Soomaaliya waxay mar kale wajahaysaa marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo dowladda federaalku ku dadaalayso hirgelinta nidaamka doorashada qof iyo cod, halka Puntland, Jubaland iyo qaybo ka mid ah mucaaradku ay ka soo horjeedaan habka loo wado geeddi-socodka doorashada iyo wax-ka-beddellada dastuurka.
Guddiga doorashooyinka Soomaaliya ee lagumuransanyahay ayaa 15 Oktoobar 2026 ku dhawaaqay in doorashada madaxtooyada la qorsheeyey 15 May 2027, halka doorashooyinka labada aqal ee Baarlamaanka loo asteeyey 15 Abriil 2027. Si kastaba ha ahaatee, ku dhawaaqista jadwalku kama dhigna in dhammaan dhinacyada siyaasadda Soomaaliya ay isku raaceen qaabka doorashada loo qabanayo.
Khilaafka taagan wuxuu ka weyn yahay habka codbixinta. Wuxuu taabanayaa awoodda dowladda dhexe, xuquuqda dowlad-goboleedyada, sharciyadda dastuurka iyo mustaqbalka nidaamka federaalka Soomaaliya.
Dowladda federaalku waxay ku doodaysaa in doorashada qof iyo cod ay shacabka siinayso fursad ay si toos ah ugu doortaan wakiilladooda, taas oo meesha ka saaraysa ku-tiirsanaanta nidaamkii dadban ee ay ergooyinka iyo madaxda beeluhu door weyn ku lahaayeen.
Dhanka kale, Puntland iyo Jubaland waxay ka soo horjeedaan habka loo marayo isbeddellada siyaasadeed, iyagoo ku doodaya in go’aannada waaweyn ee dalka aan lagu gaari karin hannaan aan heshiis ballaaran lagu wada ahayn. Mucaaradka qaarkood waxay taageersan yihiin mabda’a codbixinta tooska ah, laakiin waxay qabaan in marka hore la isku raaco xeerarka, maamulka iyo qaabka doorashada.
Haddii doorashada la qabto iyadoo Puntland iyo Jubaland aysan ka qaybgelin, waxaa iman kara su’aalo ku saabsan matalaadda siyaasadeed iyo aqbalaadda natiijada. Dowladda federaalku waxay ku adkaysan kartaa in doorashadu waafaqsan tahay qorshaheeda iyo xeerarka ay ansixisay, halka dhinacyada diiddan ay ka hor iman karaan sharciyaddeeda ama habka loo maray.
Xaaladdaas waxay abuuri kartaa laba dhinac oo kala aragti duwan: dowladda dhexe oo sheeganaysa inay hirgelisay doorasho, iyo maamullada qaarkood oo aan aqbalin nidaamka ama natiijada ka dhalata.
Haddii khilaafku halkaas ku ekaado, waxaa laga yaabaa in lagu xalliyo wadahadal iyo heshiis siyaasadeed. Hase yeeshee, haddii uu ku faafo arrimaha amniga, ciidamada iyo maamulka deegaannada, wuxuu sii adkayn karaa xiriirka dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada.
Waxaa sidoo kale jirta khatarta ah in khilaafka siyaasadeed uu carqaladeeyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab. Marka dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyadu ku mashquulaan loollan siyaasadeed, wada-shaqaynta amniga ayaa daciifi karta, taas oo kooxaha hubaysan siin karta fursad ay kaga faa’iidaystaan kala qaybsanaanta.
Somaliland iyaduna waxay leedahay xaalad ka duwan tan Puntland iyo Jubaland. Waxay ku dhawaaqday madax-bannaani sannadkii 1991, waxayna leedahay hay’ado maamul iyo doorasho oo u gaar ah. Dowladda federaalka Soomaaliya se waxay Somaliland u aragtaa qayb ka mid ah dhulka Soomaaliya. Sidaas darteed, ka maqnaanshaha Somaliland ee doorashada federaalku wuxuu la xiriiraa khilaafka madaxbannaanida, mana aha oo keliya muranka habka codbixinta.
Su’aasha ah in Soomaaliya kala tagi karto waxay u baahan tahay in si taxaddar leh loo eego. Khilaaf siyaasadeed oo xooggan si toos ah ugama dhigna in dalka si rasmi ah u kala go’ayo. Waxaa dhici karta in Soomaaliya sharci ahaan sii ahaato hal dal, laakiin dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyadu ay yeeshaan xiriir sii xumaada, go’aanno is khilaafsan iyo wada-shaqayn amni oo yaraata.
Mustaqbalka Soomaaliya wuxuu ku xirnaan doonaa sida hoggaamiyeyaasha siyaasadeed u maareeyaan khilaafka. Haddii dowladda federaalka, Puntland, Jubaland iyo mucaaradku ku heshiiyaan xeerarka doorashada, maamulka codbixinta iyo habka loo xallinayo cabashooyinka, waxaa suuragal ah in doorashadu noqoto tallaabo lagu xoojinayo ka-qaybgalka shacabka.
Haddii se dhinacyadu ku adkaystaan mowqifyadooda iyaga oo aan helin hannaan wadajir ah, waxaa dhici karta in doorashadu noqoto sabab kale oo sii fogeysa siyaasadda Soomaaliya. Taasi waxay dhaawici kartaa kalsoonida hay’adaha, wada-shaqaynta amniga iyo dadaallada lagu dhisayo dowlad federaal ah oo awood u leh inay si wadajir ah ugu shaqayso dalka.
Doorashada qof iyo cod waxay fursad u noqon kartaa in muwaadiniintu helaan cod toos ah, laakiin guusheeda siyaasadeed kuma xirna oo keliya in goobaha codbixinta la furo. Waxay sidoo kale ku xirnaan doontaa in habka doorashada lagu heshiiyo, in dadka deegaannada kala duwan matalaaddooda la ilaaliyo iyo in khilaafaadka lagu xalliyo wadahadal.
