Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa xilka ka qaaday Guddoomiyihii Maxkamadda Sare ee dalka, Dr. Baashe Yuusuf Axmed, isaga oo xilkaas u magacaabay Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan, sida lagu sheegay qoraalka madaxtooyada.
Madaxtooyadu waxay sheegtay in go’aanka lagu saleeyey cabashooyin ka yimid garsoorayaasha, hawl-wadeennada garsoorka iyo xirfadlayaasha sharciga, kuwaas oo la xiriiray baahida loo qabo garsoor hufan oo caddaalad ah. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sidoo kale sheegay in dib-u-habeyn ballaaran lagu sameynayo hay’adaha garsoorka si muwaadiniintu u helaan caddaalad la isku halleyn karo.
Xasan Sheekh ayaa guddoomiyaha cusub u rajeeyey inuu ku guuleysto gudashada waajibaadka loo igmaday, isaga oo ku adkeeyey ilaalinta madax-bannaanida garsoorka, ku dhaqanka sharciga iyo xaqiijinta caddaaladda loo siman yahay.
Go’aankan ayaa durba dhalinaya su’aalo siyaasadeed iyo kuwo sharci: Xasan Sheekh Maxamuud ma leeyahay awood uu si toos ah xilka uga qaado Guddoomiyaha Maxkamadda Sare? Habraac noocee ah ayaa loo baahan yahay? Tallaabadani ma muujinaysaa khilaaf ka dhex jira hay’adaha garsoorka?
Qoraalka madaxtooyada si cad uma sheegin in khilaaf shaqsiyeed ama mid siyaasadeed uu ka dhex jiray Xasan Sheekh Maxamuud iyo Dr. Baashe Yuusuf Axmed. Waxa uu go’aanka ku sababeeyey cabashooyin la xiriira tayada iyo hufnaanta garsoorka, iyo baahida dib-u-habeyn.
Si kastaba ha ahaatee, xil-ka-qaadista madaxa hay’ad garsoor oo madax-bannaan waxay dhalin kartaa dood ku saabsan madax-bannaanida garsoorka, gaar ahaan haddii aan si cad loo shaacin sababaha sharci ee xil-ka-qaadista iyo cidda awoodda u leh inay go’aankaas gaarto.
Arrinta ugu weyn ee sharci ahaan la eegayo ma aha oo keliya in Xasan Sheekh Maxamuud uu magacaabay guddoomiye cusub, balse waa in xil-ka-qaadista iyo magacaabista loo maray habraaca dastuurka iyo sharciga waafaqsan.
Garsoorku waa hay’ad ka madax-bannaan fulinta iyo sharci-dejinta. Madax-bannaanidaasi waxay muhiim u tahay in garsoorayaashu go’aannadooda ku saleeyaan sharciga, ee aysan cadaadis uga imaan hay’adaha kale ee dowladda.
Bogga rasmiga ah ee Garsoorka Soomaaliya wuxuu garsoorka ku tilmaamayaa laan dastuuri ah oo madax-bannaan, garsoorayaashuna ay ku xiran yihiin dastuurka iyo sharciga.
Haddii xil-ka-qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ay ku xiran tahay shuruudo gaar ah—sida talo ka timaadda hay’ad garsoor, go’aan guddi adeeg garsoor ama habraac kale—waa in la caddeeyo in shuruudahaas la buuxiyey.
Haddii Xasan Sheekh Maxamuud uu awood u leeyahay magacaabista, balse xil-ka-qaadistu u baahan tahay habraac gaar ah, labada arrimood isku mid ma aha. Magacaabista qof cusub kaligeed ma caddaynayso in xil-ka-qaadistii hore sharci ahaan sax ahayd.
Magacaabista Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan waxay ka dhigan tahay in madaxtooyadu dooneyso inuu hoggaamiyo Maxkamadda Sare, haddii go’aankaasi buuxiyo shuruudaha sharci ee xilkaas.
Waxaa xusid mudan in Ibraahim Iidle Suleymaan hore loogu magacaabay Guddoomiyaha Maxkamadda Sare sannadkii 2016, ka hor intii aan xilkaas loo magacaabin Baashe Yuusuf Axmed sannadkii 2018. Warbixin hore oo Garowe Online ay daabacday ayaa sheegtay in Baashe uu xilka kala wareegay Ibraahim Iidle Suleymaan, kaddib markii xilka laga qaaday Ibraahim.
Taariikhdaas ayaa magacaabista cusub ka dhigaysa mid mudan in si gaar ah loo eego, hase yeeshee dib ugu soo noqoshada qof hore xilka u hayey kaligeed ma caddaynayso jiritaanka khilaaf ama sharci-darro.
Madax-bannaanida garsoorku waxay ka dhigan tahay in hay’adaha garsoorku aysan noqon kuwo si toos ah ugu shaqeeya rabitaanka Madaxweynaha, Ra’iisul Wasaaraha ama siyaasiyiinta kale.
Madaxweynuhu waa madaxa qaranka, balse awooddiisa ku saabsan magacaabista ama xil-ka-qaadista madaxda garsoorka waa inay ku ekaataa waxa dastuurka iyo shuruucda dalka u oggol yihiin.
Haddii xil-ka-qaadista lagu saleeyo cabashooyin ku saabsan waxqabadka ama hufnaanta garsoorka, waxaa muhiim ah in cabashooyinkaasi yeeshaan saldhig la hubin karo, isla markaana la raaco habraac sharci oo ilaalinaya xuquuqda qofka xilka laga qaadayo.
Dhanka kale, haddii go’aanka lagu gaaro awood sharci oo Madaxweynaha u bannaan, isla markaana la raaco habraaca loo dejiyey, xil-ka-qaadistu waxay noqon kartaa tallaabo maamul oo sharci ah. Sidaas darteed, go’aanka saxnimadiisa laguma go’aamin karo hadalka madaxtooyada oo keliya; waxaa loo baahan yahay in la eego qodobada dastuurka iyo sharciga ee khuseeya xilka Guddoomiyaha Maxkamadda Sare.
Madaxtooyada waxaa laga doonayaa inay si cad u faahfaahiso saldhigga sharci ee xil-ka-qaadista, habraacii la maray iyo awoodda ay u adeegsatay magacaabista guddoomiyaha cusub.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la ogaado in cabashooyinka la sheegay ay ahaayeen kuwo rasmi ah, cidda soo gudbisay iyo haddii ay jireen baaritaanno ama talooyin sharci oo go’aanka ka horreeyey.
Hay’adaha garsoorkana waxaa laga doonayaa inay ilaaliyaan madax-bannaanidooda, isla markaana ay caddeeyaan in isbeddelka hoggaanku uusan saameyn ku yeelan doonin shaqada maxkamadaha, kiisas socda ama xuquuqda muwaadiniinta.
Maxkamadda Sare waxay door muhiim ah ku leedahay ilaalinta sharciga iyo go’aaminta dacwadaha ugu sarreeya ee dalka. Sidaas darteed, isbeddelka hoggaankeeda wuxuu saameyn ku yeelan karaa kalsoonida shacabka ee garsoorka.
Haddii xil-ka-qaadista iyo magacaabista cusub loo maro hab sharci oo cad, lana helo hufnaan ku saabsan sababaha go’aanka, waxay suurtagal tahay in tallaabada loo arko dib-u-habeyn maamul.
Haddii se habraaca la maro aan la caddeyn, ama ay muuqato in go’aanka lagu gaaray cadaadis siyaasadeed, waxaa dhalan kara walaac ku saabsan madax-bannaanida garsoorka iyo sida maxkamaduhu uga madax-bannaan yihiin hay’adaha fulinta.
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xilka ka qaaday Dr. Baashe Yuusuf Axmed, wuxuuna xilka Guddoomiyaha Maxkamadda Sare u magacaabay Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan, sida lagu sheegay qoraalka madaxtooyada ee la soo gudbiyey.
Madaxtooyadu waxay go’aanka ku sababeysay cabashooyin ku saabsan hufnaanta garsoorka iyo baahida dib-u-habeyn. Hase yeeshee, qoraalka la soo gudbiyey ma caddaynayo in khilaaf toos ah uu ka dhex jiray Madaxweynaha iyo guddoomiyihii xilka laga qaaday.
Sharci ahaan, su’aasha ugu muhiimsan waa in xil-ka-qaadista iyo magacaabista loo maray habraaca dastuurka iyo sharciga waafaqsan. Haddii habraacaas la buuxiyey, go’aanku wuxuu noqon karaa tallaabo sharci ah; haddii aan la buuxin, waxaa dhalan kara muran sharci oo ku saabsan saxnimada xil-ka-qaadista iyo magacaabista.
