Dowladda Soomaaliya ayaa ka digtay in dhismayaal, dhagxaan iyo caqabado kale oo laga sameeyay marinadii dabiiciga ahaa ee biyaha roobka ee magaalada Muqdisho ay xannibayaan qulqulka biyaha, taasoo kordhin karta khatarta fatahaadaha xilli dalka uu isu diyaarinayo roobabka Deyrta iyo saameynaha laga filayo El Niño.
Digniintan ayaa soo baxday kulan looga hadlayay xaaladda roobabkii dhawaan ka da’ay Muqdisho iyo diyaar-garowga roobabka soo socda. Kulanka ayaa ka dhacay xarunta Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka Soomaaliyeed (SoDMA), iyadoo dowladda iyo dhinacyada kala duwan ay ka wada hadleen sidii loo yareyn lahaa saameynta fatahaadaha.
SoDMA ayaa toddobaadyadii u dambeeyay xoojisay qorshayaasha diyaar-garowga xilliga Deyrta 2026, iyadoo sheegtay in saadaasha cimiladu ay muujinayso khataro la xiriira roobab culus iyo saameynta El Niño. Hay’addu waxay sidoo kale bulshada ugu baaqday inay nadiifiyaan oo furaan biyo-mareennada si loo yareeyo khatarta fatahaadaha.
Kulanka Muqdisho waxaa guddoomiyay Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Cali Yuusuf Cali Hoosh, waxaana ka qeyb galay mas’uuliyiin ka tirsan dowladda Federaalka, maamulka gobolka Banaadir, culimo, bulshada rayidka ah iyo ganacsatada.
Wasiirka Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada, Bashiir Maxamed Jaamac (Bashiir Goobbe), ayaa sheegay in dhagxaan iyo caqabado kale oo laga sameeyay agagaarka waddada isku xirta garoonka diyaaradaha Muqdisho iyo Safaaradda Turkiga ay xannibayaan marinadii dabiiciga ahaa ee biyuhu hore ugu qulquli jireen.
Wasiirku wuxuu sheegay in dhibaatadaasi ay tahay mid u baahan in si degdeg ah wax looga qabto, maadaama xannibaadda biyo-mareennadu ay keeni karto in biyaha roobku ku ururaan xaafadaha iyo goobaha ay dadku ku nool yihiin.
Sida uu sheegay wasiirku, fatahaad hore oo ka dhacday deegaankaas ayaa sababtay dhimashada laba qof. Waxa uu sidoo kale ka digay in haddii marinada biyaha la sii xannibo ay xaaladdu saameyn ku yeelan karto ku dhowaad 40 qoys oo halkaas ku nool.
Bashiir Goobbe ayaa ku baaqay in laga qaado dhagxaanta iyo caqabadaha kale ee lagu xiray marinada biyaha ama dib loo habeeyo, si biyuhu u helaan waddo ay si ammaan ah ugu gudbaan.
Wuxuu sidoo kale tilmaamay muhiimadda ay leedahay in xal loo helo dhibaatada iyadoo la ilaalinayo dhismayaasha iyo goobaha ku dhow, balse aan la xannibin waddooyinka dabiiciga ah ee biyuhu maraan.
Guddoomiye ku-xigeenka gobolka Banaadir ee dhinaca amniga iyo siyaasadda, Maxamed Axmed Diriye Yabooh, ayaa sheegay in maamulka gobolka uu waddo dadaallo lagu gurayo biyaha fariistay qaar ka mid ah waddooyinka muhiimka ah ee Muqdisho.
Yabooh ayaa sheegay in tallaabooyinka hadda la qaadayo ay yihiin kuwo ku-meel-gaar ah, isaga oo xusay in dhibaatada ugu weyn ay tahay in dhismayaal iyo caqabado kala duwan laga sameeyay meelihii biyuhu hore ugu qulquli jireen.
Sida uu sheegay, isbitaallo, jaamacado, hay’ado dowladeed, xarumo gaar loo leeyahay iyo shaqsiyaad ayaa meelo kala duwan ka sameeyay dhismayaal ama caqabado gooyay marinadii biyaha.
“Haddii biyaha loo oggolaan lahaa inay maraan jidkoodii hore, meelahaas kuma urureen,” ayuu yiri Yabooh.
Hadalkan ayaa muujinaya in maamulka Banaadir uu dhibaatada fatahaadaha Muqdisho ku xiriirinayo, qayb ahaan, xannibaadda biyo-mareennada iyo isbeddellada ku dhacay qaabkii dabiiciga ahaa ee biyuhu magaalada uga gudbi jireen.
Digniinta ayaa ku soo beegmaysa xilli Soomaaliya ay isu diyaarinayso xilliga roobabka Deyrta ee 2026. SoDMA waxay 1-dii Sebtembar soo saartay warbixin ku saabsan diyaar-garowga saameynta El Niño, iyadoo si gaar ah u xustay muddada Oktoobar, Nofeembar iyo Diseembar.
Hay’addu waxay sidoo kale Muqdisho ka furtay shir qaran oo diiradda lagu saarayay diyaar-garowga Super El Niño 2026, kaas oo ay ka qeyb galeen dowladda Federaalka, dowlad-goboleedyada, hay’adaha bani’aadannimada iyo dhinacyo kale.
Sidoo kale, SoDMA ayaa toddobaadyo dhow ka hor wacyigelin ka sameysay deegaanno ku dhow Beledweyne, iyadoo bulshada ku boorrisay inay furaan oo nadiifiyaan biyo-mareennada iyo waddooyinka gurmadka si loo yareeyo khatarta fatahaadaha.
Dowladda ayaa sidoo kale waddo dadaallo lagu xoojinayo digniinaha hore iyo saadaasha musiibooyinka. SoDMA iyo hay’ado kale ayaa Muqdisho ka bilaabay hindise lagu xoojinayo saadaasha hore ee khataraha musiibooyinka, gaar ahaan kuwa sababi kara barakaca iyo xaaladaha degdegga ah.
Arrintan ayaa muhiim u noqon karta Muqdisho oo muddooyinkii hore wajahday fatahaado iyo biyo fariista waddooyinka, gaar ahaan xilliyada roobabka xooggan.
Guddoomiyaha Hay’adda Hormuud Salaam Foundation, Cabdullaahi Nuur Cismaan, ayaa kulanka ka sheegay in loo baahan yahay qorsheyn iyo dhaqaale gaar ah oo loogu diyaar-garoobo roobabka la filayo.
Waxa uu sidoo kale soo jeediyay in SoDMA ay noqoto hay’adda ugu weyn ee bixisa digniinaha la xiriira cimilada iyo xogta musiibooyinka, si bulshada iyo hay’adaha kala duwan ay u helaan xog mideysan oo ku saabsan khataraha soo socda.
Dhinaca kale, waxaa la filayaa in haddii roobab culus ay ka da’aan Muqdisho, xannibaadda biyo-mareennada ay sii kordhin karto meelaha ay biyuhu ku fariistaan, gaar ahaan goobaha ay dhismayaasha iyo waddooyinka cusub ka beddeleen marinnadii dabiiciga ahaa.
Digniinta ka soo baxday kulanka ayaa muujinaysa in dowladda ay dooneyso in wax laga qabto biyo-mareennada ka hor inta aysan roobab culus sababin fatahaado cusub.
Dhibaatada ayaa ah in marka biyaha ay ku bataan waddooyinka iyo xaafadaha ay adkaan karto in si degdeg ah looga saaro, taasoo saameyn karta isku socodka gaadiidka, guryaha, goobaha ganacsiga iyo adeegyada muhiimka ah.
Sidaas darteed, mas’uuliyiinta ayaa ku adkeysanaya in la furo marinadii biyaha, laga qaado caqabadaha xannibaya qulqulka, lana sameeyo qorshe joogto ah oo lagu maareeyo biyaha roobka.
Iyadoo la filayo xilli roobaadka Deyrta iyo khataraha la xiriira El Niño, diyaar-garowga hore, nadiifinta biyo-mareennada iyo helitaanka digniino waqtigooda ku habboon ayaa noqonaya arrimo muhiim u ah yareynta saameynta fatahaadaha ee Muqdisho.
