Warar soo baxaya ayaa sheegaya in Xasan Sheekh Maxamuud iyo saraakiisha amniga dowladda federaalka ay ku kala aragti duwan yihiin qorshaha dib loogu bilaabayo howlgalka milatari ee lagu doonayo in dib loogu qabsado degmada Buurhakabo ee gobolka Bay, kaddib markii ciidamadii dowladda ay la kulmeen dagaallo culus intii ay ku sii jeedeen deegaankaas.
Howlgalkan oo lagu magacaabay Banooda ayaa la sheegay inuu qeyb ka yahay dadaallada dowladda federaalka ee lagu wiiqayo awoodda Al-Shabaab, isla markaana lagu doonayo in dib loogu soo celiyo gacan ku haynta deegaanno ka tirsan Koonfur Galbeed.
Hase yeeshee, wararka la xiriira qorshaha cusub ayaa muujinaya in hoggaanka siyaasadeed iyo saraakiisha qaarkood ay ku kala aragti duwan yihiin sida loo wajaho howlgalka, gaar ahaan kaddib khasaaraha la sheegay inuu ka dhashay dagaalladii ka dhacay waddada isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo.
Dhaq-dhaqaaqyada ciidamada dowladda federaalka ee dhanka Buurhakabo ayaa bilowday bishii Oktoobar 2026, iyadoo ciidamo ka tirsan kuwa xoogga dalka, gaar ahaan cutubyo ka tirsan Gorgor iyo Danab, ay ku wajahnaayeen gobolka Bay.
Wararka la baahiyey ayaa sheegay in dagaallo ay ciidamada dowladda kula kulmeen deegaanno ku dhow Leego iyo Jameeca, kuwaas oo ku yaalla waddada isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo.
Dagaalladaasi ayaa la sheegay inay sababeen khasaare isugu jira dhimasho, dhaawac iyo gaadiid milatari oo waxyeello soo gaartay. Si kastaba, tirada rasmiga ah ee khasaaraha ciidamada dowladda weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa sheegtay in dagaalka ka dhacay agagaarka Jameeca lagu dilay ku dhowaad 75 dagaalyahan oo Al-Shabaab ah, halka 56 kalena la dhaawacay. Wasaaraddu waxay sidoo kale sheegtay in qaraxyo ay waxyeelleeyeen qaar ka mid ah gaadiidka ciidamada.
Al-Shabaab ayaa dhankeeda sheegatay inay khasaaro culus gaarsiisay ciidamada dowladda, balse sheegashooyinka labada dhinac si madax-bannaan looma xaqiijin.
Degmada Buurhakabo ayaa muhiimad istaraatiiji ah ku leh gobolka Bay, maadaama ay ku taallo waddada isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo, isla markaana ay saameyn ku leedahay isu socodka dadka, gaadiidka iyo ciidamada.
Wararka la baahiyey ayaa sheegay in ciidamada la safan Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ay bartamihii Oktoobar la wareegeen gacan ku haynta degmada, taas oo sare u qaaday xiisadda u dhexeysa dowladda federaalka iyo dhinacyada siyaasadeed ee Koonfur Galbeed.
Dowladda federaalka ayaa la sheegay inay doonayso inay dib ula wareegto Buurhakabo, iyadoo arrintaasi ay ku soo beegantay xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka siyaasadeed ee ka jira maamulka Koonfur Galbeed.
Dhinacyada siyaasadeed ee is haya ayaa midba midka kale ku eedeeya inuu mas’uul ka yahay sii xumaanshaha xaaladda amni, halka dadka deegaanka ay wajahaan cabsi la xiriirta dagaallo ka dhaca goobaha ay ku nool yihiin.
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa wajahaya xaalad adag oo isku darsatay khilaaf siyaasadeed, dagaalka Al-Shabaab iyo muranka ka taagan maamulka Koonfur Galbeed.
Dowladda federaalka ayaa doonaysa inay xoojiso awooddeeda siyaasadeed iyo tan amni ee deegaannada Koonfur Galbeed, halka dhinacyada taageersan Laftagareen ay ku adkeysanayaan mowqifkooda ku aaddan maamulka gobolka.
Wararka qaar ayaa sheegaya in qorshaha dib loogu bilaabayo howlgalka Buurhakabo uu sidoo kale la xiriiro dadaallada lagu doonayo in la xoojiyo maamulka uu hoggaaminayo Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe) ee Baydhabo.
Hase yeeshee, xiriirka u dhexeeya howlgalka milatari iyo loollanka siyaasadeed waa arrin u baahan xaqiijin dheeraad ah. Dowladda federaalka waxay howlgalka ku tilmaantay mid ka dhan ah Al-Shabaab, halka warbaahinno kale ay soo bandhigeen aragti ah in xaaladda siyaasadeed ee Koonfur Galbeed ay saameyn ku leedahay go’aannada amniga.
Saraakiisha amniga waxaa horyaalla su’aalo muhiim ah oo ku saabsan sida loo xaqiijinayo isku-duwidda ciidamada, ilaalinta shacabka iyo ka hortagga in dagaalladu saameeyaan isu socodka dadka iyo gaadiidka.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo qorshe cad oo ku saabsan gurmadka caafimaad, sahayda ciidamada iyo xiriirka u dhexeeya hoggaanka siyaasadeed iyo taliska milatariga.
Dib u bilaabidda howlgalka iyadoo aan laga jawaabin su’aalaha ka dhashay dagaalladii hore waxay abuuri kartaa walaac ku saabsan badbaadada ciidamada iyo dadka rayidka ah.
Dhanka kale, haddii howlgalka dib loo dhigo, waxaa soo baxaya su’aalo ku saabsan sida dowladda federaalka u maareyn doonto xaaladda Buurhakabo iyo deegaannada kale ee ay saameeyeen loollanka siyaasadeed iyo joogitaanka Al-Shabaab.
Dagaallada ka socda waddada isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo waxay walaac ku abuureen dadka rayidka ah, gaar ahaan qoysaska ku nool deegaannada ay ciidamada iyo kooxaha hubeysan ku dagaallamayaan.
Dadka deegaanka ayaa halis ugu jira inay waayaan isu socodkii caadiga ahaa, adeegyada caafimaadka iyo helitaanka raashinka, iyadoo dagaallada iyo qaraxyadu ay carqaladeyn karaan gaadiidka iyo ganacsiga.
Waxaa sidoo kale jirta cabsi laga qabo in dagaalladu sababaan barakac hor leh, gaar ahaan haddii xaaladda amni ay sii xumaato.
Hay’adaha bani’aadamnimo iyo maamulka deegaanka ayaa muhiimad gaar ah siinaya ilaalinta shacabka iyo sidii loo gaarsiin lahaa gargaar dadka ay saameeyeen colaadaha.
