Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ayaa dowladda Federaalka u qabatay Khamiista, 22-ka October 2026, inay soo gudbiso difaaceeda sharciyeed ee la xiriira dacwad uu madaxweynihii hore ee dalka, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, ka gudbiyay wax-ka-beddelka Dastuurka Soomaaliya.
Dacwaddan ayaa timid xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda Federaalka, mucaaradka iyo maamullada Puntland iyo Jubbaland, kaas oo salka ku haya wax-ka-beddelka Dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka dalka.
Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa Maxkamadda Sare ka dalbaday inay buriso wax-ka-beddellada dastuuriga ah ee Baarlamaanka Federaalka ansixiyay bishii Maarso 2026 iyo go’aannada kale ee ka dhashay. Wuxuu ku doodayaa in hannaankii wax looga beddelay Dastuurka uusan waafaqsanayn habraacyadii dastuuriga ahaa ee loo baahnaa.
Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, ayaa sheegay inuu dacwadda gudbiyay 11-kii October 2026, iyadoo Maxkamadda Sare ay aqbashay inay qaaddo 12-kii October, sida lagu sheegay warbixinno laga baahiyay arrintan.
Sheekh Shariif ayaa ku doodaya in wax-ka-beddelka Dastuurka ay ahayd in loo maro habraacyada ku xusan cutubka 15-aad ee Dastuurkii Kumeelgaarka ahaa, kuwaas oo qeexaya nidaamka dib-u-eegista iyo wax-ka-beddelka dastuurka.
Wuxuu sidoo kale su’aal geliyay madax-bannaanida iyo habraacyada hay’adihii ku shaqada lahaa dib-u-eegista Dastuurka, isaga oo ku adkeysanaya in aan la gaarin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay oo ku saabsan wax-ka-beddellada la sameeyay.
Dacwadda ayaa Maxkamadda Sare ka dalbanaysa inay go’aan ka gaarto sharciyadda wax-ka-beddelladaas iyo tallaabooyinka ka dhashay, arrintaas oo saamayn ku yeelan karta doodda siyaasadeed ee ku saabsan muddo-xileedka hay’adaha dowladda iyo hannaanka doorashooyinka soo socda.
Dhinaca kale, dowladda Federaalka ayaa lagu wadaa inay Maxkamadda Sare u gudbiso jawaabteeda sharciyeed ka hor waqtiga loo qabtay. Warbixin la daabacay 18-kii October ayaa sheegtay in Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka uu codsaday in labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka iyo Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka ay soo gudbiyaan dukumentiyada la xiriira hannaankii dib-u-eegista iyo wax-ka-beddelka Dastuurka.
Codsigaas ayaa lagu sheegay inuu qayb ka yahay diyaarinta difaaca dowladda ee dacwadda ka socota Maxkamadda Sare. Hay’adaha laga dalbaday dukumentiyada ayaa looga baahan yahay inay soo gudbiyaan warbixinnada iyo diiwaannada habraacyadii la maray intii lagu guda jiray dib-u-eegista Dastuurka.
Tallaabadan ayaa muhiim u ah doodda sharciyeed ee labada dhinac, maadaama dukumentiyada la xiriira hannaankii ansixinta Dastuurka ay qayb ka noqon karaan caddeymaha lagu qiimeynayo in habraacyadii loo baahnaa la raacay iyo in kale.
Ilaa hadda, lama shaacin natiijada kama dambaysta ah ee difaaca dowladda, waxaana go’aanka Maxkamadda Sare ku xirnaan doona habraaca dacwadda iyo qiimeynta ay ku sameyso doodaha iyo dukumentiyada labada dhinac.
Wax-ka-beddellada Dastuurka ee la ansixiyay bishii Maarso 2026 ayaa noqday mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee ay isku hayaan dowladda Federaalka iyo mucaaradka.
Wax-ka-beddellada ayaa waxaa ka mid ah in muddada xil-haynta Madaxweynaha iyo Baarlamaanka laga dhigay shan sano halkii ay markii hore ka ahayd afar sano. Dowladda Federaalka waxay ku doodeysaa in Dastuurka cusub uu saldhig sharci u yahay hannaanka doorashooyinka tooska ah iyo nidaamka xisbiyada badan.
Hase yeeshee, mucaaradka ayaa ku doodaya in wax-ka-beddellada aan lagu samayn heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, isla markaana ay jiraan su’aalo sharciyeed oo ku saabsan habraacii loo maray iyo sida loogu dabaqayo hay’adaha hadda jira.
Puntland iyo Jubbaland ayaa sidoo kale ka mid ah dhinacyada diiddan hannaanka wax-ka-beddelka Dastuurka, taas oo sii adkaysay khilaafka u dhexeeya dowladda dhexe iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada.
Murankan ayaa si toos ah ula xiriira jadwalka doorashooyinka federaalka ee la shaaciyay, maadaama dhinacyadu ay isku khilaafsan yihiin saldhigga sharciyeed ee doorashooyinka iyo muddada xil-haynta hay’adaha dowladda.
Dacwadda uu Sheekh Shariif gudbiyay ayaa arrinta Dastuurka ka wareejinaysa dood siyaasadeed oo keliya una gudbinaysa marxalad sharciyeed oo ay maxkamaddu qiimeyn karto doodaha laga keenay habraaca wax-ka-beddelka.
Haddii Maxkamaddu go’aan ka gaarto arrimaha ay dacwaddu taabanayso, waxaa muhiim noqon doona in la ogaado saldhigga sharciyeed ee ay ku dhistay go’aankeeda, baaxadda uu go’aankaasi leeyahay iyo sida ay hay’adaha dowladda uga jawaabaan.
Dhanka kale, aqbalidda dacwadda si loo dhageysto macnaheedu ma aha in Maxkamaddu horay u go’aamisay in Dastuurka cusub uu sharci-darro yahay ama in dowladda ay ku guuleysan doonto difaaceeda. Go’aanka kama dambaysta ah weli lama shaacin.
Waxaa sidoo kale taagan su’aal ku saabsan awoodda sharciyeed ee Maxkamadda Sare u leedahay inay go’aan ka gaarto dacwad la xiriirta dastuurinimada wax-ka-beddellada, maadaama Dastuurkii Kumeelgaarka ahaa uu qeexayay doorka Maxkamadda Dastuuriga ah, hay’ad aan si buuxda loo dhisin. Arrintani waxay qayb ka noqon kartaa doodaha sharciyeed ee ku saabsan awoodda maxkamadda iyo habka loo xallinayo murannada dastuuriga ah.
Dacwadda Maxkamadda Sare ayaa kusoo beegmaysa iyadoo aan weli xal laga gaarin khilaafka ku saabsan Dastuurka iyo doorashooyinka dalka. Mucaaradka ayaa dalbanaya in go’aannada waaweyn ee siyaasadeed lagu saleeyo wadatashi iyo heshiis loo dhan yahay, halka dowladda Federaalka ay ku adkeysaneyso in hannaanka ay waddo uu leeyahay saldhig sharciyeed.
Khamiista, 22-ka October 2026, ayaa ah waqtiga loo qabtay dowladda inay soo gudbiso difaaceeda, sida ay sheegeen warbixinnada laga qoray dacwadda. Weli lama shaacin goorta ay Maxkamaddu soo saari doonto go’aan kama dambays ah.
Ugu dambayn, dacwaddan ayaa noqon karta marxalad muhiim ah oo lagu tijaabinayo habraaca wax-ka-beddelka Dastuurka iyo awoodda hay’adaha garsoorka ee xallinta murannada dastuuriga ah. Si kastaba ha ahaatee, xallinta khilaafka siyaasadeed ee ballaaran waxay sidoo kale u baahan kartaa wada-hadal iyo is-afgarad dhex mara dowladda Federaalka, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyada.
