Taliyaha booliiska Kenya ayaa iscasilay ka dib markii la dhaleeceeyay hab-dhaqanka saraakiisha ee mudaaharaadyadii dowladda looga soo horjeeday ee lagu dilay tobanaan qof oo mudaaharaadayay.
Madaxtooyada ayaa bayaan ay soo saartay Jimcihii ku sheegtay in madaxweyne William Ruto uu ” aqbalay iscasilaadda” Isbatooraha Guud ee Bilayska Japhet Koome, oo xilkan hayay tan iyo bishii November 2022.
Ku xigeenka isbatooraha guud Douglas Kanja ayaa loo magacaabay ku simaha taliyaha booliska si degdeg ah, sida ay sheegtay madaxtooyadu.
Ku dhawaaqista ayaa timid maalin kadib markii Ruto uu shaqada ka ceyriyay ku dhawaad dhammaan golahiisa wasiirada, isagoo u hogaansamay dalabaadka dibadbaxayaasha.
Qaar ka mid ah dhalinyaradii ka dambeysay banaanbaxyada ayaa ugu baaqay Koome inuu baxo, iyadoo booliska lagu eedeeyay inay isticmaaleen awood xad dhaaf ah intii ay socdeen mudaaharaadyada, taasoo ah dhibaatadii ugu darneyd ee soo marta Ruto’s ku dhawaad labo sano oo madaxweyne ah.
Hay’adda ilaalinta xuquuqda qaranka Kenya ayaa sheegtay in ugu yaraan 39 qof lagu dilay dibadbaxyada dowladda looga soo horjeedo.
Iyada oo ka soo warameysa Nairobi, Al Jazeera’s Catherine Soi ayaa sheegtay in iscasilaada Koome ay tahay “mid aad muhiim u ah”.
“Tani waa waxa dhalinyaradan mudaaharaadayaasha ah iyo dad badan oo Kenyan ah ay codsanayeen. Waxay ka codsanayeen taliyaha booliiska inuu iscasilo sababta oo ah sida uu u maareeyay mudaaharaadyadaas,” ayay tidhi.
“Kaliya ma ahayn sunta dadka ka ilmeysiisa ee booliisku isticmaaleen, sidoo kale waxay ahayd rasaas nool. Dadka qaar ayaa weli isbitaalka ku jira sababtoo ah waa la toogtay. Qaar kale oo badan ayaa u dhintay toogashada awgeed.”
Ruto ayaa qaaday tillaabooyin isdaba joog ah oo uu ku doonayo in uu ku caddeeyo mudaaharaadayaasha, oo ay ku jirto in uu ka tanaasulay sharciga maaliyadda oo ay ku jiraan kordhinta canshuuraha ee aan la jeclayn ee kiciyay mudaaharaadyada.
Maalintii Khamiista, waxa uu xilka ka qaaday Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka iyo dhammaan Golaha Wasiirada, marka laga reebo Wasiirka Arrimaha Dibadda Musalia Mudavadi iyo Madaxweyne ku xigeenka Rigathi Gachagua.
Laakin ku dhawaaqista golaha wasiirada, iyadoo dadka qaar ay soo dhaweeyeen, ma aysan qancin qaar ka mid ah dhalinyarada Kenya oo ka xumaaday Ruto oo ku guuldareystay in uu ka soo baxo balanqaadkiisii doorashada 2022 ee ahaa in uu shaqo abuur u sameyn doono, korna u qaadi doono hantidooda.
“Waxaan ku soo laaban doonaa waddooyinka ilaa Ruto uu tago. Waxa uu ku lumiyay laba sano oo uu xafiiska ku socdaalayay oo uu been sheegayay,” Hyrence Mwangi, oo 25 jir ah, ayaa u sheegay wakaaladda wararka ee AFP.
Markii hore oo nabad ah, mudaaharaadyadu aad bay u sii kordhiyeen markii ay booliisku rasaas ku fureen dad badan oo xoog ku galay baarlamaanka 25-kii Juunyo, iyaga oo weeraray dhismaha qayb ka mid ah gubtay.
Iyadoo mudaharaadyadii waaweynaa ee waddooyinka ay hoos u dhaceen, haddana cadhada ka dhanka ah dawladda iyo booliiska ma dhicin.
“Markii ugu horeysay ee aan tagnay waddooyinka, Ruto wuxuu nagu eryay inaan nahay koox la soo kireystay iyo dambiilayaal, kaliya markii dambe ayaa yimid oo bilaabay inuu dhaho isbedel ayuu sameyn doonaa,” Jackson Rotich, 27, ayaa u sheegay AFP.
