Dowladda Britain ayaa muujisay xiriir diblomaasiyadeed oo ay la leedahay hoggaanka cusub ee Galmudug, kaddib markii Safiirka UK u qaabilsan Soomaaliya, Charles King, uu khadka telefoonka kula hadlay , Liibaan Axmed Xasan.
Wada-hadalka oo ay safaaradda Britain ku sheegtay mid wax-ku-ool ah ayaa diiradda lagu saaray iskaashiga muddada dheer ka dhexeeyay UK iyo Galmudug, iyo xaaladda guud ee siyaasadda iyo amniga Soomaaliya.
Arrinta indhaha lagu hayo ayaa ah ereyga uu safiirku u adeegsaday Liibaan Axmed Xasan, kaas oo lagu tilmaamay “Madaxweynaha cusub ee Galmudug” (newly elected Galmudug State President). Erey-bixintan ayaa ka duwan tan ay dowladda Federaalka Soomaaliya adeegsatay xafladdii caleema-saarka madaxda dowlad-goboleedyada, halkaas oo lagu adeegsaday magaca “Hoggaamiye”.
Maxay ka dhigan tahay erey-bixinta UK?Adeegsiga magaca “Madaxweyne” ee safaaradda Britain ayaa dhaliyay su’aalo la xiriira sida beesha-caalamku u aragto hoggaanka cusub ee Galmudug iyo xiriirka ay la leedahay dowladda Federaalka Soomaaliya.
Dhinaca diblomaasiyadda, magaca “President” waa eray si caadi ah loogu adeegsado madaxda dowlad-goboleedyada Soomaaliya, waxaana warbaahinta iyo hay’adaha caalamiga ah marar badan sidaas loogu tilmaamaa madaxda maamul-goboleedyada.
Hase yeeshee, marka la eego khilaafka siyaasadeed ee ka taagan dastuurka, doorashooyinka iyo awood-qaybsiga dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada, adeegsiga ereygaas wuxuu noqon karaa qodob siyaasadeed oo dood dhalinaya.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro aqoonsiga diblomaasiyadeed ee hoggaamiye maamul-goboleed iyo aqoonsiga sharci ee dastuur ama hannaan doorasho. In safaarad ay Liibaan ugu yeerto “Madaxweyne” kaligeed ma caddaynayso in Britain ay aqbashay ama diidday Dastuurka cusub ee Soomaaliya.
Taageerada doorashooyinka tooska ah iyo muranka dastuurka,Soomaaliya ayaa muddooyinkii dambe wajahaysay khilaaf siyaasadeed oo xooggan oo ku saabsan hannaanka doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo xiriirka dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Dowladda Federaalka ayaa ku adkeysanaysa hirgelinta nidaamka doorashooyinka qof iyo cod, halka mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyadu ay su’aalo ka keeneen habka loo marayo isbeddellada dastuuriga ah iyo heshiiska siyaasadeed ee loo baahan yahay.
Dukumentiyada dowladda Federaalka ee ku saabsan wax-ka-beddelka dastuurka waxay sheegayaan in baarlamaanka uu bishii Maarso 2024 ansixiyay wax-ka-beddello ay ka mid yihiin doorashooyin toos ah, nidaam xisbiyo badan iyo muddo-xileed shan sano ah. Hase yeeshee, muranka siyaasadeed ee ku saabsan hannaanka iyo sharciyadda isbeddelladaas ayaa weli taagan.
Galmudug iyo xiriirka beesha-caalamka,Liibaan Axmed Xasan ayaa loo doortay Madaxweynaha Galmudug 22-kii Oktoobar 2026, isagoo helay 72 cod oo ka mid ahaa 89 cod oo ay dhiibteen xubnaha baarlamaanka maamulkaas. Waxaa si rasmi ah xilka loogu wareejiyay 4-tii Nofeembar, halka munaasabadda caleema-saarkiisa ay dhacday 5-tii Nofeembar magaalada Dhuusamareeb.
Munaasabadda waxaa ka qeybgalay madaxda dowladda Federaalka, mas’uuliyiin dowlad-goboleedyo iyo wakiillo ka socday beesha-caalamka.
Wada-hadalka uu safiirka Britain la yeeshay Liibaan ayaa imanaya xilli maamulka cusub uu wajahayo arrimo waaweyn oo ay ka mid yihiin amniga, dagaalka Al-Shabaab, dib-u-heshiisiinta bulshada iyo horumarinta hay’adaha maamulka.
Britain ayaa muddo dheer Soomaaliya kala shaqeynaysay arrimaha amniga, horumarinta iyo dhismaha hay’adaha dowladda. Safaaradda UK waxay sheegtay in himiladeedu tahay taageeridda Soomaaliya si ay u noqoto dal xasilloon, ammaan ah, horumarna leh.
Beesha-caalamka iyo mowqifka siyaasadeed ee Soomaaliya,Wada-hadallada iyo kulamada ay wakiillada beesha-caalamku la yeelanayaan madaxda Soomaaliya waxay muujinayaan in xiriirka diblomaasiyadeed iyo wada-shaqeynta amni ay sii socdaan, xilli ay jiraan khilaafaad gudaha ah oo ku saabsan mustaqbalka siyaasadeed ee dalka.
Hase yeeshee, taageerada mabda’a doorashooyinka tooska ah lama mid aha taageeridda dhammaan qodobada dastuurka cusub ama habka loo maray ansixintiisa. Sidoo kale, la kulanka madaxda dowlad-goboleedyada iyo adeegsiga magacyadooda rasmiga ah kaligood ma muujinayaan mowqif sharci oo gaar ah oo ku saabsan khilaafka dastuurka.
Beesha-caalamka ayaa hore ugu baaqday dhinacyada siyaasadda Soomaaliya inay wada-hadal ku xalliyaan khilaafaadka doorashooyinka iyo dastuurka. Warbixin la daabacay bishii Luulyo 2026 ayaa sheegtay in Qaramada Midoobay, Midowga Yurub iyo safaarado reer Galbeed ah ay ku baaqeen in la sii wado wada-hadallada siyaasadeed si loo helo hannaan doorasho oo la isku raacsan yahay.
Maxaa laga dheehan karaa tallaabada UK?Wada-hadalka Charles King iyo Liibaan Axmed Xasan wuxuu muujinayaa in Britain ay xiriir toos ah la leedahay hoggaanka cusub ee Galmudug, isla markaana ay danaynayso xaaladda siyaasadeed iyo amni ee maamulka iyo guud ahaan Soomaaliya.
Hase yeeshee, su’aasha ah in UK ay aqoonsan tahay ama diiddan tahay Dastuurka cusub weli jawaab rasmi ah kama muuqato farriinta safaaradda ee wada-hadalkan. Si arrintaas loo xaqiijiyo, waxaa loo baahan yahay bayaan cad oo UK ku qeexay mowqifkeeda ku aaddan dastuurka iyo habka doorashooyinka.
Dhanka kale, adeegsiga magaca “Madaxweyne” halkii laga isticmaali lahaa “Hoggaamiye” ayaa sii hurin kara doodda ku saabsan erey-bixinta dowladda Federaalka iyo tan beesha-caalamka, gaar ahaan xilli dalka uu wajahayo khilaaf siyaasadeed oo u baahan heshiis iyo is-afgarad.
Ugu dambeyn, wada-hadalka safiirka UK iyo Madaxweynaha cusub ee Galmudug wuxuu noqonayaa mid ka mid ah xiriirradii ugu horreeyay ee diblomaasiyadeed ee muuqda ee maamulka cusub, iyadoo indhaha lagu hayo sida ay Britain iyo saaxiibada kale ee caalamku ula macaamili doonaan hoggaanka Galmudug iyo khilaafaadka siyaasadeed ee ka jira Soomaaliya.
