Magaalada Nairobi ee dalka Kenya waxaa maanta ka bilaabanaya kulamo iyo wadahadallo lagu dhammaystirayo heshiis la xiriira khilaaf muddo dheer ka dhex jiray Cabdirashiid Xasan Cabdinuur (Janan) iyo maamulka Jubbaland ee uu hoggaamiyo Axmed Maxamed Islaam Axmed Madoobe.
Wadahadalladan ayaa ku soo aadaya xilli Gobolka Gedo uu weli yahay mid ka mid ah meelaha ugu xasaasisan ee uu ka taagan yahay loollanka siyaasadeed iyo amni ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka Jubbaland.
Sida wararka maanta la helayo sheegayaan, kulamada Nairobi waxaa lagu doonayaa in si rasmi ah loogu soo gabagabeeyo heshiis hore loo bilaabay, iyadoo dhinacyada ay ka wada shaqeynayaan sidii loo dejin lahaa xaaladda Gobolka Gedo, gaar ahaan arrimaha amniga, maamulka iyo xiriirka siyaasadeed ee dhinacyada.
Cabdirashiid Janan iyo Guddoomiye Ku-xigeenka Gobolka Gedo, Nasteex, ayaa shalay ka baxay magaalada Beledxaawo, iyagoo u safray dalka Kenya.
Safarkooda ayaa la xiriira kulamada Nairobi oo ay ka qayb qaadanayaan dhinacyada ay khuseyso arrinta Gedo iyo xubno ka shaqeynaya dhexdhexaadinta khilaafka.
Wararka la helayo waxay tilmaamayaan in kulamada lagu doonayo in lagu soo afjaro is-mari-waagii siyaasadeed iyo amni ee muddo ka jiray Janan iyo maamulka Jubbaland, iyadoo xoogga la saarayo sidii loo heli lahaa hannaan lagu dejiyo xaaladda Gobolka Gedo.
Khilaafka Gobolka Gedo ma aha arrin cusub. Gobolka ayaa muddo sanado ah ahaa meel ay isku hayaan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka Jubbaland, gaar ahaan cidda awoodda maamul iyo amni ku leh degmooyinka muhiimka ah sida Beledxaawo iyo Doolow.
Cabdirashiid Janan ayaa hore u ahaa Wasiirka Amniga Jubbaland, balse xiriirkiisa maamulka Axmed Madoobe ayaa xumaaday, waxaana sanadihii xigay uu noqday shaqsi door muuqda ku lahaa siyaasadda iyo amniga Gobolka Gedo.
Sanadkii 2021, Janan wuxuu heshiis la galay Dowladda Federaalka Soomaaliya, isagoo markaas ka baxay Jubbaland. Heshiiskaas waxaa la sheegay inuu qeyb ka ahaa in ciidamo uu watay lagu daro ciidamada dowladda Federaalka.
Sidoo kale, warbixinno xilligaas la qoray ayaa sheegay in heshiiska uu ka koobnaa qodobo ay kamid ahaayeen in Janan uusan siyaasadda ka bixin iyo in ciidamadii la socday lagu daro ciidamada dowladda.
Khilaafka ayaa mar kale si xooggan u soo baxay sanadihii dambe, gaar ahaan markii dowladda Federaalka ay Janan u magacawday masuul ka tirsan amniga Gobolka Gedo.
Sanadkii 2025 waxaa Beledxaawo ka dhacay dagaallo u dhexeeyay ciidamo taageersan Dowladda Federaalka iyo ciidamo taabacsanaa Jubbaland. Janan iyo ciidamo uu hoggaaminayay ayaa door muuqda ku yeeshay dhacdooyinkaas, waxaana ugu dambeyn isbeddel ka dhacay gacan-ku-haynta magaalada.
Arrintaas waxay sii xoojisay khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Muqdisho iyo Kismaayo, iyadoo Gobolka Gedo uu noqday goobta ugu weyn ee labada dhinac ay isku hayaan awoodda.
Kulamada Nairobi waxaa la sheegay inay garwadeen ka yihiin saraakiil ka tirsan Dowladda Kenya, xubno reer Jubbaland ah iyo siyaasiyiin xiriir dhow la leh dhinacyada.
Doorka Kenya ayaa muhiim u ah arrintan maadaama Gobolka Gedo uu xuduud dheer la wadaago Kenya, isla markaana xaaladda amni ee Gedo ay si toos ah u saameyn karto amniga xuduudda iyo isu-socodka dadka labada dal.
Axmed Madoobe iyo Cabdirashiid Janan waxay hore uga wada tirsanaayeen siyaasadda iyo maamulka Jubbaland, balse xiriirkooda ayaa si weyn isu beddelay markii Janan uu ka horyimid qaar kamid ah siyaasadaha maamulka Jubbaland, kadibna uu heshiis la galay Dowladda Federaalka.
Beledxaawo iyo Doolow ayaa kamid ah magaalooyinka istiraatiijiga ah ee gobolka. Labaduba waxay leeyihiin muhiimad ganacsi iyo mid amni, maadaama ay ku dhow yihiin xuduudaha Soomaaliya, Kenya iyo Itoobiya.
Is-mari-waaga ka jira Gedo wuxuu sidaas darteed saameyn ku yeelan karaa xiriirka Dowladda Federaalka iyo Jubbaland, amniga xuduudaha iyo xaaladda bulshada deegaanka.
Inkasta oo wada-hadallada Nairobi ay yihiin fursad muhiim ah, haddana waxaa jira caqabado badan oo laga yaabo inay hor istaagaan hirgelinta heshiiska.
Caqabadda ugu weyn waxay noqon kartaa kalsooni-darrada siyaasadeed ee soo dhex martay dhinacyada.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in si cad loo qeexo cidda masuul ka noqonaysa amniga magaalooyinka, sida ciidamada loo kala maamulayo iyo sida loo xallinayo khilaafaadka maamulka.
Haddii arrimahaas aan si cad loo qeexin, waxaa suuragal ah in khilaafkii hore uu mar kale dib u soo laabto.
Kulamada maanta ayaa laga sugayaa in ay soo saaraan heshiis rasmi ah ama qodobo lagu dhammaystirayo heshiiskii hore.
Haddii se qodobada heshiiska aan la fulin ama dhinacyadu dib ugu laabtaan siyaasadihii iska horimaadka, waxaa jirta khatar ah in khilaafkii hore uu mar kale dib uga qarxo Gobolka.
