Kulan siyaasadeed oo muhiim ah ayaa ka socda magaalada Baladweyne, kaas oo dhexmaraya Ugaaska dhaqanka beesha Xawaadle, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif, iyo xildhibaanno ka tirsan labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, xilli ay sii xoogeysanayaan khilaafaadka siyaasadeed iyo amni ee ka taagan gobolka Hiiraan.
Kulanka oo lagu qabanayo hoyga Ugaaska ayaa diiradda lagu saarayaa xaaladda magaalada Baladweyne, tabashooyinka siyaasadeed ee beesha Xawaadle, khilaafka ka dhashay doorashadii hoggaanka Hirshabeelle iyo mowqifka laga qaadanayo tallaabooyinka dowladda federaalka iyo maamulka Hirshabeelle.
kulanka Ugaaska iyo xildhibaannada ayaa hada socda, iyadoo la filayay in xubnaha Baarlamaanka ay kulanka kaddib soo bandhigaan mowqifkooda ku saabsan xaaladda Hiiraan. Ilaa hadda, faahfaahin rasmi ah oo dhammaystiran oo ku saabsan go’aanka kulanka kama soo bixin wararka la helay.
Kulankan ayaa kusoo aadaya xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka ka dhashay doorashadii 24-kii Oktoobar 2026 ee hoggaanka maamulka Hirshabeelle, taas oo Cali Cabdullaahi Xuseen (Cali Guudlaawe) mar kale loogu doortay madaxweynaha maamulka, halka Cabdifataax Xasan Afrax loo doortay madaxweyne ku-xigeen.
Qaar ka mid ah odayaasha dhaqanka, siyaasiyiinta iyo waxgaradka gobolka Hiiraan ayaa qaabka doorashada loo qabtay ku tilmaamay mid aan ku dhisnayn heshiis iyo wadatashi ku filan, iyagoo ku doodaya in aan si dhab ah loo tixgelin tabashooyinka gobolka iyo matalaaddiisa siyaasadeed.
Bishii Sebtembar 2026, kulan ay yeesheen odayaal iyo siyaasiyiin ka soo jeeda beesha Xawaadle, oo uu hoggaaminayay Ugaas Yuusuf, ayaa lagu dalbaday in la hakiyo hannaanka doorashada ilaa laga gaarayo heshiis loo dhan yahay.
Tabashooyinkaasi ayaa sii xoogeysanayay kaddib markii hoggaanka cusub ee Hirshabeelle lagu doortay Jowhar, iyadoo dhinacyo ka tirsan bulshada Hiiraan ay muujiyeen inaysan ku qanacsaneyn hannaankii loo maray doorashada.
Xiisadda ayaa sare u kacday markii Ugaas Yuusuf uu 7-dii Nofeembar shir jaraa’id ku qabtay hoygiisa magaalada Baladweyne, isagoo ku baaqay in ciidamada amniga ee ka soo jeeda gobolka Hiiraan ay isugu yimaadaan magaalada, kana qeyb qaataan waxa uu ku tilmaamay difaaca bulshada iyo deegaanka.
Ugaaska ayaa sidoo kale ciidamada ka tirsan Xoogga Dalka iyo hay’adaha amniga uga digay in loo adeegsado howlgal ka dhan ah dadka gobolka, isagoo sheegay in tabashooyinka siyaasadeed aan lagu xallin karin awood ciidan.
Baaqaas kaddib waxaa soo baxay warar sheegaya in ciidamo ka tirsan kuwa dowladda ay tageen hoyga Ugaaska, halka warbaahin maxalli ah ay baahisay muuqaallo muujinaya ciidamo iyo gaadiid dagaal oo ku sugan Baladweyne.
Si kastaba, tirada ciidamada, halka ay ka yimaadeen, xaaladda shaqo ee ay ku jireen iyo in ay si rasmi ah uga baxeen cutubyadoodii weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dhanka kale, dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa wafdi u dirtay magaalada Baladweyne, si ay wada-hadal ula yeeshaan odayaasha dhaqanka iyo dhinacyada tabashada qaba.
Wafdiga waxaa hoggaaminayay Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Daahir Shire Maxamed, waxaana qeyb ka ahaa siyaasiga iyo mas’uulkii hore ee gobolka Hiiraan Cali Jeyte Cismaan.
Wafdiga ayaa sheegay in dowladda ay dooneyso in khilaafka lagu dhammeeyo wada-hadal iyo is-afgarad, halkii uu isu beddeli lahaa iska horimaad amni.
Mid ka mid ah qodobbada siyaasadeed ee doodda ka dhex taagan ayaa ah halka ay ku taallo caasimadda Hirshabeelle iyo sida awoodda maamulka loogu qeybinayo gobollada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa munaasabaddii caleema-saarka Cali Guudlaawe ka sheegay in Hiiraan ay noqon karto xarunta maamulka Hirshabeelle, isagoo xusay muhiimadda ay leedahay in la helo deegaan amni ahaan sugan oo madaxda maamulka ay ka shaqeyn karaan.
Hase yeeshee, soo jeedintaasi ma noqon go’aan rasmi ah oo caasimadda lagu wareejiyay. Waxaa weli jira su’aalo la xiriira cidda awoodda u leh go’aaminta xarunta maamulka iyo habka sharci ee loo marayo haddii isbeddel la sameynayo.
Siyaasiyiin uu ka mid yahay Cabdullaahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe) ayaa sidoo kale ka hadlay arrintan, iyagoo ku baaqay in go’aanka lagu gaaro wada-hadal ay qeyb ka yihiin bulshada labada gobol, halkii laga sugi lahaa go’aan hal dhinac ka yimaada.
Kulanka Ugaas Yuusuf iyo xildhibaannada ayaa muhiim u ah fahamka mowqifka siyaasadeed ee xubnaha Baarlamaanka ee ka soo jeeda beesha Xawaadle, gaar ahaan sida ay uga falcelinayaan khilaafka Hirshabeelle iyo dadaallada dowladda federaalka ee xal raadinta.
Waxaa la filayaa in doodaha kulanka ay taabtaan matalaadda siyaasadeed, awood-qaybsiga, xaaladda amni ee Baladweyne iyo doorka dowladda federaalka ee xal u helidda tabashooyinka gobolka.
Sidoo kale, waxaa muhiim ah in la ogaado in xildhibaannadu taageeri doonaan baaqyada Ugaaska, ay soo jeedin doonaan waddo wada-hadal oo cusub, ama ay soo bandhigi doonaan mowqif ka duwan kii hore.
Ilaa hadda lama shaacin heshiis rasmi ah oo kulanka kasoo baxay, mana cadda in dhinacyada siyaasadeed ee isku haya Hirshabeelle ay ku heshiiyeen hannaan cusub oo lagu xallinayo khilaafka.
Xiisadda ka taagan Baladweyne waxay ka gudubtay dood ku saabsan doorasho iyo awood-qaybsi, iyadoo ay soo baxeen hadallo ku saabsan abaabul ciidan, dhaq-dhaqaaqyo amni iyo cabsi laga qabo iska horimaad.
Haddii khilaafka siyaasadeed uu isu beddelo mid ay ku lug yeeshaan ciidamo kala amar qaata ama kooxo hubeysan, waxaa halis geli kara xasilloonida magaalada iyo dadaallada amni ee gobolka.
Arrintaas ayaa sidoo kale walaac ku ah dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, maadaama isku dhac gudaha ah uu kala leexin karo awoodda ciidamada iyo feejignaanta hay’adaha amniga.
Dowladda Federaalka, maamulka Hirshabeelle, odayaasha dhaqanka iyo siyaasiyiinta gobolka ayaa wajahaya baahi loo qabo in la helo hannaan wada-hadal oo lagu xalliyo khilaafka, lagana hortago in tabashooyinka siyaasadeed ay isu beddelaan colaad.
