Hay’adda Lacagta Adduunka ee IMF ayaa sheegtay in dhaqaalaha Soomaaliya uu wajahayo caqabado isbiirsaday, kuwaas oo ay ka mid yihiin hoos u dhaca gargaarka dibadda, abaaraha soo noqnoqda, saameynta colaadaha Bariga Dhexe iyo hubanti la’aanta la xiriirta xaaladda siyaasadeed iyo doorashooyinka dalka.
IMF ayaa sheegtay in xaaladahaasi ay saameyn ku yeesheen dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha Soomaaliya, iyadoo sidoo kale kor u kacay cadaadiska sicir-bararka iyo cunto-yaraanta, halka dhaqaalaha dowladda uu wajahayo cadaadis dheeraad ah.
Hay’addu waxay qiyaastay in kobaca dhaqaalaha Soomaaliya uu sannadka 2026 gaari doono 2.3 boqolkiiba, halka sannadka 2027 laga filayo inuu kor ugu soo laabto 2.7 boqolkiiba. IMF waxay sidoo kale sheegtay in haddii dib-u-habaynta dhaqaalaha iyo maaliyadda la sii wado, kobaca dhaqaalaha muddada dhexe uu gaari karo ku dhowaad 4 boqolkiiba.
IMF waxay saadaalisay in sicir-bararka Soomaaliya uu sannadka 2026 gaari karo 6.5 boqolkiiba, iyadoo abaaraha daba dheeraaday iyo carqaladaha ku yimid ganacsiga caalamiga ah ay ka mid yihiin waxyaabaha cadaadiska ku haya qiimaha badeecadaha.
Abaaraha soo noqnoqda ayaa si gaar ah saameyn ugu leh Soomaaliya, maadaama qayb weyn oo bulshada ka mid ah ay ku tiirsan tahay xoolaha iyo beeraha. Marka roobabku yaraadaan, waxaa hoos u dhaca wax-soo-saarka gudaha, waxaana kordha baahida loo qabo raashin iyo gargaar dibadeed.
IMF waxay sheegtay in hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah tan iyo 2025 uu yahay mid ka mid ah caqabadaha waaweyn ee dhaqaalaha Soomaaliya.
Gargaarka dibadda wuxuu muddo dheer door muhiim ah ku lahaa adeegyada bulshada, mashaariicda horumarinta iyo taageerada miisaaniyadda Soomaaliya. Hoos u dhac ku yimaada dhaqaalahaas ayaa dowladda ku qasbaya inay si weyn u kordhiso dakhliga gudaha si ay u daboosho baahiyaha dalka.
Inkasta oo dhaqaalaha Soomaaliya uu wajahayo cadaadis, IMF waxay tilmaantay in xawaaladaha Soomaalida dibadda ay weli yihiin il muhiim ah oo dhaqaale.
Lacagaha ay Soomaalida dibadda u soo diraan qoysaskooda ayaa door weyn ka qaata nolosha malaayiin qof, waxayna sidoo kale dalka u keenaan lacag qalaad oo muhiim u ah dhaqaalaha.
Si kastaba, IMF waxay sheegtay in xawaaladaha iyo dhaqaalaha guud ee Soomaaliya ay weli u nugul yihiin isbeddellada ka dhaca dhaqaalaha caalamka.
Dhinaca maaliyadda dowladda, IMF waxay qiyaastay in khasaaraha miisaaniyadda Soomaaliya uu sannadka 2026 noqon doono 0.9 boqolkiiba wax-soo-saarka gudaha.
Hay’addu waxay filaysaa in khasaaraha miisaaniyadda uu sannadka 2027 hoos ugu dhaco 0.5 boqolkiiba, taas oo ku xirnaan doonta awoodda dowladda ee kordhinta dakhliga gudaha iyo xakamaynta kharashaadka.
IMF waxay dowladda Soomaaliya kula talisay inay sii xoojiso ururinta dakhliga gudaha, gaar ahaan canshuuraha iyo kastamyada, iyadoo la hagaajinayo nidaamka maaliyadeed iyo maamulka deynta dowladda.
IMF ayaa sidoo kale sheegtay in Bangiga Dhexe ee Soomaaliya uu horumar ka sameynayo xoojinta kormeerka hay’adaha maaliyadeed iyo ballaarinta adeegyada maaliyadeed.
Hay’addu waxay ku boorrisay dowladda inay si taxaddar leh u sii waddo dib-u-habaynta lacagta dalka, iyadoo tallaabooyinka waaweyn la qaadayo marka la buuxiyo shuruudaha iyo diyaar-garowga lagama maarmaanka ah.
IMF waxay ka digtay in dhaqaalaha Soomaaliya uu sii wajihi karo khataro cusub haddii abaaraha iyo dhibaatooyinka cimiladu sii xoogaystaan, colaadaha gobolka ay kordhaan ama gargaarka caalamiga ah uu mar kale hoos u dhaco.
Arrimahan ayaa muhiim u ah Soomaaliya, maadaama dhaqaalaha dalka uu weli ku tiirsan yahay xawaaladaha, gargaarka dibadda, xoolaha, ganacsiga iyo dakhliga gudaha oo wali u baahan in la ballaariyo.
