
Tani waxay sare u qaadaysaa shakiga ah in kooxaha burcad-badeedda ay isku dayayaan inay maraakiibta ay qabsadaan geeyaan xeebaha Soomaaliya, halkaas oo ay ku hayn karaan shaqaalaha iyo markabka iyagoo ka dalbanaya madaxfurasho.
magaca markabka, calanka uu sitay, cidda iska leh iyo tirada shaqaalaha saarnaa ayaan weli si rasmi ah loo shaacin. Sidoo kale, mas’uuliyiintu weli ma xaqiijin halka saxda ah ee markabka loo wado ama cidda ka dambeysa weerarka.
Dhacdadan ayaa kusoo beegmaysa xilli ay si weyn u kordheen dhacdooyinka la xiriira burcad-badeedda Soomaaliya.
Kadib sannado ay aad u yaraayeen weerarradii burcad-badeedda, waxaa 2026 dib u soo muuqday kooxo weerarro iyo afduubyo ka geysta biyaha Soomaaliya iyo Gacanka Cadmeed.
Warbixinno amni oo dhowaan la daabacay ayaa sheegay in dhowr markab lagu qabsaday ama lagu weeraray bilihii ugu dambeeyay, iyadoo qaar ka mid ah maraakiibta weli lagu hayo xeebaha Soomaaliya.
Warbixin UKMTO/JMIC ah oo la soo saaray bishan ayaa xustay in dhowr markab oo ganacsi ay weli gacanta ugu jiraan kooxo burcad-badeed ah, kuwaas oo ay ka mid yihiin MT HONOUR 25, MV SWARD, MT EUREKA iyo MT ASANA.
Maraakiibta lagu qabsaday dhacdooyinkii hore qaarkood ayaa loo leexiyay dhanka xeebaha Soomaaliya, gaar ahaan waqooyi-bari dalka.
Tani waxay mar kale indhaha caalamka ku soo celinaysaa xeebaha Puntland, kuwaas oo taariikh ahaan loo aqoonsanaa inay ahaayeen meelaha ay kooxaha burcad-badeeddu ku haystaan maraakiibta iyo shaqaalaha ay afduubtaan.
Mid ka mid ah sababaha waa daciifnimada joogitaanka amni ee qaar ka mid ah biyaha Soomaaliya, iyadoo ciidamadii caalamiga ahaa iyo maraakiibtii dagaalka ee muddo dheer si joogto ah u ilaalinayay xeebaha Soomaaliya ay qaarkood hoos u dhigeen ama beddeleen hawlgalladoodii.
Waxaa sidoo kale jira xaalad amni oo cakiran oo ka jirta Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, taasoo ciidamada badda ee caalamka ku qasabtay inay diiradda saaraan khataro kala duwan oo ay ka mid yihiin weerarrada maraakiibta.
Xogta JMIC ee Agoosto waxay muujineysaa in xaaladda guud ee gobolka ay weli saameyn ku leedahay xiisadaha gobolka iyo khataraha maraakiibta ganacsiga.
Burcad-badeedda Soomaalida taariikh ahaan waxay bartilmaameedsan jireen maraakiib ganacsi oo ku safraya meelaha u dhow xeebaha Soomaaliya.
Ujeeddada ugu weyn waxay ahayd madaxfurasho, iyadoo kooxaha afduubka geysta ay dalban jireen lacago badan si loo sii daayo markabka iyo shaqaalaha.
Maraakiibta shidaalka qaada ayaa si gaar ah muhiim ugu noqon kara burcad-badeedda sababtoo ah qiimaha markabka, xamuulka iyo muhiimadda shaqaalaha saaran.
Burcad-badeedda Soomaalida ayaa noqotay mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu waaweyn ee amniga badda caalamka intii u dhexeysay 2008 iyo 2018.
Xilligaas, boqolaal weerar ayaa laga diiwaangeliyay biyaha Soomaaliya iyo Badweynta Hindiya, waxaana maraakiib ganacsi lagu qafaashay iyadoo shaqaale badan muddo bilo ah lagu hayay afduub.
Dowladaha caalamka ayaa markaas sameeyay hawlgallo ballaaran oo dhinaca badda ah, iyadoo maraakiib dagaal oo ka kala socday dalal badan ay ilaaliyeen marinnada ganacsiga.
Tallaabooyinkaas ayaa sabab u noqday in burcad-badeednimadu si weyn hoos ugu dhacdo.
Laakiin dhacdooyinkii dib uga soo muuqday biyaha Soomaaliya tan iyo dabayaaqadii 2023 ayaa muujiyay in khatartu aysan gebi ahaanba meesha ka bixin. UKMTO iyo hay’adaha kale ee amniga badda ayaa 2026 si joogto ah uga digayay maraakiibta inay feejignaadaan.
Gacanka Cadmeed waa mid ka mid ah marinnada ugu muhiimsan ee ganacsiga caalamka, maadaama uu isku xiro Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo marinnada u gudba Kanaalka Suweys.
Marka maraakiibta ay dareemaan khatar, shirkadaha maraakiibta waxay mararka qaar doortaan inay isticmaalaan waddooyin ka dheer oo qaali ah.
Ciidamada Ilaalada Xeebaha, ciidamada badda, la socodka dhaqdhaqaaqa maraakiibta, xog-wadaagga hay’adaha amniga iyo iskaashiga caalamiga ah.
Dhacdada maanta waxay muujineysaa in khatarta burcad-badeednimadu aysan ahayn arrin taariikhi ah oo keliya.
Markab shidaal qaada oo Gacanka Cadmeed lagu qabsado, kadibna loo leexiyo Soomaaliya, wuxuu fariin culus u yahay shirkadaha maraakiibta iyo ciidamada caalamiga ah ee ilaaliya marinnada ganacsiga.
